Trái tim trong sáng vì non nước, muôn dân
Vở “Hiền thần” kể về danh tướng Nguyễn Cửu Đàm - người có công bảo vệ vùng đất Gia Định, tiên phong quy hoạch Sài Gòn, xây dựng Lũy Bán Bích, tuyến phòng thủ kiên cố cùng kênh Mã Trường - công trình thủy lợi quan trọng nhằm bảo vệ dân chúng, mở rộng sản xuất và góp phần định hình diện mạo đô thị buổi sơ khai.
Lấy bối cảnh vào thời chúa Nguyễn Phúc Thuần, khoảng những năm 1768 - 1772, khi Đàng trong có nhiều bất ổn, biên ải Tây Nam bị giặc Xiêm xâm lược, vở diễn tái hiện tình hình cương thổ phương Nam đứng trước nguy cơ lớn. Trước tình thế ấy, chúa Nguyễn phong Chưởng cơ Nguyễn Cửu Đàm làm Khâm sai chánh thông suất đốc chiến, với trọng trách đánh đuổi quân Xiêm, an định cương thổ phương Nam.
Với tài năng quân sự và sự đồng lòng của các tướng lĩnh, Nguyễn Cửu Đàm đã vượt qua muôn vàn thử thách, đưa ra những quyết sách táo bạo trong dụng binh, công thành và đánh giặc. Giữa khói lửa chiến chinh, ông vẫn đề cao tinh thần khoan hòa, lấy nhân nghĩa làm gốc. Chính nhân đức ấy đã góp phần đặt nền móng cho mối bang giao hữu hảo giữa nước ta với các quốc gia lân bang.
“Hiền thần” nằm trong tập kịch bản tuồng Giữ nước của tác giả Lê Công Phượng, xuất bản tháng 11 - 2024.
Tập kịch bản gồm 5 tác phẩm đề tài lịch sử: Giữ nước (Giải B của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, 2020), Phượng Hoàng trung đô (Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hòa dàn dựng, đoạt huy chương đồng Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2022), Ngàn năm vang vọng (Giải C của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, 2022), Hiền nhân (Giải C của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, 2023) và Hiền thần.
Chia sẻ về trục tư tưởng của vở tuồng, tác giả Lê Công Phượng cho biết, những ứng xử của nhân vật trước thời cuộc sơn hà nguy biến năm xưa chính là bài học lịch sử để hậu thế chúng ta soi mình và suy ngẫm. Binh đao, khói lửa rực cháy ở phương xa kia, không có nghĩa là sơn hà vô sự. Muốn sơn hà vô sự, an bình, thịnh trị thì phải an dân; muốn an dân thì phải trọng dụng hiền thần, bởi hiền thần muôn đời là nguyên khí của non sông xã tắc.
Theo tác giả, để tiếp cận và thẩm thấu các giá trị truyền thống quý báu của dân tộc, hiểu được tâm thức cha ông, có nhiều con đường, trong đó nghệ thuật sân khấu truyền thống là một lối đi hiệu quả.
“Tiếp cận, thưởng thức và yêu nghệ thuật truyền thống không chỉ là bồi bổ tâm hồn mà còn là cách để gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của quê hương, đất nước”, tác giả Lê Công Phượng bày tỏ.
Đi tìm lại công chúng
Sau hơn 3 tháng biểu diễn phục vụ khán giả, “Hiền thần” cho thấy sức hấp dẫn khi thoát khỏi khuôn mẫu biểu diễn trong không gian rạp kín, được tổ chức tại các không gian mở như cổng chợ, bảo tàng lịch sử, đình làng, khu dân cư, trường học tại TP. Hồ Chí Minh.
Khi được đặt trở lại trong “mạch sống”, hát bội dần tìm lại công chúng của mình, không còn là “sân khấu xa lạ” đối với khán giả trẻ. Các lớp diễn không chỉ chạm đến cảm xúc người xem mà còn khơi gợi sự tò mò, thôi thúc khán giả muốn xem lại và tìm hiểu sâu hơn về loại hình nghệ thuật truyền thống này.
Chia sẻ trên fanpage của Nhà hát Nghệ thuật Hát Bội TP. Hồ Chí Minh, anh Nguyễn Hoàng An cho biết, bản thân vô tình thấy thông tin về vở diễn trên mạng xã hội rồi quyết định đi xem. Ngay khi sân khấu tắt đèn, nội dung vở hát bội được giới thiệu khái quát, giúp khán giả dễ dàng nắm bắt mạch diễn. Anh cũng nhanh chóng bị cuốn hút bởi cách dàn dựng, cảnh trí sinh động cùng âm thanh, ánh sáng được đầu tư công phu.
Không giấu được niềm vui, tác giả Lê Công Phượng bày tỏ: “Với người sáng tạo văn học nghệ thuật nói chung và viết kịch bản nói riêng, còn niềm vui nào hơn khi tác phẩm của mình được nhân dân yêu mến và đón nhận”.
Bên cạnh đó, “Hiền thần” cho thấy sức trẻ đang lặng lẽ mang đến những chuyển động mới cho sân khấu nghệ thuật truyền thống. Các đạo diễn Thanh Bình, Ngọc Giàu và Bảo Châu đều trưởng thành từ khóa đào tạo diễn viên đầu tiên của Nhà hát.
Hai gương mặt trẻ Hà Trí Nhơn và Châu Thanh Mộng lần đầu đảm nhận vai chính trong một vở diễn lớn; kịch bản cũng được chắp bút bởi tác giả sinh năm 1984 - Lê Công Phượng.
Đối với các nghệ sĩ, sự đón nhận và ủng hộ của khán giả là nguồn động viên lớn lao, tiếp thêm động lực để sáng tạo và cống hiến. Đây cũng là tín hiệu tích cực cho một giai đoạn đổi mới của sân khấu truyền thống trong bối cảnh đời sống nghệ thuật đang có nhiều chuyển động và kỳ vọng.
Theo tác giả Lê Công Phượng, để khơi gợi và duy trì sự quan tâm lâu dài của khán giả, đặc biệt là người trẻ, việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật truyền thống cần đặt trên hai nguyên tắc cốt lõi: gìn giữ giá trị nghệ thuật cùng chiều sâu văn hóa, lịch sử dân tộc; đồng thời không ngừng đổi mới, sáng tạo, tìm cách thể hiện phù hợp với khán giả đương đại, để hát bội trở nên dễ nghe, dễ nhìn, dễ hiểu và dễ tiếp cận.
Tác giả Lê Công Phượng (SN 1984, ở Tuy Phước, hiện công tác tại Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh) tham gia sáng tác kịch bản tuồng khoảng 10 năm nay và đạt nhiều thành tựu, như: tác phẩm “Đồng lòng chống dịch” đạt giải A Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam năm 2021; kịch bản “Anh hùng xuất thiếu niên” đạt giải C của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam năm 2024; kịch bản “Tí - Sửu - Dần - Mòn” đạt giải C của Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam năm 2025.
Ngoài ra, anh còn là tác giả của nhiều kịch bản khác như: Nữ tướng Lê Chân, Dấu thiêng Hà Hội (Cho những gì còn mãi), Phía sau quyền lực, Phượng Hoàng Trung Đô, Hiền thần... và tích cực phối hợp, cộng tác với Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Khánh Hòa, Nhà hát Nghệ thuật Hát Bội TP. Hồ Chí Minh, Nhà hát tuồng Việt Nam, Nhà hát Múa rối Việt Nam chuyển thể, phóng tác dàn dựng kịch bản.
