Bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh bình đẳng
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản cần tập trung khắc phục những bất cập trong thực tiễn, tăng cường công khai, minh bạch, ngăn chặn tình trạng thông đồng, dìm giá, bỏ cọc và nâng cao hiệu quả quản lý tài sản nhà nước.
Góp ý về nguyên tắc áp dụng Luật Đấu giá tài sản và mối quan hệ với pháp luật chuyên ngành, ông đề nghị làm rõ ranh giới giữa quy định về trình tự, thủ tục tổ chức đấu giá với các quy định chuyên ngành liên quan đến thẩm quyền đưa tài sản ra đấu giá, xác định giá khởi điểm, điều kiện chuyển quyền sở hữu, phê duyệt kết quả và bàn giao tài sản.
Theo đó, Luật Đấu giá tài sản cần điều chỉnh thống nhất quy trình tổ chức đấu giá; pháp luật chuyên ngành quy định nội dung quản lý và đặc thù của từng loại tài sản. Những trường hợp ngoại lệ phải được quy định rõ, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tiễn.
Cùng quan tâm đến tính minh bạch và khả năng cạnh tranh trong hoạt động đấu giá, đại biểu (ĐB) Vũ Hồng Quân đề nghị hoàn thiện quy định về công khai thông tin, thời gian chuẩn bị hồ sơ và điều kiện tham gia đấu giá.
Theo đại biểu, đối với tài sản có giá trị lớn, nhất là quyền khai thác khoáng sản, người tham gia cần có đủ thời gian tiếp cận hồ sơ pháp lý, khảo sát thực tế, đánh giá điều kiện địa chất, trữ lượng, công nghệ khai thác, yêu cầu bảo vệ môi trường và năng lực tài chính. Nếu thông tin không đầy đủ hoặc thời gian chuẩn bị quá ngắn, cuộc đấu giá dù đúng trình tự vẫn có thể hạn chế cạnh tranh, tạo lợi thế cho những doanh nghiệp tiếp cận thông tin từ trước.
ĐB Quân đề nghị gắn thời hạn công khai với trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin, tạo điều kiện để các bên tiếp cận bình đẳng. Trường hợp thay đổi nội dung quan trọng của hồ sơ hoặc điều kiện đấu giá, cần xem xét gia hạn thời gian tương ứng, bảo đảm quyền lợi của người tham gia.
Liên quan đến vấn đề này, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai Lý Tiết Hạnh đề nghị rà soát, làm rõ quyền hạn của đấu giá viên trong xác định giá khởi điểm, dừng phiên đấu giá và xử lý các hành vi vi phạm. Các quy định cần thống nhất giữa những điều khoản có liên quan, tránh chồng chéo về thẩm quyền giữa đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản đấu giá.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ căn cứ dừng phiên đấu giá khi phát hiện vi phạm hoặc theo đề nghị của người có tài sản; đồng thời xác định rõ hệ quả pháp lý và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, bảo đảm việc xử lý đúng quy định.
Hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi thông đồng, dìm giá, bỏ cọc
Về xác định người trúng đấu giá khi không có người trả giá hợp lệ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cân nhắc quy định cho phép bốc thăm xác định người trúng đấu giá với giá khởi điểm.
Theo ông, bản chất của đấu giá là cạnh tranh để xác lập giá trên cơ sở tự nguyện và các quy tắc được công khai. Vì vậy, không nên mặc nhiên coi việc tham dự phiên đấu giá là hành vi trả giá khi không có mức giá hợp lệ. Trong trường hợp này, nên xác định cuộc đấu giá không thành. Nếu vẫn áp dụng cơ chế bốc thăm, dự thảo luật cần quy định cụ thể điều kiện, trình tự, cách xử lý khi người tham dự từ chối bốc thăm và hậu quả đối với khoản tiền đặt trước.
Đối với tiền đặt trước trong đấu giá quyền sử dụng đất, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đồng tình với việc nâng mức tiền đặt trước nhằm tăng trách nhiệm của người tham gia, hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc. Tuy nhiên, mức từ 20-50% đối với quyền sử dụng đất để giao cho cá nhân cần được đánh giá kỹ vì có thể tạo rào cản đối với người có nhu cầu thực sự, làm giảm số lượng người tham gia và mức độ cạnh tranh.
Ông đề nghị bổ sung số liệu thực tiễn, đánh giá tác động của từng mức tiền đặt trước, làm rõ căn cứ xác định mức tiền và tiêu chí lựa chọn mức cụ thể. Đồng thời, cần quy định rõ mối quan hệ giữa tiền đặt trước và tiền đặt cọc sau khi trúng đấu giá, cơ chế hoàn trả hoặc xử lý khoản tiền này khi kết quả không được phê duyệt hoặc bị hủy.
Trong khi đó, ĐB Vũ Hồng Quân đề nghị hoàn thiện cơ chế nhận diện và xử lý hành vi thao túng, trục lợi trong đấu giá. Theo đại biểu, cần làm rõ các hành vi thông đồng phân chia tài sản, dìm giá, nâng giá giả tạo, đe dọa hoặc gây sức ép để người khác không tham gia, không trả giá hay rút khỏi cuộc đấu giá; đồng thời có biện pháp xử lý hành vi cố ý phá kết quả đấu giá.
Đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế xem xét công nhận người trả giá hợp lệ liền kề trúng đấu giá trong trường hợp người trúng đấu giá trước từ chối mua hoặc không thực hiện nghĩa vụ, theo các điều kiện chặt chẽ do pháp luật quy định. Cơ chế này cần bảo đảm quyền lợi của người tham gia thực chất, hạn chế nguy cơ cuộc đấu giá bị phá hoại, gây lãng phí thời gian và chi phí tổ chức.
Đối với chế tài cấm tham gia đấu giá, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị quy định rõ căn cứ, thời hạn, thẩm quyền, trình tự áp dụng và quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện của người bị áp dụng biện pháp này. Đồng thời, phải phân biệt hành vi cố ý vi phạm với trường hợp bất khả kháng hoặc sai sót xuất phát từ cơ quan có tài sản, cơ quan có thẩm quyền.
Theo ông, chế tài cần đủ sức răn đe hành vi cố tình bỏ cọc, không thanh toán hoặc lợi dụng đấu giá để trục lợi, nhưng cũng phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, tránh áp dụng thiếu căn cứ hoặc không tương xứng với tính chất vi phạm.
Bảo vệ quyền lợi của người mua ngay tình
Một nội dung khác được các đại biểu quan tâm là cơ chế bảo vệ người tham gia đấu giá ngay tình, nhất là trong trường hợp kết quả đấu giá bị hủy.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị làm rõ việc xử lý tài sản, hoàn trả số tiền đã thanh toán, chi phí hợp lý và trách nhiệm bồi thường khi hủy kết quả đấu giá. Quy định cần bảo vệ người mua đã hoàn thành nghĩa vụ thanh toán, nhận tài sản hoặc đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba ngay tình.
Đồng quan điểm, ĐB Lý Tiết Hạnh đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thứ ba ngay tình. Theo đại biểu, nếu thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng, quá trình giải quyết những vụ việc liên quan đến kết quả đấu giá có thể phát sinh vướng mắc, kéo dài và phức tạp.
Đại biểu cho rằng việc hoàn thiện các quy định cần gắn với xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng chủ thể, bảo đảm sự thống nhất giữa các điều khoản và tính khả thi khi triển khai.
Còn ĐB Vũ Hồng Quân đề nghị bổ sung cơ chế tiếp nhận, giải quyết kịp thời kiến nghị liên quan đến việc hạn chế tiếp cận thông tin, cản trở đăng ký hoặc đặt ra điều kiện tham gia bất hợp lý. Nếu vi phạm ảnh hưởng đến tính cạnh tranh, cần có căn cứ xem xét tạm dừng, gia hạn hoặc tổ chức lại cuộc đấu giá, đồng thời xác định trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản.
