Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng tới 35,3%.
Như vậy, tổng kim ngạch hai chiều tăng 28,7%, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu gần 13 điểm phần trăm. Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến cán cân thương mại hàng hóa chuyển từ xuất siêu 14,02 tỷ USD cùng kỳ năm 2025 sang nhập siêu 20,46 tỷ USD trong 8 tháng năm nay.
Theo Cục Thống kê, phần lớn hàng hóa nhập khẩu trong 8 tháng là tư liệu sản xuất. Riêng các mặt hàng như điện tử, máy tính và linh kiện, xăng dầu, chất dẻo, than, dầu thô, sản phẩm hóa chất và hóa chất đều ghi nhận mức nhập siêu đáng kể. Trong đó, điện tử, máy tính và linh kiện có mức nhập siêu tới 60,6 tỷ USD.
Trước đó, trong 7 tháng năm 2026, nhóm hàng tư liệu sản xuất đã đạt 319,95 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Bộ Công Thương đánh giá nhập khẩu tăng chủ yếu ở máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, phản ánh xu hướng mở rộng đầu tư và năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
Sự khác biệt giữa khu vực doanh nghiệp trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài cũng là một yếu tố đáng chú ý. Trong 8 tháng, khu vực kinh tế trong nước xuất khẩu 74,47 tỷ USD, trong khi nhập khẩu lên tới 105,07 tỷ USD, tương ứng nhập siêu khoảng 30,6 tỷ USD.
Ngược lại, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài xuất khẩu 300,37 tỷ USD, nhập khẩu 290,23 tỷ USD, qua đó xuất siêu 10,14 tỷ USD.
Cơ cấu này cho thấy khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò rất lớn trong hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam. Khu vực này chiếm khoảng 80,1% kim ngạch xuất khẩu 8 tháng, đồng thời cũng chiếm phần lớn kim ngạch nhập khẩu.
Xét theo thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 122 tỷ USD trong 8 tháng.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch 161,9 tỷ USD. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng tác động đến cán cân thương mại theo từng thị trường.
Xét về cơ cấu, phần lớn hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Vì vậy, mức nhập siêu hiện nay có một phần gắn với nhu cầu đầu vào của nền kinh tế, thay vì chỉ phản ánh sự gia tăng tiêu dùng hàng hóa nước ngoài.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 8 tháng năm 2026 đạt 770,14 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay trong cùng kỳ. Ảnh: Phương Vi
Đáng chú ý, riêng tháng 8, cán cân thương mại chỉ nhập siêu khoảng 120 triệu USD, thấp hơn nhiều so với mức nhập siêu 3,57 tỷ USD của tháng 7. Điều này cho thấy áp lực nhập siêu đã giảm đáng kể trong tháng cuối của kỳ thống kê.
Vấn đề đặt ra trong thời gian tới là khả năng chuyển hóa lượng máy móc, linh kiện và nguyên vật liệu nhập khẩu thành năng lực sản xuất và sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Nếu nhập khẩu đầu vào tăng đi cùng với sự mở rộng sản xuất và xuất khẩu, nhập siêu có thể phản ánh quá trình tích lũy năng lực sản xuất. Ngược lại, nếu phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, giá trị gia tăng tạo ra trong nước sẽ bị hạn chế.