Tại làng A (xã Gào), anh Puih Linh là một trong những nông dân mạnh dạn lựa chọn phương pháp ghép chồi để cải tạo vườn cà phê hơn 20 năm tuổi. Những thân cây cà phê già cỗi, năng suất thấp được cắt tỉa, giữ lại gốc khỏe để ghép giống mới.
Nhờ được hướng dẫn và tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật do địa phương tổ chức, anh Linh tự ghép chồi cho 8 sào cà phê của gia đình. Kết quả, tỷ lệ chồi sống đạt 85 - 90%, cây sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh. Đáng chú ý, chỉ sau 2 năm, vườn cà phê ghép đã cho những chùm quả bói trĩu cành.
“Nhờ được tập huấn nên tôi biết cách chăm sóc đúng kỹ thuật. Dù chỉ mới thu hoạch bói, nhưng 8 sào cà phê của gia đình tôi cũng đạt hơn 1,5 tấn nhân” - anh Linh chia sẻ.
Xã Gào hiện có hơn 2.700 ha cà phê. Nhờ thổ nhưỡng phù hợp, khí hậu thuận lợi và đặc biệt là việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ KHKT, niên vụ này năng suất cà phê đạt khoảng 4 tấn nhân/ha, vượt mức trung bình của toàn tỉnh.
Việc ghép cải tạo giống được triển khai rộng khắp, kể cả tại các hộ đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao chất lượng vườn cà phê và thu nhập cho người dân.
Theo ông Nguyễn Văn Ánh - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn 5, phương pháp ghép chồi không quá phức tạp nhưng đòi hỏi phải chọn đúng giống chuẩn từ các vườn đầu dòng chất lượng.
“Ghép chồi giúp cây cho thu hoạch sớm, giảm thời gian bỏ trống đất, phù hợp với điều kiện của đa số nông dân” - ông Ánh cho biết.
Về phía chính quyền địa phương, ông Ngô Khôn Tuấn - Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Gào - cho hay: Giống cà phê Thiện Trường được đánh giá cao về năng suất và khả năng thích nghi. Đến nay, hơn 50% diện tích cà phê của xã đã tái canh, trong đó, nhiều hộ ghép cải tạo bằng giống mới này.
Không chỉ riêng xã Gào, tại các xã Ia Grai, Ia Krái, Ia Hrung, từ năm 2016 đến nay, người dân và DN đã tái canh hơn 3.400 ha cà phê già cỗi. Hằng năm, ngành chuyên môn phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật tái canh, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh; đồng thời hỗ trợ cây giống và kiểm tra vườn cây sau khi trồng.
Anh Lê Công Sỹ (thôn Thanh Hà, xã Ia Hrung) cho biết: Gia đình anh tái canh bằng cách đào bỏ gốc cũ do có dấu hiệu nhiễm nấm bệnh, sinh trưởng kém.
Trước khi trồng lại, anh dành hơn 2 năm để đất “nghỉ”, trồng hoa màu cải tạo đất rồi mới xuống giống mới. Cách làm này giúp đất tơi xốp, hạn chế sâu bệnh, tạo nền tảng cho vườn cà phê phát triển bền vững. Nhờ vậy, sau 2 năm tái canh, 1 ha cà phê của gia đình anh sinh trưởng, phát triển tốt.
Qua đánh giá, các vườn cà phê tái canh đạt năng suất bình quân khoảng 3,7 tấn nhân/ha. Bên cạnh đó, nhiều hộ còn trồng xen cây ăn quả để che bóng, đa dạng hóa sản phẩm, giảm rủi ro và tăng thu nhập trên cùng đơn vị diện tích.
Đến năm 2030, Gia Lai đặt mục tiêu ổn định diện tích cà phê hơn 100 nghìn héc ta, trong đó khoảng 15% sản xuất theo hướng hữu cơ. Ngành Nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân canh tác cà phê theo các tiêu chuẩn chất lượng như UTZ, 4C, VietGAP; ưu tiên sử dụng giống mới có năng suất cao, khả năng kháng sâu bệnh và chịu hạn tốt.
Để đạt mục tiêu này, các địa phương tiếp tục rà soát diện tích cà phê kém hiệu quả để tái canh giống tốt, kết hợp trồng xen nhằm phát triển vùng nguyên liệu bền vững.
