Chuyển từ quản lý thủ tục sang phòng ngừa rủi ro
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là nâng cao năng lực nhận diện, phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ mất an toàn, bảo đảm cải cách thủ tục không làm giảm tiêu chuẩn an toàn.
Theo ông, việc sửa đổi luật cần chuyển mạnh từ quản lý thủ tục sang quản lý dựa trên rủi ro. Đối với công tác huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, cần quy định rõ yêu cầu cốt lõi về chất lượng, phù hợp với vị trí việc làm và mức độ rủi ro, nhất là những công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Đồng thời, cần xác định rõ phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết, tránh phát sinh trở lại các điều kiện kinh doanh không cần thiết.
Về quản lý máy móc, thiết bị, vật tư và chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị xây dựng cơ chế theo dõi, cập nhật thông tin trong toàn bộ vòng đời thiết bị, từ thay đổi địa điểm, chủ thể quản lý, trạng thái sử dụng đến khi thải bỏ. Việc quản lý dữ liệu cần gắn với hậu kiểm dựa trên rủi ro, vừa đơn giản hóa thủ tục, vừa bảo đảm hiệu quả kiểm soát an toàn.
Ông cũng lưu ý việc điều chỉnh thẩm quyền thanh tra, kiểm tra phải đi đôi với cơ chế phối hợp rõ ràng, nhất là những vụ việc liên quan nhiều ngành, nhiều cấp. Cần xác định cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp và cơ chế xử lý xuyên suốt từ phát hiện nguy cơ, kiểm tra, xử lý vi phạm đến giám sát khắc phục, tránh tình trạng nhiều cơ quan cùng có trách nhiệm nhưng không cơ quan nào chịu trách nhiệm đến cùng.
Bảo vệ người lao động làm việc không theo hợp đồng
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, chính sách an toàn, vệ sinh lao động cần mở rộng bảo vệ đối với người làm việc không theo hợp đồng lao động. Đây là lực lượng có quy mô lớn, phân tán, khó quản lý và còn hạn chế trong tiếp cận các biện pháp bảo đảm an toàn.
Theo ông, dự thảo đã đề cập trách nhiệm của UBND cấp xã trong tiếp nhận khai báo, ghi nhận, thống kê tai nạn lao động và trách nhiệm của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trong điều tra các vụ tai nạn nghiêm trọng. Tuy nhiên, các quy định vẫn chủ yếu tập trung xử lý sau khi tai nạn xảy ra.
Do đó, cần chuyển trọng tâm sang quản trị và phòng ngừa rủi ro; nhận diện nhóm nghề, địa bàn và loại hình công việc có nguy cơ cao dựa trên dữ liệu tai nạn và thực tiễn địa phương. Trên cơ sở đó, tổ chức cảnh báo, hướng dẫn, huấn luyện phù hợp và ưu tiên nguồn lực cho nhóm lao động dễ bị tổn thương.
Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh mọi người lao động, dù làm việc trong hay ngoài quan hệ lao động chính thức, đều cần được tiếp cận mức bảo vệ cơ bản về an toàn, vệ sinh lao động tương ứng với mức độ rủi ro của công việc.
Cùng quan tâm đến việc bảo vệ người lao động, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Lý Tiết Hạnh đề nghị làm rõ vai trò của tổ chức Công đoàn, nhất là tại những nơi chưa thành lập Công đoàn cơ sở.
Theo đại biểu, cần nghiên cứu cơ chế để Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ người lao động khi có yêu cầu hoặc khi phát hiện nguy cơ mất an toàn, dấu hiệu vi phạm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.
Đại biểu Lý Tiết Hạnh cũng đề nghị bổ sung quyền và trách nhiệm của đại diện Công đoàn khi tham gia đoàn điều tra tai nạn lao động, gồm tiếp cận hồ sơ, tài liệu theo quy định; tham gia xác minh nguyên nhân, ghi nhận ý kiến người lao động hoặc thân nhân người bị nạn và kiến nghị biện pháp phòng ngừa tai nạn tái diễn. Việc này góp phần bảo đảm sự tham gia thực chất của tổ chức đại diện người lao động, đồng thời không làm thay đổi thẩm quyền của đoàn điều tra.
Làm rõ trách nhiệm thông báo, điều tra tai nạn lao động
Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, đại biểu Lý Tiết Hạnh đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa UBND cấp xã, Công an cấp xã và cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh khi xảy ra tai nạn lao động nghiêm trọng.
Đối với trường hợp tai nạn làm chết người hoặc khiến từ 2 người lao động trở lên bị thương nặng, đại biểu đề nghị chỉnh lý Điều 34 theo hướng UBND cấp xã phải thông báo ngay cho các cơ quan liên quan khi phát hiện vụ việc, nhằm kịp thời bảo vệ hiện trường và tổ chức điều tra.
Đồng thời, cần rà soát quy định hướng dẫn để phân biệt rõ thông báo khẩn cấp với việc hoàn thành báo cáo theo mẫu trong thời hạn quy định. Theo đại biểu, nếu quy định thời hạn thông báo trong vòng 24 giờ mà không làm rõ yêu cầu thông báo ngay khi phát hiện, địa phương có thể hiểu rằng được phép chờ đến hết thời hạn mới thông báo, ảnh hưởng đến quá trình xử lý vụ việc.
Đại biểu Lý Tiết Hạnh cũng đề nghị làm rõ cơ quan tiếp nhận hồ sơ, tài liệu của người sử dụng lao động khi xảy ra tai nạn chết người hoặc tai nạn lao động nặng, nhất là trường hợp doanh nghiệp không có trụ sở chính tại Việt Nam hoặc hoạt động tại nhiều tỉnh, thành phố. Việc xác định rõ đầu mối tiếp nhận gắn với thẩm quyền xử lý sẽ giúp tránh lúng túng trong quá trình điều tra.
Đối với thống kê, báo cáo tai nạn lao động và sự cố kỹ thuật gây mất an toàn liên quan đến người làm việc không theo hợp đồng lao động, đại biểu Hạnh đề nghị nghiên cứu lồng ghép vào báo cáo định kỳ 6 tháng và hằng năm của UBND cấp xã, thay vì lập báo cáo chuyên đề riêng. Giải pháp này góp phần giảm áp lực hành chính, đồng thời bảo đảm thông tin được tổng hợp đầy đủ, thống nhất.
