Ya Hội-Vùng đất đa sắc màu văn hóa

0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Xã Ya Hội (huyện Đak Pơ, tỉnh Gia Lai) có núi non bao bọc và nhiều dòng suối chảy qua. Đó vừa là điều kiện nuôi dưỡng, phát triển vừa bảo vệ bản sắc văn hóa của người bản địa trước những tác động bên ngoài.

1. Người Bahnar là cư dân bản địa sinh sống lâu đời nhất ở vùng đất Ya Hội, là một trong những chủ nhân giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng. Theo thống kê của ngành Văn hóa, trong số 20 nghệ nhân hát kể sử thi của tỉnh thì nơi này đã có 3 người là Đinh Tim, Đinh Yie và Nhưr (đã qua đời). Những “báu vật nhân văn” này được trao danh hiệu cao quý Nghệ nhân Ưu tú trong đợt đầu tiên (năm 2015) của Nhà nước. Hai nghệ nhân Tim và Yie tuy đã già yếu, nhưng luôn sẵn lòng hát kể nếu khách về làng muốn được sống trong không gian huyền thoại của những áng sử thi; đồng thời tham gia các lớp truyền dạy sử thi cho thế hệ trẻ do địa phương tổ chức. Nghệ nhân Ưu tú Đinh Yie cho hay: “Hát kể sử thi rất khó thực hành, nhưng mình hy vọng thế hệ trẻ Bahnar có thể thấy được vẻ đẹp tinh thần của cha ông qua sử thi để tiếp bước, gìn giữ và phát huy giá trị phù hợp với lối sống mới”.

Ya Hội-Vùng đất đa sắc màu văn hóa  ảnh 1

Điệu múa khèn của các chàng trai, cô gái Mông ở xã Ya Hội, huyện Đak Pơ. Ảnh: Minh Châu

Về Ya Hội những ngày cuối năm, lại thấy hơi thở của mùa xuân đã thấm đẫm trong nhịp sống vừa bình lặng, vừa rộn rã thanh âm cồng chiêng. Chầm chậm đi sâu vào những ngôi làng, thỉnh thoảng, chúng tôi bắt gặp từng nhóm người dân quây quần bên ghè rượu để “ăn lúa mới”. Chị Đinh Thị Thiên (làng Brang Đak Kliết) cho biết: Năm nay, làng tổ chức lễ mừng lúa mới chung 1 ngày. Dân làng tụ tập đông vui, ăn cơm mới, uống rượu ghè và chúc nhau những điều tốt đẹp. Một số làng khác tổ chức gói gọn trong phạm vi gia đình, nhà nào thu lúa rẫy xong trước thì tổ chức ăn lúa mới trước. Bởi vậy, có những làng ăn lúa mới suốt cả tháng vì ngày nào cũng có nhà tổ chức. “Người Bahnar ở Ya Hội không nhà nào không trồng lúa rẫy. Dựa vào chu kỳ của vụ lúa rẫy người Bahnar tổ chức lễ hội chứ không tính tháng, tính năm. Cứ thu lúa rẫy xong là ăn lúa mới, sau đó là mừng năm mới. Sau Tết cổ truyền, các làng cúng cầu mưa để chuẩn bị mùa vụ mới”-chị Thiên chia sẻ.

Cô gái trẻ người Bahnar còn cho biết thêm, canh tác lúa rẫy đối với bà con còn hơn cả một tập quán. “Ở đây, nhà nào làm ít lúa rẫy nhất cũng được 1-2 sào, nhiều thì có khi cả một vạt đồi. Làm lúa rẫy năng suất rất thấp, nhà mình làm 2 sào, trồng 7-8 tháng chỉ thu được khoảng 5 bao lúa. Nhưng bà con mình quen rồi. Lúa rẫy gắn liền với các lễ hội truyền thống, để người Bahnar tạ ơn các vị thần linh ban cho được mùa, một năm bình an, có sức khỏe để lao động sản xuất”-chị Thiên cho biết.

Nghệ nhân Ưu tú Đinh Yie thì nói về lúa rẫy một cách triết lý hơn. Ông cho rằng, cây lúa là nơi cư ngụ của Yàng Lúa. Từ hàng ngàn năm nay, người Bahnar đã trải qua bao mùa lúa rẫy với những lễ hội gắn với cây lúa, với đời sống nông nghiệp. “Hồi mình làm cán bộ xã đi vận động bà con trồng thêm cây lúa nước để tăng năng suất, chống đói cũng không buộc bà con bỏ ngay lúa rẫy. Vì để thích nghi thành công với lúa nước là một quá trình và vì phong tục tập quán đã hình thành lâu đời”-ông nói.

2. Không chỉ thấm đẫm văn hóa của cư dân bản địa, Ya Hội còn là vùng đất có nhiều dân tộc cư trú, đặc biệt là sự có mặt của người Mông hơn 40 năm qua. Các thế hệ người Mông đã trở thành một phần không thể thiếu của khối đại đoàn kết dân tộc, góp phần làm phong phú văn hóa cho vùng đất Đông Trường Sơn này.

Ya Hội-Vùng đất đa sắc màu văn hóa  ảnh 2

Lễ mừng lúa mới của người Bahnar ở xã Ya Hội. Ảnh: Minh Châu

Vào sâu trong những dãy núi điệp trùng ở Ya Hội, chỉ dấu đầu tiên cho văn hóa của người Mông là những ngôi nhà 3 gian mái ngói vững chãi nằm trên những đỉnh đồi hay sườn dốc. Định cư ở vùng đất mới nhiều chục năm, người Mông vẫn giữ gìn những giá trị văn hóa đặc trưng như một sự kết nối bền chặt với nguồn cội. Trong ngày hội di sản văn hóa năm 2022 do Bảo tàng tỉnh tổ chức, người Mông ở vùng đất Ya Hội đã tạo ấn tượng đẹp và nổi bật từ trang phục sặc sỡ, đính kết cầu kỳ đẹp mắt, đến những điệu múa khèn đầy mê hoặc. Trò chơi ném còn, nhảy sạp và những giá trị độc đáo trong ẩm thực truyền thống của họ cũng thu hút sự chú ý, lôi cuốn sự tham gia của đông đảo người dân, du khách.

Chị Đào Thị Dương thuộc thế hệ thứ 3 của người Mông sinh sống ở vùng đất Ya Hội. Chị cũng là thành viên trong đội múa khèn gồm những chàng trai, cô gái thế hệ 9X. Chị Dương tự hào cho biết, nghệ thuật múa khèn của người Mông là loại hình trình diễn nghệ thuật dân gian đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. “Ngày xuân, trai gái thường theo tiếng khèn để gặp gỡ, hẹn hò, rồi cùng nhau say sưa trong điệu múa tiếng khèn. Gia đình tôi cũng như nhiều gia đình người Mông khác, dù sinh sống trên vùng đất mới nhiều chục năm qua nhưng vẫn giữ các giá trị văn hóa của dân tộc mình”-chị Dương tâm sự.

Để khích lệ người Mông gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống, địa phương đã tạo cơ hội để họ “tiếp thị” văn hóa tại các sự kiện của huyện như hội chợ nông sản, giao lưu văn hóa-văn nghệ của huyện, tham gia ngày hội di sản của tỉnh… Bà Bùi Thị Thương-Phó Chủ tịch UBND huyện Đak Pơ-cho biết: “Sự đa dạng về văn hóa là lợi thế để huyện Đak Pơ gắn công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống với phát triển du lịch, nhất là loại hình du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng”.

Có thể bạn quan tâm

Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

(GLO)- Công tác tuyên truyền, quảng bá các di sản, di tích lịch sử-văn hóa được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng. Hoạt động này được triển khai dưới nhiều hình thức, trong đó, chú trọng đưa di sản văn hóa đến gần với công chúng.
Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Hệ thống thành bậc Điện Kính Thiên (thường gọi là thành bậc rồng Điện Kính Thiên) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia tại quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31.12.2020. Đây là một tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc dân tộc.
Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

(GLO)- Giá trị gia đình, tình nghĩa vợ chồng, trách nhiệm cá nhân và cộng đồng được đề cao trong lễ cưới truyền thống của người Jrai. Giá trị độc đáo ấy được người dân làng Kép (phường Đống Đa, TP. Pleiku) tái hiện trong sự kiện văn hóa du lịch mới đây, góp thêm một góc nhìn thú vị về đời sống tinh thần của người Jrai trong chiều dài lịch sử.
Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Trong cộng đồng người Dao Đỏ (một nhánh của dân tộc Dao) ở miền núi phía bắc bao đời nay vẫn gìn giữ một nghi thức độc đáo: lễ cấp sắc. Đây là nghi lễ quan trọng bậc nhất mà bất cứ người đàn ông Dao Đỏ nào cũng phải làm một lần trong đời trải qua để được công nhận đã trưởng thành.
Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

(GLO)- Ngày 4 và 5-1, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh tổ chức hội thi “Công nhân, viên chức, lao động tỉnh Gia Lai với bánh, mứt truyền thống“ Xuân Quý Mão 2023. Hội thi nhằm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc qua các sản phẩm bánh, mứt truyền thống, đồng thời củng cố tình đoàn kết, tinh thần “tương thân tương ái“ trong đoàn viên, người lao động.
Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

(GLO)- Sau khi di tích Biển Hồ được khai quật khảo cổ (năm 1993), nhiều cuộc khai quật đã được tiến hành tại một số di tích trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Việc tiếp tục triển khai công tác điều tra khảo cổ học là rất cần thiết nhằm xác định đầy đủ các di tích, lập bản đồ khảo cổ học, tạo dựng cơ sở dữ liệu để làm căn cứ cho công tác quản lý, bảo tồn và nghiên cứu.
Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

(GLO)- Xà gạc (chà gạc, con dao phát) là vật dụng quen thuộc trong cuộc sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Trường Sơn-Tây Nguyên nói chung, người Jrai nói riêng. Nó gắn liền với cuộc đời của người đàn ông từ khi sinh ra đến khi về với thế giới atâu.
Ngôi đình giữa đồng vắng

Ngôi đình giữa đồng vắng

(GLO)- Đình Cửu Đạo (thôn 1, xã Xuân An, thị xã An Khê) tọa lạc giữa cánh đồng rộng mênh mông, là chứng tích còn lại của một ngôi làng ra đời từ trăm năm trước. Đây cũng là nơi tập trung tất cả thông tin, tài liệu về lịch sử và văn hóa của thôn Cửu Đạo xưa.
Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

(GLO)- Bảo tàng tỉnh Gia Lai đang lưu giữ và trưng bày gần 10.654 hiện vật phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu của người dân. Thời gian qua, công tác đăng ký, công nhận cổ vật, bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh bước đầu đạt được những kết quả ghi nhận, song vẫn chưa tương xứng với tiềm lực vốn có của nó.
Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

(GLO)- Năm 2022, công tác gia đình và phòng-chống bạo lực gia đình (BLGĐ) được Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai phối hợp với các ngành liên quan triển khai và đạt được nhiều kết quả ấn tượng, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng gia đình văn hóa, no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.
Hồi hương ấn vàng

Hồi hương ấn vàng

Ông Trần Đình Thành, Cục phó Cục Di sản văn hoá cho hay việc đàm phán thành công để hồi hương ấn vàng “Hoàng đế chi bảo“ trong một thời gian ngắn như vậy là một thành tựu nổi bật của ngành.