Bước chuyển trong tư duy về công tác tư tưởng
Trong suốt tiến trình cách mạng, công tác tư tưởng luôn là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng, góp phần thống nhất ý chí và hành động, củng cố niềm tin, quy tụ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Bước vào giai đoạn phát triển mới, sự biến đổi nhanh chóng của tình hình thế giới, yêu cầu phát triển đất nước, sự bùng nổ của công nghệ số và mạng xã hội đang đặt công tác tư tưởng trước nhiều vấn đề chưa từng có tiền lệ.
Không gian mạng ngày càng trở thành một không gian xã hội quan trọng. Mỗi người vừa là đối tượng tiếp nhận, vừa có thể trở thành chủ thể sản xuất và lan truyền thông tin. Thông tin đúng và sai, tích cực và tiêu cực, chính thống và xuyên tạc cùng xuất hiện, tác động trực tiếp đến nhận thức, tâm trạng và niềm tin xã hội. Trong môi trường ấy, nếu chỉ dừng ở quản lý, kiểm soát hoặc xử lý thông tin sau khi sự việc phát sinh thì khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Phát biểu tại hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị vào ngày 3-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phải coi không gian mạng là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng và là kênh lắng nghe Nhân dân. Phải phân biệt băn khoăn, phản biện, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, xuyên tạc, thao túng có tổ chức; không quy chụp ý kiến khác biệt; không để thông tin giả mạo, độc hại, lệch chuẩn dẫn dắt.
Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đã thẳng thắn chỉ ra: “Phương thức chậm đổi mới, tư duy “quản lý thông tin” còn phổ biến, năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội còn hạn chế”. Nhận định này vừa phản ánh hạn chế, vừa đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản tư duy và phương thức tiến hành công tác tư tưởng.
Điểm nổi bật của Nghị quyết là xác định một trong những nhiệm vụ đột phá: “Chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội”. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về thuật ngữ mà là bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng.
“Quản lý thông tin” chủ yếu hướng tới bảo đảm thông tin được cung cấp và sử dụng đúng quy định. Trong khi đó, “dẫn dắt nhận thức xã hội” đòi hỏi tính chủ động cao hơn: Cung cấp thông tin chính thống từ sớm; giải thích rõ những vấn đề Nhân dân quan tâm; nhận diện, dự báo diễn biến tư tưởng; chủ động định hướng trước những vấn đề mới, khó, nhạy cảm; đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia trao đổi, phản biện và giám sát.
Do đó, công tác tư tưởng phải thực sự đi trước mở đường, đi cùng quá trình tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin. Hiệu quả không chỉ được đo bằng số lượng hội nghị, văn bản hay sản phẩm tuyên truyền, mà quan trọng hơn là mức độ người dân được tiếp cận thông tin, hiểu đúng chủ trương, đồng thuận và chủ động tham gia thực hiện.
Lấy cơ sở làm địa bàn trọng tâm
Tỉnh Gia Lai được hình thành trên cơ sở sáp nhập tỉnh Bình Định và tỉnh Gia Lai trước đây, có diện tích hơn 21.576 km², dân số trên 3,5 triệu người; trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số có 831.497 người, chiếm 23,2% dân số. Toàn tỉnh có 135 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 110 xã và 25 phường; Đảng bộ tỉnh có gần 148.000 đảng viên.
Không gian phát triển mới trải dài từ cao nguyên đến duyên hải, tạo nên nguồn lực to lớn về kinh tế, văn hóa và con người. Tuy nhiên, địa bàn rộng, điều kiện phát triển giữa các khu vực còn chênh lệch; đặc điểm dân cư, văn hóa, ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin không đồng đều cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác tư tưởng.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, người dân đặc biệt quan tâm đến thủ tục hành chính, chế độ, chính sách, đất đai, sinh kế, việc làm, tổ chức bộ máy và khả năng phục vụ của chính quyền cơ sở. Nếu những vấn đề chính đáng ấy không được thông tin, giải thích và giải quyết kịp thời thì rất dễ xuất hiện “khoảng trống thông tin”. Trong môi trường số, khoảng trống đó có thể nhanh chóng bị lấp đầy bởi tin giả, suy diễn hoặc thông tin xuyên tạc.
Yêu cầu đặt ra không chỉ là đưa thông tin từ tỉnh xuống cơ sở, mà còn phải xây dựng dòng thông tin hai chiều, để tâm tư, nguyện vọng và kiến nghị của người dân được phản ánh kịp thời đến cơ quan có trách nhiệm. Nghị quyết số 25-NQ/TW yêu cầu: “Các vấn đề tư tưởng, dư luận xã hội phát sinh ở cơ sở được phát hiện sớm, xử lý kịp thời, hiệu quả, không để kéo dài, vượt cấp, tích tụ thành vấn đề phức tạp, điểm nóng”.
Đối với Gia Lai, chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở trước hết là phát huy vai trò của cấp ủy, chi bộ, Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội và đội ngũ cán bộ ở từng thôn, làng, khu dân cư. Bí thư chi bộ, trưởng thôn, già làng, người có uy tín, chức sắc tôn giáo và cán bộ đoàn thể là những người gần dân, hiểu dân, có khả năng chuyển tải chủ trương bằng ngôn ngữ gần gũi, phù hợp với đời sống và văn hóa cộng đồng.
Đặc biệt, cần phát huy vai trò của già làng, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Đây không chỉ là lực lượng tuyên truyền, vận động mà còn là những “điểm kết nối tin cậy” giữa cấp ủy, chính quyền với cộng đồng. Khi người dân được nghe thông tin từ những người mình tin tưởng, được đối thoại bằng cách thức phù hợp và nhìn thấy kết quả cụ thể trong đời sống, sức thuyết phục của công tác tư tưởng sẽ được nâng lên.
Nghị quyết đặt mục tiêu “100% cấp xã có lực lượng làm công tác tư tưởng, hoạt động thường xuyên tại từng địa bàn dân cư”, đồng thời yêu cầu ưu tiên nguồn lực cho cơ sở, địa bàn khó khăn, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là định hướng đặc biệt phù hợp với điều kiện của Gia Lai, cần sớm được cụ thể hóa bằng đội ngũ nhân lực, cơ chế phối hợp, hạ tầng thông tin và phương thức hoạt động phù hợp với đặc thù từng địa bàn dân cư.
Dẫn dắt bằng đối thoại, hành động và kết quả thực tiễn
Muốn dẫn dắt nhận thức xã hội, trước hết phải nâng cao trách nhiệm của cấp ủy và người đứng đầu. Công tác tư tưởng không thể được xem là nhiệm vụ riêng của cơ quan tuyên giáo và dân vận. Mỗi cấp ủy, chính quyền, cơ quan và cán bộ thực thi công vụ đều trực tiếp tham gia tạo dựng hoặc làm suy giảm niềm tin của Nhân dân thông qua lời nói, thái độ, trách nhiệm và kết quả công việc.
Nghị quyết số 25-NQ/TW nhấn mạnh: “Cấp ủy, tổ chức đảng, trước hết là người đứng đầu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về công tác tư tưởng”. Vì vậy, mỗi chủ trương, chính sách lớn của tỉnh cần có phương án truyền thông ngay từ khi xây dựng; dự báo những tác động về tư tưởng; xác định rõ vấn đề người dân quan tâm; chủ động cung cấp thông tin và tổ chức đối thoại.
Việc quán triệt nghị quyết cũng cần chuyển mạnh từ truyền đạt một chiều sang trao đổi, giải thích và thuyết phục gắn với tổ chức thực hiện. Cán bộ, đảng viên không chỉ nắm được nghị quyết nói gì mà phải hiểu vì sao phải thực hiện, trách nhiệm của mình ở đâu và kết quả cuối cùng cần đạt được là gì. Nghị quyết số 25-NQ/TW yêu cầu “truyền thông chính sách phải đi trước một bước, từ sớm, từ xa, xuyên suốt quá trình hoạch định - thực thi - đánh giá chính sách”.
Cùng với hệ thống truyền thanh cơ sở, báo chí và tuyên truyền trực tiếp, Gia Lai cần khai thác hiệu quả các nền tảng số, trang thông tin của cơ quan, địa phương và những nhóm cộng đồng có sức lan tỏa tích cực. Nội dung phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng; chú ý điều kiện tiếp nhận thông tin của đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa. Thông tin chính thống phải có mặt kịp thời ở nơi người dân đang tìm kiếm và trao đổi thông tin.
Tuy nhiên, dẫn dắt nhận thức không đồng nghĩa với áp đặt nhận thức. Niềm tin và đồng thuận bền vững chỉ hình thành trên cơ sở công khai, minh bạch, tôn trọng Nhân dân, lắng nghe phản biện và giải quyết những vấn đề chính đáng từ thực tiễn. Nghị quyết yêu cầu tâm tư, nguyện vọng và kiến nghị của Nhân dân phải được tiếp nhận, phản hồi, giải quyết kịp thời; kết quả tiếp thu, giải quyết phải được công khai.
Trong không gian phát triển mới của Gia Lai, công tác tư tưởng cần góp phần gắn kết hài hòa khu vực phía Đông và phía Tây của tỉnh, khơi dậy sức mạnh từ sự hội tụ giữa cao nguyên và biển, giữa truyền thống và đổi mới, giữa bản sắc văn hóa với khát vọng phát triển. Mỗi chủ trương đúng phải được giải thích rõ; mỗi khó khăn phải được đối thoại thẳng thắn; mỗi cam kết với Nhân dân phải được thể hiện bằng kết quả cụ thể.
Chuyển từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội” vì vậy là chuyển từ thế bị động sang chủ động, từ truyền đạt sang đối thoại, từ phản ứng sau sự việc sang dự báo từ sớm, từ chú trọng hình thức sang lấy sự chuyển biến trong nhận thức, niềm tin và hành động của Nhân dân làm thước đo.
* * *
Đối với Gia Lai, thực hiện tốt bước chuyển biến trên sẽ tạo nền tảng chính trị, tinh thần quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết, tăng cường gắn bó giữa Đảng với Nhân dân và tạo đồng thuận trong thực hiện các mục tiêu phát triển. Thông tin chính thống muốn có sức dẫn dắt không chỉ phải đúng, mà còn phải kịp thời, dễ hiểu, có sức thuyết phục và được bảo đảm bằng hiệu quả phục vụ Nhân dân. Khi lòng dân thông suốt, đồng thuận xã hội được củng cố, các chủ trương lớn mới có thể đi vào cuộc sống và chuyển hóa thành động lực đưa Gia Lai phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
