Chuyển từ hỗ trợ sang kiến tạo phát triển
Góp ý dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các thành viên Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng việc sửa đổi luật cần hướng đến mục tiêu chuyển từ tư duy hỗ trợ đơn thuần sang kiến tạo môi trường để doanh nghiệp phát triển, nâng cao năng suất, mở rộng quy mô và tăng sức cạnh tranh.
Đại biểu (ĐB) Lê Hoàng Anh nhấn mạnh: Hỗ trợ là việc Nhà nước cung cấp nguồn lực cho doanh nghiệp, trong khi kiến tạo phát triển còn bao gồm việc hoàn thiện thể chế, mở rộng thị trường và huy động các nguồn lực xã hội. Vì vậy, dự thảo luật cần quy định rõ hơn mục tiêu phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chủ yếu dừng ở các chính sách khuyến khích, hỗ trợ.
Đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Điều 3; đồng thời, Chính phủ xác định mục tiêu 5 năm về số lượng doanh nghiệp, tỷ trọng tín dụng dành cho khu vực này, số hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp và số doanh nghiệp tăng trưởng về quy mô. Kết quả thực hiện cần được báo cáo Quốc hội hằng năm và đánh giá độc lập 3 năm một lần.
Theo ĐB Hoàng Anh, cần có cơ chế để doanh nghiệp tiếp tục được hưởng chính sách hỗ trợ trong 3 năm sau khi vượt ngưỡng quy mô do tăng trưởng. Quy định này nhằm khuyến khích doanh nghiệp mở rộng hoạt động, tránh tâm lý e ngại mất ưu đãi khi phát triển. Bên cạnh đó, cần xây dựng tiêu chí độc lập đối với doanh nghiệp thuộc tập đoàn, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng.
Cùng quan điểm cần nâng cao tính thực chất của chính sách, ĐB Đinh Ngọc Quý cho rằng nhiều nội dung trong dự thảo vẫn thiên về quy định nguyên tắc, chưa làm rõ khả năng tháo gỡ những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải. Đặc biệt, các chính sách về tín dụng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tư vấn phát triển doanh nghiệp cần được cụ thể hóa hơn, bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
Tháo gỡ điểm nghẽn tiếp cận vốn tín dụng
Tiếp cận vốn là một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Theo ĐB Hoàng Anh, những khó khăn trong tiếp cận tín dụng xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có việc thiếu dữ liệu để đánh giá dòng tiền thực tế, cơ chế chia sẻ rủi ro với ngân hàng chưa hiệu quả và tâm lý e ngại trách nhiệm của cán bộ tín dụng khi cho vay không có tài sản bảo đảm.
Để khắc phục, đại biểu đề nghị sửa đổi Điều 8 theo hướng thiết lập các cơ chế cụ thể, thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích. Trong đó, cần mở rộng khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu hóa đơn điện tử, tình hình nộp thuế và đóng bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp cho tổ chức tín dụng khi doanh nghiệp đồng ý. Doanh nghiệp cũng cần được tiếp cận miễn phí dữ liệu của chính mình để phục vụ hoạt động vay vốn.
Đồng thời, ĐB Hoàng Anh đề xuất xây dựng hệ thống bảo lãnh tín dụng hai tầng, gồm bảo lãnh tại địa phương và tái bảo lãnh ở Trung ương. Mức bảo lãnh tối đa theo đề xuất là 80%, không bắt buộc tài sản bảo đảm trong hạn mức; hiệu quả hoạt động cần được đánh giá theo danh mục thay vì từng khoản vay. Cùng với đó là nghiên cứu cơ chế đồng đầu tư vốn chủ sở hữu do nhà đầu tư tư nhân dẫn dắt, bảo đảm vốn nhà nước không chi phối.
Đối với cán bộ tín dụng, cần nghiên cứu cơ chế bảo vệ người thực hiện đúng quy trình, không vụ lợi nhưng khoản vay vẫn phát sinh rủi ro. Ngân hàng Nhà nước cần xem xét quy định hệ số rủi ro và mức trích lập dự phòng phù hợp đối với phần dư nợ được bảo lãnh.
Đề cập vấn đề này, ĐB Vũ Hồng Quân cho rằng một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó vay vốn là hồ sơ, sổ sách kế toán chưa minh bạch, việc kê khai chưa đầy đủ và chuẩn mực. Khi thiếu dữ liệu để đánh giá chính xác năng lực tài chính, khả năng trả nợ, ngân hàng thường ưu tiên tài sản bảo đảm. Đây là vấn đề tồn tại lâu dài, khó giải quyết chỉ bằng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp minh bạch hóa sổ sách.
Vì vậy, đại biểu đề nghị mở rộng mục tiêu sử dụng các dữ liệu này, tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng khai thác, xác minh thông tin phục vụ thẩm định và cấp tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc kết nối không chỉ phục vụ quản lý nhà nước mà còn tạo điều kiện cho ngân hàng xác minh thông tin, đánh giá dòng tiền và năng lực thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp khi thẩm định cấp tín dụng.
Một giải pháp khác được ĐB Quân đề xuất là bổ sung đơn đặt hàng, hợp đồng, khoản phải thu và khả năng thực hiện hợp đồng vào căn cứ xem xét cấp tín dụng. Theo đại biểu, nếu đơn hàng của doanh nghiệp cung ứng được xác nhận, kèm thông tin về tiến độ thực hiện, nghiệm thu và nghĩa vụ thanh toán, ngân hàng sẽ có thêm cơ sở đánh giá đầu ra sản phẩm, dịch vụ và dòng tiền dự kiến.
Việc xác nhận đơn hàng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đầu chuỗi phải bảo lãnh khoản vay. Ngân hàng vẫn cần đánh giá năng lực thực hiện hợp đồng và khả năng trả nợ của doanh nghiệp vay vốn. Tuy nhiên, cơ chế này có thể giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa khắc phục hạn chế về tài sản bảo đảm, tăng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng.
Liên quan các quỹ hỗ trợ tín dụng, ĐB Hoàng Anh cho biết sau 25 năm, các quỹ bảo lãnh tín dụng được cấp khoảng 1.450 tỷ đồng nhưng dư nợ bảo lãnh chỉ đạt 133 tỷ đồng. Theo đại biểu, cơ chế bảo toàn vốn khiến các quỹ vẫn yêu cầu tài sản bảo đảm, làm giảm ý nghĩa của hoạt động bảo lãnh.
Đại biểu đề nghị giữ lại hệ thống bảo lãnh tín dụng, tổ chức lại Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng thực hiện chức năng tái bảo lãnh, đồng đầu tư; đồng thời nghiên cứu sáp nhập các quỹ bảo lãnh vào quỹ đầu tư phát triển địa phương. Việc sáp nhập hoặc giải thể quỹ cần gắn với phương án kế thừa rõ ràng, tránh gián đoạn chức năng hỗ trợ và lãng phí nguồn lực.
Hoàn thiện chính sách thuế, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
ĐB Phạm Ngọc Lâm cho rằng, dù Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành năm 2017 đã quy định ưu đãi thuế, các quy định liên quan trong pháp luật về thuế chưa được sửa đổi đồng bộ, khiến chính sách chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Vì vậy, cần phân định rõ luật về phát triển doanh nghiệp quy định đối tượng thụ hưởng, còn pháp luật về thuế quy định mức miễn, giảm và trình tự, thủ tục thực hiện.
Đối với chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, đại biểu đề nghị nghiên cứu tính thời gian miễn thuế từ khi doanh nghiệp có lãi, nhưng không quá 5 năm kể từ ngày đăng ký lần đầu. Theo đại biểu, nhiều doanh nghiệp cần 1-2 năm đầu để đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng thị trường và ổn định hoạt động nên chưa phát sinh lợi nhuận.
Liên quan đến việc hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, ĐB Hoàng Anh cho biết, trong 8 năm qua chỉ có hơn 9.200 hộ kinh doanh chuyển đổi trên tổng số khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Một trong những rào cản là tâm lý lo ngại bị thanh tra, kiểm tra và xác định lại nghĩa vụ thuế trong quá khứ.
Đại biểu đề nghị quy định việc chuyển đổi không làm phát sinh thanh tra, kiểm tra nhằm xác định lại nghĩa vụ thuế đối với các thời kỳ đã được cơ quan thuế xác định trước đó, trừ trường hợp có dấu hiệu gian lận, trốn thuế. Đồng thời, cần rà soát các quy định liên quan về doanh nghiệp, kế toán và bảo hiểm, bảo đảm thống nhất chính sách, không ảnh hưởng quyền lợi người lao động; tăng cường tư vấn, đào tạo, hỗ trợ hộ kinh doanh hoàn thiện hồ sơ trước khi chuyển đổi.
Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và công nghệ số, ĐB Hoàng Anh đề nghị thống nhất khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo giữa dự thảo luật với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên cơ chế đồng đầu tư giữa Nhà nước và các quỹ tư nhân theo hướng tư nhân dẫn dắt. Đồng thời, cần tạo đầu ra cho sản phẩm công nghệ thông qua cơ chế đặt hàng và ưu tiên mua sắm công đối với sản phẩm đáp ứng yêu cầu, qua đó giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường.
Ngoài ra, ĐB Quý đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định doanh nghiệp do người cao tuổi làm chủ hoặc sử dụng nhiều lao động cao tuổi, nhằm phát huy nguồn lực xã hội trong bối cảnh dân số già hóa.
ĐB Lâm đề nghị rà soát quy định về khấu hao nhanh để tránh trùng lặp; làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành trong hỗ trợ pháp lý, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học - công nghệ. Thẩm quyền phát hành phiếu hỗ trợ của chính quyền địa phương cũng cần được xác định cụ thể, bảo đảm thống nhất trong thực hiện và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực.
Các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo hướng đồng bộ với hệ thống pháp luật, xác định rõ đối tượng, công cụ và trách nhiệm thực hiện chính sách; ưu tiên nguồn lực đúng nhu cầu, qua đó tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển bền vững, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.
