Có những trường hợp tử vong chưa rõ nguyên nhân, chỉ qua khám nghiệm, giám định pháp y mới có thể xác định nguyên nhân, từ đó làm rõ có hay không dấu hiệu của một vụ án mạng.
Điển hình, khoảng 10 giờ ngày 19-7-2026, ông H. (SN 1972, trú tổ 6, phường An Bình, Gia Lai) đi làm rẫy tại khu vực Đá Lửa thì phát hiện ông Nguyễn Đình Mai (SN 1973, trú thôn Phú Phong, xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) tử vong trong nhà rẫy. Ông Mai là người làm thuê cho ông H., thường sinh hoạt và ngủ tại chòi rẫy. Khu vực này tiếp giáp đất trồng mía, vắng người qua lại, không có nhân chứng trực tiếp. Thời điểm phát hiện, tử thi đang phân hủy nên nguyên nhân tử vong chưa thể xác định.
Tuy nhiên, qua khám nghiệm, lực lượng chức năng phát hiện trên cơ thể nạn nhân có nhiều thương tích: vùng mặt, cổ và ngực bầm tụ máu; gãy 6 xương sườn bên phải; khoang màng phổi có khoảng 300ml dịch đỏ, phổi phải bị dập. Kết quả giám định xác định nguyên nhân tử vong là chấn thương ngực kín.
Tại hiện trường, lực lượng chức năng còn phát hiện các dấu vết nghi máu trên nền phòng khách, sân hiên và một chiếc cán cuốc. Những dấu vết này là căn cứ quan trọng để cơ quan Cảnh sát điều tra nhận định đây là vụ án mạng. Qua điều tra, cơ quan Công an xác định Nguyễn Công Thành (SN 1990, trú thôn 2, xã Đak Pơ, tỉnh Gia Lai) là đối tượng gây án. Do mâu thuẫn cá nhân, hai ngày trước khi phát hiện thi thể, Thành đã sát hại ông Mai rồi bỏ trốn.
Một vụ án khác cho thấy rõ hơn vai trò của công tác kỹ thuật hình sự trong việc lần tìm sự thật. Ngày 23-7-2026, Tòa án nhân dân tỉnh Gia Lai mở phiên tòa hình sự sơ thẩm, tuyên phạt Nguyễn Như Tiến (SN 2008, trú TDP 1, xã Ia Grai, tỉnh Gia Lai) 18 năm tù về các tội “Giết người”, “Hiếp dâm” và “Cướp tài sản”. Để vụ án được điều tra, làm rõ và đưa đối tượng ra xét xử, lực lượng kỹ thuật hình sự đã đóng vai trò quan trọng ngay từ những giờ đầu.
Trước đó, sáng 10-10-2025, Phòng Kỹ thuật hình sự phối hợp với các đơn vị liên quan tiến hành khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi tại khu vực đồi rẫy Ia Đô, làng Mèo, xã Ia Grai. Nạn nhân được phát hiện trong tư thế nằm ngửa, thời gian tử vong khoảng 3-4 ngày. Trên cơ thể có nhiều vết đâm, dấu vết tinh dịch; gần tử thi có một con dao Thái Lan.
Kết quả giám định pháp y xác định nạn nhân tử vong do suy tuần hoàn, suy hô hấp bởi đa vết thương xuyên thấu ngực gây thủng nhu mô phổi, thủng khí quản và đứt động mạch dưới đòn. Con dao được phát hiện tại hiện trường có đặc điểm phù hợp với dấu vết thương tích trên cơ thể nạn nhân. Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan điều tra xác định vụ việc có dấu hiệu của một vụ án mạng.
Ngay trong ngày, gia đình đến nhận dạng và xác định nạn nhân là chị Rơ Mah B. (SN 2002, trú làng Del, xã Ia Krái). Trước đó, sáng 7-10-2025, chị B. điều khiển xe mô tô đưa con đi học nhưng sau đó không trở về. Gia đình tìm kiếm, liên lạc nhiều lần nhưng không có kết quả.
Từ kết quả khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi cùng các tài liệu thu thập được, cơ quan Công an xác định Nguyễn Như Tiến là đối tượng liên quan. Đến 17 giờ cùng ngày, Tiến bị bắt tại một nhà nghỉ trên địa bàn xã Ia Grai. Qua đấu tranh, Tiến khai nhận: Sáng 7-10-2025, đối tượng đã sát hại chị B., cướp xe máy, điện thoại và thực hiện hành vi đồi bại khi nạn nhân không còn khả năng chống cự.
Trong quá trình điều tra các vụ án, dấu vết do lực lượng kỹ thuật hình sự thu thập, bảo quản và giám định là nguồn chứng cứ quan trọng để chứng minh tội phạm, bảo đảm xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng quy định pháp luật, đồng thời phục vụ công tác truy tố, xét xử.
Lời khai của đối tượng có thể thay đổi, quanh co hoặc chối tội, nhưng dấu vết tại hiện trường thường không biết nói dối. Từ những dấu vết tưởng như im lặng ấy, cán bộ kỹ thuật hình sự có thể phục dựng hành vi, làm rõ tính chất, diễn biến vụ việc và hậu quả đã xảy ra. Đó cũng chính là cách họ buộc những dấu vết “lên tiếng”.
Trung bình mỗi năm, lực lượng kỹ thuật hình sự Công an tỉnh tham gia khám nghiệm hàng nghìn vụ việc, thực hiện giám định kỹ thuật hình sự với hàng vạn yêu cầu. Riêng 8 tháng đầu năm 2026, Phòng Kỹ thuật hình sự đã tổ chức khám nghiệm 711 vụ, giám định 2.071 vụ.
Thượng tá Nguyễn Văn Thư, Phó Trưởng phòng Kỹ thuật hình sự (Công an tỉnh) cho biết: “Các vụ việc giám định luôn cần thực hiện đúng quy trình, nghiệp vụ để có cơ sở kết luận chính xác, qua đó giúp cơ quan điều tra các cấp kịp thời giải quyết các vụ án, vụ việc, tai nạn, xác lập chứng cứ chứng minh tội phạm”.
Theo Thượng tá Nguyễn Văn Thư, cán bộ, chiến sĩ đơn vị thường xuyên làm việc với cường độ cao, nhiều khi phải làm việc ban đêm, di chuyển xa đến những địa bàn xảy ra vụ việc, tiếp xúc với tử thi đang phân hủy, có yếu tố độc hại hoặc mắc bệnh nan y. Không ít trường hợp, thủ phạm còn tìm cách xóa dấu vết, tạo hiện trường giả nhằm đánh lạc hướng cơ quan điều tra.
Trước yêu cầu công tác, lãnh đạo đơn vị luôn động viên cán bộ, chiến sĩ khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn.
Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận. Từ đầu năm 2026 đến nay, Phòng Kỹ thuật hình sự được Bộ Công an và Chủ tịch UBND tỉnh tặng 2 bằng khen; Giám đốc Công an tỉnh tặng 7 giấy khen cho các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.
