Giữ cây quế, giữ sinh kế
• Không nhiều người ổn định công việc ở TP Hồ Chí Minh lại trở về quê để bắt đầu trở lại. Không chỉ có vậy, chị còn chọn khởi nghiệp tại một xã miền núi còn nhiều khó khăn, thiếu thốn như An Lão…
- Hồi trước thì có thế thật. Nhưng trong mấy năm gần đây thì đúng là vẫn không nhiều nhưng cũng không hề ít. Năm 2014, tốt nghiệp ngành Dược sĩ (hệ trung cấp) tại Trường CĐ Bách khoa Sài Gòn, tôi làm việc tại một quầy thuốc ở TP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, tôi nhận thấy nhịp sống ở TP Hồ Chí Minh không thực sự phù hợp với mình nên quyết định trở về sống tại xã Hoài Ân. Năm 2015, tôi lập gia đình cùng anh Đinh Lê Tuấn Anh, người H’re ở xã An Lão.
Năm 2019, tôi tiếp tục học liên thông ngành Dược sĩ tại Trường CĐ Y tế Bình Định (nay là Trường CĐ Y tế Gia Lai) và tốt nghiệp năm 2022 rồi mở một quầy thuốc tại thôn 6, xã An Lão. Trong thời gian sinh sống và làm việc ở đây, tôi nhận thấy người dân trồng diện tích quế khá lớn nhưng chủ yếu bán nguyên liệu thô cho thương lái với giá thấp. Tôi nghĩ nếu có thể nâng giá trị cây quế thông qua chế biến, xây dựng sản phẩm và thị trường thì vừa tạo thêm giá trị kinh tế, vừa giúp người dân có động lực giữ lại vùng nguyên liệu.
• Thời điểm quyết định bắt tay vào làm, chị có hình dung được hành trình này sẽ khó khăn như thế nào không?
- Tôi biết và xác định ngay từ đầu đây là con đường rất khó. Tôi là người tay ngang bước vào ngành quế, trong khi tại địa phương lúc đó chủ yếu vẫn là thu hoạch và bán nguyên liệu thô, chưa có cơ sở chế biến sâu. Ban đầu, tôi vừa làm vừa học, tìm hiểu thông tin trên internet, đồng thời trực tiếp đến những địa phương có vùng trồng quế lâu năm như Lào Cai, Quảng Ngãi, Quảng Ninh để tìm hiểu cách trồng, thu hoạch, sơ chế và chế biến.
Ban đầu cũng có nhiều thất bại. Có sản phẩm làm ra chưa đạt yêu cầu, bột quế chưa mịn, mùi thơm chưa như mong muốn; nhang quế thì bị nứt, khô và không có độ kết dính. Những lần như vậy buộc tôi phải tìm nguyên nhân, điều chỉnh từng công đoạn và tiếp tục thử nghiệm.
Từ quế khô đến sản phẩm đặc trưng
• Giai đoạn 2023 - 2024, chị bắt đầu khảo sát vùng nguyên liệu và liên kết với người dân. Chị đã xây dựng mối liên kết này như thế nào?
- Tôi tập trung khảo sát vùng nguyên liệu, tìm hiểu điều kiện sản xuất của từng hộ rồi hướng dẫn người dân canh tác theo hướng sạch và thực hiện bao tiêu sản phẩm. Nếu thương lái thu mua vỏ quế khoảng 8.000 - 12.000 đồng/kg thì tôi thu mua khoảng 18.000 đồng/kg. Tuy nhiên, để đạt mức giá này, người dân phải thu hoạch theo yêu cầu, ví dụ, quế thanh phải được cắt đúng kích thước, không bị dập nát.
Để người dân làm được, tôi cung cấp dụng cụ và trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật thu hoạch. Tôi nghĩ muốn xây dựng sản phẩm lâu dài thì không thể chỉ đến mùa thu hoạch mới tìm mua nguyên liệu, mà phải đồng hành với người dân ngay từ khi trồng, chăm sóc đến thu hoạch.
• Và cây quế đã cho ra nhiều sản phẩm có giá trị cao hơn…
- Cây quế cho thu hoạch tập trung từ tháng 7 - 9 hằng năm. Để chủ động hơn, tôi đầu tư hơn 1 tỷ đồng xây dựng nhà xưởng và mua máy cắt, máy se nhang, máy sấy, máy tán bột… Tôi cùng chồng đi học, tìm hiểu kỹ thuật để có thể chủ động trong quá trình chế biến. Từ cây quế, lá và cành nhỏ được chưng cất thành tinh dầu; vỏ quế được chế biến thành quế thanh, bột quế, nhang quế, nụ quế, muối chấm B’rê...
Trong đó, sản phẩm nụ quế đã được chứng nhận OCOP 3 sao từ năm 2024. Giá bán các sản phẩm hiện nay như quế thanh, bột quế khoảng 250 nghìn đồng/kg; nhang quế 150 nghìn đồng/kg; nụ quế 120 nghìn đồng/hộp; muối chấm B’rê 55.000 đồng/hộp 70 g và 65.000 đồng/hộp 200 g.
• Theo chị, đâu là yếu tố quan trọng nhất để sản phẩm địa phương có thể đứng được trên thị trường?
- Trước hết vẫn là chất lượng, đảm bảo điều kiện truy xuất nguồn gốc, chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm. Tôi cũng chú trọng đầu tư nhãn mác, mẫu mã, cách đóng gói để sản phẩm vừa bảo quản được lâu, vừa tạo ấn tượng với khách hàng.
Hiện sản phẩm được bán trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok và tại các cửa hàng OCOP trong và ngoài tỉnh. Vợ chồng tôi cũng thường xuyên livestream để giới thiệu sản phẩm, đồng thời tham gia các hội chợ để tìm kiếm khách hàng và đối tác.
• Chị có thể chia sẻ thêm về mối liên kết giữa chị với bà con địa phương?
- Hiện tôi liên kết với 15 hộ dân người Bana và H’re, với diện tích khoảng 20 ha để thu mua sản phẩm. Tôi mong muốn khi mở rộng sản xuất thì vùng nguyên liệu cũng được mở rộng theo, nhưng phải bảo đảm chất lượng và tính bền vững chứ không chạy theo diện tích.
Công ty hiện tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động địa phương với mức lương khoảng 3,5 triệu đồng/người/tháng. Vào mùa vụ, tôi tạo thêm việc làm cho khoảng 10 - 15 lao động. Doanh thu của công ty hiện đạt khoảng 1 tỷ đồng/năm.
Ngoài sản xuất, tôi cũng tổ chức các workshop để thanh thiếu nhi trải nghiệm cách làm nụ quế; tạo điều kiện cho thanh niên địa phương đến tham quan, tìm hiểu mô hình. Tôi muốn các bạn trẻ thấy rằng những cây trồng ngay trên quê hương mình cũng có thể trở thành cơ hội để khởi nghiệp nếu biết khai thác đúng cách.
Kiên trì với con đường đã chọn
• Ngày 19-9, chị là đại diện duy nhất của tỉnh Gia Lai nhận Giải thưởng Lương Định Của lần thứ XXI - năm 2026 do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao tặng, cảm xúc của chị khi nhận giải thưởng này như thế nào?
- Tôi rất vui và vinh dự. Tại lễ trao giải, tôi có cơ hội gặp gỡ nhiều thanh niên trên cả nước với những dự án khởi nghiệp rất hay và ý nghĩa. Tôi cũng được chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi thêm nhiều cách làm mới và kết nối với một số DN để giới thiệu, tìm đầu ra cho sản phẩm.
Trước đó, ngày 8-8, tôi cũng vinh dự là 1 trong 15 gương thanh niên tiêu biểu của tỉnh được nhận bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh vì có mô hình, dự án tiêu biểu trong khởi nghiệp, lập nghiệp. Những sự ghi nhận này giúp tôi có thêm động lực để tiếp tục với con đường mình đã chọn, nhưng đồng thời cũng nhắc mình phải làm tốt hơn nữa, bởi để một sản phẩm địa phương đi xa thì còn rất nhiều việc phải làm.
• Sau những kết quả bước đầu, chị đang đặt mục tiêu gì cho mô hình của mình trong thời gian tới?
- Công ty TNHH Hương Quế B’RÊ mới được thành lập từ tháng 3-2026 nên còn gặp nhiều khó khăn. Thời gian tới, tôi dự định đầu tư thêm máy sấy lạnh, máy bào và một số thiết bị khác để nâng cao năng suất, đồng thời giữ được hàm lượng tinh dầu trong sản phẩm tốt hơn. Tôi cũng muốn hướng dẫn người dân lựa chọn, trồng những giống quế có năng suất và chất lượng tốt hơn; từng bước mở rộng vùng nguyên liệu để vừa tạo thêm thu nhập cho người dân, vừa chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến.
Điều tôi mong muốn nhất là đưa cây quế trở thành sản phẩm đặc trưng của vùng đất An Lão, những lợi thế và nguồn tài nguyên tại chỗ sẽ được khai thác hiệu quả, tạo ra giá trị lâu dài cho người dân và địa phương.
• Xin cảm ơn chị về cuộc trò chuyện thú vị này!
