Phòng ngừa những nguy cơ gây bệnh tật lâu dài
Tại phiên thảo luận ở hội trường chiều 11-11 về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu (ĐB) Lê Hoàng Anh (thành viên Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) đánh giá dự thảo Luật đã kịp thời thể chế hóa Kết luận số 114 của Bộ Chính trị về tổ chức một đầu mối quản lý về an toàn thực phẩm, đồng thời tiếp thu nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội.
Đại biểu cho rằng đây là lĩnh vực có tính chất phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa yêu cầu an toàn thực phẩm với thói quen tiêu dùng; điều kiện đô thị với miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; hơn 2,6 triệu cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ với các doanh nghiệp lớn; nhu cầu trong nước với cam kết quốc tế.
Theo ĐB Hoàng Anh, an toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng dân số. Vì vậy, luật cần được thiết kế theo lộ trình phát triển của đất nước, không đặt ra những tiêu chuẩn vượt quá khả năng đáp ứng của doanh nghiệp nhưng cũng không dừng lại ở mức tối thiểu. Đặc biệt, dự thảo cần chuyển mạnh từ tư duy kiểm soát thực phẩm không gây ngộ độc trước mắt sang phòng ngừa những nguy cơ gây bệnh tật lâu dài.
Từ thực tế tiêu dùng, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng, người dân hiện chủ yếu tiếp cận thông tin về thành phần dinh dưỡng qua bảng ghi chữ nhỏ ở mặt sau bao bì. Cách thể hiện này gây khó khăn cho người cao tuổi, trẻ em và cả những người tiêu dùng muốn nhanh chóng nhận biết hàm lượng đường, muối, chất béo trong sản phẩm.
Đại biểu dẫn chứng, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, khi thảo luận về thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường, ông đã đề cập những con số đáng quan tâm: hơn 21 triệu người trưởng thành mắc bệnh tim mạch, khoảng 200.000 người tử vong mỗi năm; hơn 5 triệu người sống chung với bệnh đái tháo đường; tỷ lệ trẻ em thành thị thừa cân, béo phì ở mức 40%. Trong khi đó, mức tiêu thụ đồ uống có đường tăng hơn 4 lần trong 14 năm, bình quân hơn 70 lít/người/năm.
Quốc hội đã có chính sách thuế đối với đồ uống có đường. Tuy nhiên, theo đại biểu, đường, muối và chất béo chuyển hóa còn hiện diện trong hàng nghìn loại thực phẩm bao gói sẵn mà người tiêu dùng, nhất là trẻ em, chưa được cảnh báo đầy đủ. Do đó, việc bổ sung nhãn cảnh báo dinh dưỡng là bước tiếp theo cần được thể chế hóa trong Luật An toàn thực phẩm.
Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 62 quy định thực phẩm bao gói sẵn có hàm lượng đường, muối, chất béo vượt ngưỡng phải thể hiện nhãn cảnh báo ở mặt trước bao bì; giao Chính phủ quy định cụ thể ngưỡng cảnh báo và lộ trình thực hiện. Việc chuyển đổi cần có thời gian từ 2 - 3 năm, đồng thời xây dựng cơ chế phù hợp đối với sản phẩm truyền thống và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Về cơ quan quản lý, đại biểu đề nghị Bộ Y tế thống nhất chịu trách nhiệm hướng dẫn, tổ chức thực hiện để bảo đảm nguyên tắc một đầu mối, tránh chồng chéo trong quản lý nhà nước.
Bảo vệ trẻ em trước quảng cáo thực phẩm có hại cho sức khỏe
Một nội dung khác được ĐB Lê Hoàng Anh quan tâm là kiểm soát quảng cáo thực phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em. Theo đại biểu, hằng ngày, trẻ em tiếp xúc với nhiều quảng cáo thực phẩm siêu chế biến trên truyền hình và mạng xã hội, trong đó có những hình thức sử dụng nhân vật hoạt hình, quà tặng để thu hút sự chú ý, kích thích nhu cầu tiêu dùng.
Dù dự thảo đã có quy định cấm lợi dụng hình ảnh nhân viên y tế, người có ảnh hưởng để quảng cáo thực phẩm, nhưng chưa có cơ chế cụ thể bảo vệ trẻ em trước các hình thức quảng cáo này.
“Không cấm quảng cáo thực phẩm nói chung mà tập trung hạn chế quảng cáo hướng đến trẻ em đối với những sản phẩm thuộc diện phải ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng. Cụ thể, không quảng cáo các sản phẩm này trong chương trình, khung giờ và trên nền tảng dành cho trẻ em; không sử dụng nhân vật hoạt hình, quà tặng để lôi kéo trẻ em; không quảng cáo, tài trợ hoặc tổ chức bày bán các sản phẩm thuộc diện cảnh báo trong trường học” - ĐB Hoàng Anh nêu rõ.
Theo đại biểu, cách tiếp cận này vừa bảo đảm quyền kinh doanh, quảng bá sản phẩm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng trưởng thành, vừa tạo môi trường tiêu dùng an toàn hơn cho trẻ em.
ĐB Hoàng Anh cũng đề nghị đưa các quy định trên vào ngay Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), thay vì chờ sửa đổi Luật Quảng cáo. Bởi Luật Quảng cáo chưa có trong Chương trình lập pháp năm 2027, nếu chờ đợi sẽ khiến khoảng trống pháp lý trong bảo vệ trẻ em tiếp tục kéo dài. Trong khi đó, Điều 61 và khoản 5 Điều 73 của dự thảo đã có những cơ chế có thể bổ sung, hoàn thiện; Bộ Y tế cũng là đầu mối quản lý theo định hướng tại Kết luận số 114 của Bộ Chính trị.
Định kỳ rà soát, nâng chuẩn phụ gia thực phẩm
Đối với quy định về phụ gia thực phẩm, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng, cần có cơ chế rà soát định kỳ để các tiêu chuẩn an toàn phù hợp với tiến bộ khoa học và yêu cầu bảo vệ sức khỏe ngày càng cao.
Dẫn trường hợp năm 2019, Nhật Bản thu hồi khoảng 18.000 chai tương ớt của một thương hiệu Việt Nam liên quan đến axit benzoic - chất mà Nhật Bản không cho phép sử dụng trong tương ớt, trong khi Việt Nam và Codex cho phép sử dụng với giới hạn tối đa 1g/kg, đại biểu đặt vấn đề về sự khác biệt trong tiêu chuẩn an toàn thực phẩm giữa thị trường trong nước và quốc tế.
“Tiêu chuẩn Codex là mức tham chiếu hợp lý, nhưng không nên trở thành giới hạn tối đa cố định trong thời gian dài. Điều 51 của dự thảo đã quy định nguyên tắc điều chỉnh theo từng thời kỳ, song danh mục phụ gia thực phẩm tại điểm h khoản 2 Điều 38 chưa xác lập chu kỳ rà soát cụ thể” - ĐB Hoàng Anh phân tích.
Từ đó, ĐB Hoàng Anh đề nghị quy định danh mục phụ gia thực phẩm và giới hạn các chất có nguy cơ gây hại phải được rà soát định kỳ, không quá 5 năm/lần, trên cơ sở đánh giá nguy cơ và có lộ trình tiệm cận các tiêu chuẩn an toàn cao hơn, trước hết đối với thực phẩm dành cho trẻ em.
Đại biểu cho rằng cách tiếp cận này phù hợp với các cam kết trong Hiệp định về các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động, thực vật (SPS), đồng thời góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa Việt Nam, giúp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu ngay từ thị trường trong nước.
ĐB Lê Hoàng Anh nhấn mạnh, các kiến nghị đều hướng đến mục tiêu không vì yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm mà cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh; đồng thời không vì mục tiêu tăng trưởng mà để sức khỏe nhân dân, nhất là trẻ em, đứng ngoài các chính sách bảo vệ.
Theo đó, cần kiểm soát chặt những lĩnh vực có nguy cơ cao, tạo điều kiện thông thoáng đối với hoạt động có nguy cơ thấp, bảo đảm minh bạch trong mọi khâu và từng bước nâng chuẩn an toàn thực phẩm theo yêu cầu phát triển. Đây cũng là cách cụ thể hóa yêu cầu cảnh báo, kiểm soát sớm nguy cơ, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng dân số.
