Theo đại biểu (ĐB) Trần Kim Kha (thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai), bưu chính hiện nay không chỉ dừng lại ở hoạt động chuyển phát thư, mà đã trở thành hạ tầng logistics quan trọng của thương mại điện tử, góp phần kết nối người sản xuất với thị trường. Với hơn 4 tỷ bưu gửi mỗi năm, lĩnh vực này còn tạo sinh kế cho nhiều người bán hàng nhỏ và mở ra cơ hội đưa nông sản vùng sâu, vùng xa đến với người tiêu dùng.
Từ thực tiễn đó, đại biểu tập trung góp ý 5 nội dung nhằm hoàn thiện các quy định của dự thảo luật.
Ưu tiên hỗ trợ hàng hóa trong nước, bảo vệ quyền lợi người bán
Về dịch vụ bưu chính phổ cập đối với gói, kiện hàng hóa tại Điều 27, ĐB Trần Kim Kha đồng tình với chủ trương mở rộng phạm vi dịch vụ nhằm tạo điều kiện cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, tham gia kinh doanh trực tuyến. Tuy nhiên, dự thảo chưa phân biệt rõ chiều gửi hàng đi và chiều nhận hàng đến; dự thảo nghị định còn đưa cả hàng hóa từ nước ngoài về Việt Nam vào diện phổ cập.
Theo đại biểu, nếu không quy định rõ, cùng một mạng lưới bưu chính được ngân sách hỗ trợ sẽ phục vụ cả hàng hóa trong nước đưa ra thị trường và hàng nhập khẩu đưa vào Việt Nam. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nguồn lực ngân sách hỗ trợ hàng ngoại đến các địa bàn thuận lợi hơn, trong khi mục tiêu quan trọng là giúp nông sản, hàng hóa của người dân tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Đại biểu đề nghị dịch vụ bưu chính phổ cập đối với gói, kiện chỉ áp dụng cho chiều vận chuyển trong nước và chiều gửi hàng từ Việt Nam ra nước ngoài; đồng thời có mức cước ưu đãi đối với nông sản ở những vùng còn khó khăn. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm mục tiêu hỗ trợ người dân, vừa giải tỏa băn khoăn về việc sử dụng ngân sách hỗ trợ hàng nhập khẩu.
Đối với trách nhiệm của người đặt hàng nhưng từ chối nhận hàng không có lý do tại Điều 35, ĐB Kha cho rằng dự thảo mới quy định nghĩa vụ nhận hàng nhưng chưa làm rõ trách nhiệm khi người mua từ chối nhận hàng không có căn cứ.
Thực tế, người mua có thể dễ dàng đặt hàng và từ chối nhận hàng, nhưng người bán, nhất là nông dân kinh doanh nông sản tươi sống, phải chịu chi phí vận chuyển cả chiều đi lẫn chiều hoàn trả, thậm chí nhận lại hàng đã hư hỏng.
Vì vậy, đại biểu đề nghị luật hóa trách nhiệm của người đặt hàng, trường hợp từ chối nhận hàng không có căn cứ thì phải chịu chi phí hoàn trả. Đồng thời, cần quy định quyền đồng kiểm của người nhận để bảo đảm quyền từ chối đối với hàng hóa sai lệch hoặc bị hư hỏng.
Bảo vệ lực lượng trực tiếp giao nhận bưu gửi
Một nội dung được ĐB Trần Kim Kha quan tâm là bổ sung quy định về người trực tiếp nhận và phát bưu gửi. Theo đại biểu, dự thảo đã liệt kê các thành phần của hạ tầng bưu chính như điểm phục vụ, kho, phương tiện, phần mềm, nhưng chưa đề cập đầy đủ đến lực lượng bưu tá, người giao hàng - những người trực tiếp thực hiện các khâu của dịch vụ.
“Mọi yêu cầu của luật, từ kiểm tra thông tin người gửi đến phát hàng đúng địa chỉ, đều cần có sự tham gia của lực lượng này. Trong khi người lao động làm việc theo hợp đồng đã được pháp luật lao động bảo vệ, nhóm giao hàng theo hình thức hợp tác thông qua ứng dụng vẫn cần được quan tâm về cơ chế bảo vệ quyền lợi” - ĐB Kha phân tích.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung một điều riêng quy định người trực tiếp nhận và phát bưu gửi phải được đào tạo, định danh, bảo hiểm tai nạn; đồng thời có cơ chế bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, không bị áp lực thời gian giao hàng đến mức ảnh hưởng sức khỏe và tính mạng.
Hậu kiểm dựa trên dữ liệu, bổ sung quy định về địa chỉ số
Đối với cơ chế quản lý hoạt động bưu chính tại Điều 14 và Điều 45, ĐB Trần Kim Kha nhất trí với chủ trương bỏ giấy phép, chuyển sang hậu kiểm nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ chế hậu kiểm cần được quy định cụ thể ngay trong luật để bảo đảm tính khả thi.
Đại biểu cho rằng, với 757 doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường, cơ quan quản lý không thể chỉ dựa vào phương thức kiểm tra trực tiếp từng đơn vị. Thay vào đó, cần xây dựng cơ chế hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro, qua đó hạn chế gây phiền hà đối với doanh nghiệp chấp hành tốt quy định, đồng thời kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm.
Đại biểu đề nghị không bỏ Điều 45 mà cần viết lại theo hướng cụ thể hơn, xác lập khung hậu kiểm dựa trên dữ liệu, phân loại mức độ rủi ro. Theo đại biểu, bỏ giấy phép là mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp, nhưng phải có công cụ quản lý phù hợp để bảo đảm hoạt động bưu chính diễn ra minh bạch, đúng quy định.
Một kiến nghị khác là bổ sung quy định về địa chỉ số vào Luật Bưu chính (sửa đổi). ĐB Trần Kim Kha cho rằng, sau sắp xếp đơn vị hành chính, tên gọi xã, tỉnh ở nhiều địa phương thay đổi, trong khi vị trí thực tế của mỗi ngôi nhà vẫn không thay đổi. Vì vậy, địa chỉ số gắn với tọa độ có thể giúp duy trì khả năng xác định vị trí chính xác, không phụ thuộc vào sự thay đổi địa giới hành chính.
Địa chỉ số không chỉ phục vụ hoạt động giao nhận bưu gửi mà còn có ý nghĩa trong các tình huống khẩn cấp, giúp xe cấp cứu, xe cứu hỏa nhanh chóng tìm đúng địa điểm cần hỗ trợ. Việc sử dụng mã địa chỉ số trên bưu gửi cũng góp phần hạn chế phải in trực tiếp số nhà, số điện thoại của người nhận, qua đó giảm nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân.
Tuy nhiên, nội dung này hiện mới được đề cập trong dự thảo nghị định, chưa được quy định trong luật. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung một điều riêng về địa chỉ số, theo hướng Nhà nước xây dựng và cung cấp hệ thống dùng chung.
“Giá trị của Luật Bưu chính (sửa đổi) cần được nhìn nhận từ những kết quả cụ thể trong đời sống: Nông sản của người dân có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, người bán hàng nhỏ được bảo vệ trước những rủi ro trong giao dịch và lực lượng bưu tá được ghi nhận đúng vai trò trong hệ thống hạ tầng quốc gia” - ĐB Trần Kim Kha nhấn mạnh.
