Bảo đảm quyền tự nguyện của người hiến mô dưới 18 tuổi
Tham gia góp ý Điều 12 dự thảo Luật, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Siu Hương cho rằng dự thảo lần này mở rộng đối tượng được hiến mô tái sinh khi còn sống, trong đó có người dưới 15 tuổi hiến mô để điều trị cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Tuy nhiên, cần quy định trường hợp người dưới 18 tuổi hiến mô thuộc bộ phận cơ thể không tiếp tục sử dụng được cho chính mình phải có thêm sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện.
Đại biểu đồng tình với chủ trương mở rộng đối tượng hiến mô theo hướng nhân đạo, góp phần tăng cơ hội sống cho người bệnh, nhất là các bệnh nhi. Tuy nhiên, việc triển khai cần có quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của người hiến.
Theo đại biểu (ĐB) Siu Hương, người chưa thành niên chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, thường phụ thuộc vào cha mẹ hoặc người giám hộ cả về tâm lý và điều kiện sống. Do đó, việc đánh giá tính tự nguyện cũng như nhận diện nguy cơ bị cưỡng ép có thể gặp khó khăn.
Đặc biệt, trong trường hợp hiến mô cho cha, mẹ hoặc anh, chị, em ruột, người hiến chưa thành niên có thể chịu áp lực tâm lý, cảm thấy việc hiến là nghĩa vụ đối với người thân hoặc lo ngại bị gia đình trách móc nếu từ chối. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế bảo vệ thực chất quyền tự quyết của người hiến, tránh để việc hiến tặng xuất phát từ sức ép gia đình.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung các nguyên tắc bảo đảm quyền từ chối hiến của người dưới 18 tuổi; thiết lập hội đồng đánh giá độc lập và cơ chế tư vấn riêng phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức của người hiến.
Đồng thời, cần khẳng định người hiến có quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý trước khi lấy mô mà không phải chịu bất kỳ bất lợi nào; có cơ chế xử lý khi lợi ích của người đại diện xung đột với lợi ích của người hiến.
Các quy định này cần bảo đảm việc hiến mô không bị biến thành áp lực hay sự cưỡng ép đối với người chưa thành niên, vốn đang trong quá trình phát triển cả về thể chất lẫn tâm lý.
Bảo đảm tính thống nhất và toàn diện của dự thảo Luật
Góp ý Điều 23 dự thảo Luật về điều kiện lấy bộ phận cơ thể ở người sống, đại biểu Siu Hương đề nghị rà soát điểm c khoản 4 để bảo đảm thống nhất với quy định tại Điều 22.
Theo dự thảo, Điều 22 quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống phải đủ sức khỏe; người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến cho thành viên gia đình và người từ đủ 25 tuổi trở lên được hiến cho người không phải là thành viên gia đình.
Trong khi đó, điểm c khoản 4 Điều 23 quy định cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm đánh giá việc đáp ứng các điều kiện tại khoản 1 và khoản 2 Điều 22, nhưng chưa đề cập đầy đủ điều kiện tại khoản 3 về trường hợp người từ đủ 25 tuổi hiến bộ phận cơ thể cho người ngoài gia đình.
Đại biểu cho rằng, quy định về trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cần bao quát đầy đủ các điều kiện đối với người hiến, tương ứng với các trường hợp được quy định tại Điều 22. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần rà soát, chỉnh sửa điểm c khoản 4 Điều 23 để bảo đảm tính thống nhất và toàn diện của dự thảo luật.
Đối với khoản 2 Điều 30 dự thảo Luật về các trường hợp được lấy xác, ĐB Siu Hương đề nghị làm rõ quy định về sự đồng ý của thành viên gia đình trong trường hợp người chết không đăng ký hiến xác nhưng trước khi qua đời đã thể hiện nguyện vọng hiến bằng văn bản.
Theo đại biểu, dự thảo hiện chưa xác định rõ việc hiến xác cần sự đồng ý của một thành viên gia đình hay tất cả thành viên; trường hợp gia đình có nhiều người thì chủ thể có quyền đồng ý được xác định theo thứ tự ưu tiên nào.
Bên cạnh đó, nếu các thành viên gia đình không thống nhất ý kiến, việc xử lý cũng cần được quy định cụ thể để tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.
Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo quy định rõ chủ thể có quyền đồng ý, số lượng thành viên cần đồng thuận và thứ tự ưu tiên trong trường hợp gia đình có nhiều thành viên; đồng thời nghiên cứu cơ chế giải quyết khi các thành viên có ý kiến khác nhau.
Theo ĐB Siu Hương, việc hoàn thiện những nội dung trên sẽ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích của người hiến và gia đình, đồng thời bảo đảm các quy định của dự thảo Luật rõ ràng, thống nhất và khả thi khi được ban hành, áp dụng trong thực tế.
