Sáng 12-11, dưới sự chủ trì, điều hành của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ đối với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.
Dữ liệu chưa liên thông, còn phải kê khai nhiều lần
Nêu vấn đề tại phiên chất vấn, đại biểu (ĐB) Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho biết, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch. Tuy nhiên, vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa có dữ liệu đồng bộ về Trung tâm dữ liệu quốc gia; 7/8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối vẫn thực hiện đồng bộ ngoại tuyến. Đáng chú ý, người dân vẫn phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.
Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ trách nhiệm trong việc bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được tái sử dụng; đồng thời cho biết cơ chế nào để các cơ quan chấm dứt yêu cầu người dân kê khai lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước.
Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, việc xây dựng các cơ sở dữ liệu thuộc trách nhiệm của Bộ Công an. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn gặp một số khó khăn. Trong đó, dữ liệu được hình thành, lưu trữ qua thời gian dài tại nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau nên việc đồng bộ, chuẩn hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu mới cần có thời gian.
Bên cạnh đó, định mức, chi phí xây dựng dữ liệu phụ thuộc vào tính chất, mức độ phức tạp của từng loại tài liệu; trong khi nguồn nhân lực phục vụ công việc này còn hạn chế. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, đây là 3 nguyên nhân chính khiến tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu còn chậm.
Đối với tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần khi giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm, Bộ trưởng chỉ ra 5 nguyên nhân: phần mềm chưa kết nối đồng bộ; quy trình, biểu mẫu và phần mềm chưa được điều chỉnh thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật ở một số nơi còn hạn chế; năng lực tiếp cận công nghệ số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu.
Bộ trưởng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và đang quyết liệt triển khai nhằm khắc phục những bất cập này.
Cần giải pháp cụ thể, tránh tăng gánh nặng cho cấp xã
Từ thực tiễn triển khai chuyển đổi số ở cơ sở, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng việc Bộ Khoa học và Công nghệ xác định khoảng 29 bài toán nhỏ ở cấp xã là bước đi cần thiết. Tuy nhiên, không nên xem đây là những vấn đề đơn giản.
Bởi nếu nhìn từ góc độ công nghệ, các bài toán có thể không quá lớn, nhưng khi đặt lên vai đội ngũ cán bộ cấp xã với những hạn chế về nhân lực, kỹ năng và điều kiện triển khai thì lại trở thành thách thức không nhỏ.
“Người dân, cán bộ, công chức, đảng viên hiện phải sử dụng quá nhiều ứng dụng của các bộ, ngành, địa phương; đồng thời quản lý nhiều tài khoản, nhập đi nhập lại cùng một thông tin trên các hệ thống khác nhau. Tình trạng này không chỉ gây mất thời gian mà còn làm tăng áp lực công việc, ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển đổi số” - ĐB Hoàng Anh nêu thực tế.
Dẫn số liệu trong báo cáo của Bộ, đại biểu cho biết, 4/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu chưa được xây dựng; trong 8 cơ sở kết nối thì có 7 cơ sở vẫn đồng bộ ngoại tuyến; 30/79 nền tảng số dùng chung quốc gia chưa được triển khai.
Từ những bất cập trên, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ kế hoạch rà soát, hợp nhất các ứng dụng có chức năng trùng lặp về một đầu mối; tiến tới sử dụng thống nhất tài khoản định danh, đồng thời dừng các dự án mới có nội dung trùng lặp với những nền tảng số quốc gia đã được đầu tư.
Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá hiệu quả chuyển đổi số. Thay vì chỉ thống kê số lượng dữ liệu được trao đổi giữa các hệ thống, cần quan tâm đến những kết quả trực tiếp mà người dân và cán bộ cơ sở được thụ hưởng, như số lượng văn bản được điện tử hóa, số hồ sơ người dân không phải nộp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.
Theo ĐB Hoàng Anh, đây là những vấn đề cấp thiết, bởi cán bộ và người dân ở cơ sở đang phải đối mặt hằng ngày với những bất cập trong quá trình vận hành các nền tảng số. Do đó, Bộ cần có giải pháp cụ thể, xác định rõ thời hạn thực hiện, thay vì dừng ở việc nhận diện khó khăn.
Giải trình nội dung chất vấn của ĐB Lê Hoàng Anh, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ, nếu nhìn từ góc độ chuyên môn công nghệ, những bài toán đặt ra có thể không quá lớn. Tuy nhiên, khi gắn với trách nhiệm và điều kiện thực tế của đội ngũ cán bộ cấp xã, đây lại là vấn đề rất đáng quan tâm.
Bộ trưởng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai thí điểm các giải pháp, công cụ hỗ trợ xử lý những bài toán ở cấp cơ sở. Dự kiến, giai đoạn thí điểm kết thúc vào tháng 12-2026; từ đầu năm 2027 sẽ bắt đầu triển khai thí điểm nhân rộng công cụ hỗ trợ đến các xã.
Đối với việc xây dựng dữ liệu và các nền tảng số, Bộ trưởng cho biết định hướng, lộ trình đã được thể hiện trong các quyết định liên quan. Mục tiêu đến năm 2030 là các hoạt động của chính quyền và người dân trong thực hiện thủ tục hành chính tại địa phương cơ bản được thực hiện trên môi trường số theo quy trình toàn trình.
Bộ trưởng cũng thông tin, Bộ đã xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể và sẽ gửi đến các đại biểu Quốc hội để nghiên cứu, theo dõi.
Những vấn đề được đặt ra tại phiên chất vấn cho thấy, chuyển đổi số ở cấp cơ sở không chỉ là yêu cầu xây dựng thêm phần mềm hay tăng cường kết nối dữ liệu. Điều quan trọng hơn là phải bảo đảm các hệ thống vận hành đồng bộ, dễ sử dụng, giảm thao tác và thực sự phục vụ người dân, doanh nghiệp; qua đó giúp cán bộ cấp xã giảm áp lực, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.
