Làm rõ chính sách, hoàn thiện quy định cấm hút thuốc
Góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu (ĐB) Lê Hoàng Anh đề nghị Chính phủ giải trình rõ lý do không tiếp tục đưa phương án cấm thuốc lá theo thế hệ đối với những người sinh từ năm 2001 trở về sau vào dự thảo. Theo đại biểu, phương án này từng được nghiên cứu, đánh giá tác động và có căn cứ pháp lý, chính trị, khoa học, thực tiễn; vì vậy, cần làm rõ cơ sở điều chỉnh để Quốc hội có thêm thông tin xem xét.
ĐB Hoàng Anh cũng đề nghị phân loại rõ nhóm thuốc lá truyền thống và các sản phẩm thuộc diện cấm, tránh chồng chéo trong quy định về kinh doanh, ghi nhãn, quy chuẩn và nguyên liệu sản xuất.
Các sản phẩm như túi ngậm nicotine, shisha, thuốc lá nhai, thuốc lá hít và shisha thảo mộc cần được xác định rõ phạm vi điều chỉnh. Đồng thời, cần rà soát quy định ủy quyền cho Chính phủ, bảo đảm những hạn chế quyền thuộc thẩm quyền của luật.
Đối với đề xuất chuyển thuốc lá nung nóng sang cơ chế kinh doanh có điều kiện, ĐB Hoàng Anh không đồng tình, đồng thời đề nghị xử lý đồng bộ các quy định liên quan trong Luật Đầu tư, nhất là danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh.
Liên quan đến phạm vi địa điểm cấm hút thuốc, ĐB Nguyễn Văn Cảnh đề nghị bổ sung khu vực cách ly tại ga tàu điện ngầm vào danh mục cấm hút thuốc, tránh cách hiểu khác nhau giữa nhà ga dưới lòng đất và khu vực trên cao có mái che.
“Cần bổ sung cơ sở chăm sóc người cao tuổi vào danh mục địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, đồng thời nghiên cứu cơ chế bố trí khu vực hút thuốc riêng trong phòng kín, đáp ứng các điều kiện phù hợp với đặc điểm sinh hoạt tại cơ sở” - ĐB Cảnh đề nghị.
Về kỹ thuật lập pháp, ĐB Cảnh đề nghị chỉnh sửa tên Điều 12 để thể hiện đầy đủ phạm vi điều chỉnh đối với địa điểm cấm hút thuốc trong nhà và phương tiện giao thông. Theo đại biểu, cách quy định rõ ràng sẽ góp phần hạn chế cách hiểu không thống nhất khi tổ chức thực hiện và kiểm tra việc chấp hành.
Tăng hiệu quả quản lý, giảm gánh nặng thủ tục
Về cấp phép kinh doanh thuốc lá, các đại biểu đưa ra những đề xuất khác nhau về phương thức quản lý.
Cụ thể, ĐB Phạm Ngọc Lâm đề nghị xem xét bãi bỏ yêu cầu bắt buộc cấp giấy phép phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá; thay bằng cơ chế quản lý dựa trên điều kiện kinh doanh, ứng dụng công nghệ và tăng cường hậu kiểm. Theo đại biểu, thuốc lá vẫn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, nhưng không nhất thiết phải áp dụng giấy phép ở tất cả các khâu.
ĐB Lâm cho rằng việc cấp phép tại khâu lưu thông chủ yếu dựa trên xem xét hồ sơ, chưa trực tiếp quyết định lượng thuốc lá đưa ra thị trường hoặc mức độ tiếp cận của người tiêu dùng. Vì vậy, cần ưu tiên kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật tại các điểm bán, kết hợp kiểm soát sản xuất, nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt và ngăn chặn bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.
Để giảm chi phí tuân thủ, đại biểu đề nghị khai thác dữ liệu đăng ký kinh doanh hiện có, kết nối với hóa đơn điện tử và thông tin truy xuất nguồn gốc hàng hóa; đồng thời phân định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương và lực lượng chức năng trong kiểm tra, hậu kiểm. Trường hợp chưa bãi bỏ giấy phép, cần nghiên cứu phương thức quản lý linh hoạt hơn theo quy định của Luật Đầu tư.
Trong khi đó, ĐB Hoàng Anh đồng tình với việc tiếp tục duy trì giấy phép kinh doanh thuốc lá, song đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp để tránh xáo trộn hoạt động kinh doanh.
Theo đại biểu, từ ngày 1-7-2026 đến 28-2-2027, Nghị quyết số 66.18 của Chính phủ cho phép không thực hiện giấy phép mua bán, giấy phép bán thuốc lá. Khi quy định hiện hành được áp dụng trở lại từ ngày 1-3-2027, hàng trăm nghìn điểm bán có thể rơi vào tình trạng thiếu giấy phép nếu không có cơ chế chuyển tiếp phù hợp.
ĐB Hoàng Anh đề xuất thời gian chuyển tiếp 12 tháng, số hóa quy trình cấp phép trực tuyến gắn với hóa đơn điện tử, tem điện tử và áp dụng biện pháp thu hồi giấy phép đối với điểm bán tái phạm. Theo đại biểu, giấy phép cần trở thành công cụ nâng cao hiệu quả quản lý, không chỉ là thủ tục hành chính.
Đối với giấy cuốn điếu và việc quản lý năng lực máy móc sản xuất, ĐB Hoàng Anh đề nghị tiếp tục quản lý giấy cuốn điếu theo phương thức hậu kiểm, không nhất thiết phải cấp phép, đồng thời làm rõ cơ sở của việc bỏ quản lý các yếu tố có thể liên quan đến sản xuất thuốc lá giả.
Cùng với đó, đại biểu đề nghị làm rõ các ngoại lệ phục vụ nghiên cứu, kiểm nghiệm, giám định, bảo đảm quy định bao quát cả thiết bị, bộ phận và sản phẩm hoàn chỉnh cần lưu giữ làm mẫu hoặc vật chứng, tránh phát sinh thủ tục cấp phép không cần thiết.
Siết chặt kiểm soát điểm bán, nâng cao cảnh báo
Đối với quy định hạn chế trưng bày thuốc lá tại điểm bán, ĐB Lê Hoàng Anh tán thành việc tăng cường kiểm soát nhưng đề nghị làm rõ phạm vi ngoại lệ và thời điểm áp dụng, bảo đảm thống nhất giữa luật và văn bản hướng dẫn.
Đại biểu cũng đề nghị xác định rõ việc cung cấp bảng giá bằng chữ khi khách hàng yêu cầu không được xem là hành vi trưng bày sản phẩm; đồng thời rà soát điều khoản chuyển tiếp để tránh xung đột giữa quy định cũ và mới.
Về khu vực cấm bán thuốc lá, ĐB Hoàng Anh đề nghị xác định cụ thể phạm vi cơ sở giáo dục, cơ sở y tế để thuận lợi khi thực thi; đồng thời nghiên cứu giao cấp xã công bố bản đồ số các khu vực cấm bán, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cần phân biệt rõ hành vi hút thuốc tại nơi cấm hút với hành vi bán thuốc lá tại nơi cấm bán để quy định chế tài tương ứng.
Ngoài ra, ĐB Hoàng Anh đề nghị sửa các quy định về hoạt động cai nghiện thuốc lá, bảo đảm đúng chủ thể và giao cơ sở cung cấp dịch vụ thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ trưởng Bộ Y tế. Đại biểu cũng kiến nghị xây dựng lộ trình đưa dịch vụ tư vấn cai nghiện thuốc lá vào phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế theo tinh thần Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị.
Một nội dung khác được ĐB Lê Hoàng Anh quan tâm là nâng cao hiệu quả cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong luật diện tích cảnh báo chiếm 85% bao bì, đồng thời nghiêm cấm việc dán tem che khuất cảnh báo.
Theo đại biểu, sau nhiều năm áp dụng, diện tích cảnh báo vẫn ở mức 50%, trong khi mẫu cảnh báo chưa được đổi mới theo yêu cầu định kỳ hai năm một lần.
ĐB Phạm Ngọc Lâm cũng đề cập các giải pháp kiểm soát trưng bày, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe, kiểm soát độ tuổi người mua và ngăn chặn thuốc lá giả, thuốc lá nhập lậu. Theo đại biểu, những biện pháp này cần được triển khai đồng bộ với phương thức quản lý kinh doanh, nhằm hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá và giảm nhu cầu sử dụng.
Về kinh phí thực hiện, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng mức dự kiến 2-3 tỷ đồng trong tờ trình có thể chưa tương xứng với khối lượng công việc kiểm tra, giám định và truyền thông. Vì vậy, cần đánh giá đầy đủ tác động ngân sách, bảo đảm nguồn lực đáp ứng yêu cầu thực tế.
Đại biểu đề nghị ưu tiên nguồn đóng góp 2% từ hoạt động sản xuất, kinh doanh thuốc lá cho công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, kể cả trong bối cảnh Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được sáp nhập vào Quỹ Phòng bệnh.
Theo đại biểu, nguồn lực này đặc biệt cần thiết đối với địa bàn miền núi, vùng khó khăn, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Gia Lai. Công tác truyền thông bằng tiếng dân tộc thông qua hệ thống loa truyền thanh cơ sở, nhân viên y tế thôn, bản và người có uy tín cần được bảo đảm kinh phí, phương thức triển khai phù hợp để phát huy hiệu quả.
