Làm rõ quy định, bảo đảm thống nhất khi áp dụng
Tham gia phiên thảo luận tổ vào sáng 20-10, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Lý Tiết Hạnh bày tỏ đồng tình với việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế.
Tuy nhiên, đại biểu (ĐB) Hạnh đề nghị tiếp tục cụ thể hóa một số quy định để bảo đảm thống nhất trong áp dụng, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan, đơn vị và địa phương.
Theo đại biểu, trong bối cảnh dự thảo luật mở rộng chủ thể ký kết, bao gồm UBND cấp xã, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế trực thuộc UBND cấp tỉnh, cần làm rõ những trường hợp được xác định là quan trọng, phức tạp, nhạy cảm. Quy định cần có cách diễn đạt rõ ràng, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại.
Đối với hồ sơ, thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế, ĐB Lý Tiết Hạnh chỉ ra sự chưa đồng bộ giữa các điều khoản của dự thảo luật. Cụ thể, Điều 24 và Điều 25 chủ yếu quy định thành phần hồ sơ, trong khi Điều 33 về trình tự, thủ tục rút gọn quy định cụ thể hơn cả thành phần hồ sơ và nội dung văn bản đề xuất.
Đại biểu đề nghị rà soát, hoàn thiện theo hướng thống nhất, hợp lý; luật nên quy định các nguyên tắc và nội dung chung, giao Chính phủ quy định chi tiết những vấn đề cụ thể. Bởi thỏa thuận quốc tế được hình thành trên cơ sở thống nhất giữa phía Việt Nam và đối tác nước ngoài, việc quy định quá chi tiết từng loại hồ sơ, giấy tờ có thể gây khó khăn khi vận dụng vào thực tiễn.
Cùng mối quan tâm, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Siu Hương đề nghị rà soát quy định về chủ thể ký kết và nguyên tắc ký kết thỏa thuận quốc tế.
Đối với khoản 7 Điều 2 về khái niệm “ký kết”, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “cá nhân” để bảo đảm thống nhất với quy định về bên ký kết nước ngoài tại khoản 5 Điều 2, trong đó có đề cập cá nhân nước ngoài. Việc điều chỉnh này nhằm làm rõ chủ thể tham gia, tránh cách hiểu chưa thống nhất giữa các quy định.
Đại biểu cũng chỉ ra sự chưa đồng bộ giữa khoản 8, khoản 9 Điều 3 của dự thảo luật với dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành về nguyên tắc ký kết thỏa thuận quốc tế của UBND cấp xã.
Theo đó, cần cân nhắc bố trí các quy định này tại điều khoản phù hợp về tên gọi, nội dung thỏa thuận quốc tế hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Tăng cường giám sát, bảo đảm đúng thẩm quyền, tuân thủ pháp luật
Về trình tự, thủ tục rút gọn tại Điều 35, ĐB Siu Hương đề nghị bổ sung các trường hợp cần chấm dứt, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận quốc tế do yêu cầu cấp bách về chính trị, quốc phòng, an ninh đối ngoại, cứu trợ khẩn cấp, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh.
Theo đại biểu, thực tế có những trường hợp thỏa thuận quốc tế không vi phạm các nguyên tắc tại thời điểm ký kết nhưng trong quá trình thực hiện phát sinh tình huống buộc phải xử lý khẩn cấp. Nếu chỉ giới hạn việc áp dụng thủ tục rút gọn ở trường hợp vi phạm nguyên tắc ký kết và việc tiếp tục thực hiện ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích của Việt Nam thì có thể chưa bao quát đầy đủ các tình huống phát sinh.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các trường hợp nêu trên, tương tự cách tiếp cận về điều kiện áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn khi ký kết thỏa thuận quốc tế tại khoản 2 Điều 30 của dự thảo. Quy định này sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền chủ động ứng phó, bảo vệ lợi ích quốc gia và nâng cao tính linh hoạt trong quản lý hoạt động đối ngoại.
Ở góc độ giám sát, ĐB Đinh Ngọc Quý đề nghị bổ sung vai trò giám sát của HĐND cấp tỉnh đối với hoạt động ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế. Theo đại biểu, khi chủ thể ký kết được mở rộng đến cấp xã, việc quy định đầy đủ vai trò giám sát của cơ quan dân cử càng cần thiết, góp phần bảo đảm hoạt động này đúng thẩm quyền, tuân thủ pháp luật và được kiểm soát chặt chẽ.
ĐB Đinh Ngọc Quý cũng đề nghị rà soát, điều chỉnh các quy định về nội dung và tên gọi thỏa thuận quốc tế nhằm tránh trùng lặp giữa khoản 2 Điều 6 và khoản 3 Điều 3 của dự thảo luật.
Theo đại biểu, những nguyên tắc chung về việc thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của Việt Nam theo pháp luật quốc tế đã được quy định tại Điều 3. Vì vậy, Điều 6 cần tập trung làm rõ hơn nội dung, tên gọi của thỏa thuận quốc tế, bảo đảm tính logic và tránh nhắc lại không cần thiết.
Đối với trình tự, thủ tục ký kết, đại biểu đề nghị rà soát các Điều 11, 13, 15 và 17 theo hướng khái quát, thống nhất giữa các chủ thể và loại thỏa thuận khác nhau.
Bên cạnh đó, cần làm rõ trường hợp cơ quan, tổ chức được lấy ý kiến không đồng ý với việc ký kết thỏa thuận quốc tế, chỉ cần một cơ quan không đồng thuận hay phải có ý kiến không đồng ý của tất cả các cơ quan được lấy ý kiến; đồng thời xác định rõ phạm vi không đồng ý toàn bộ hay một phần. Các tình huống này cần được quy định nhất quán, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.
Đại biểu đề nghị cân nhắc giao Chính phủ quy định chi tiết những tình huống cụ thể phát sinh khi lấy ý kiến và xử lý ý kiến không đồng thuận, thay vì đưa quá nhiều trường hợp riêng lẻ vào luật.
