Ngôi đình giữa đồng vắng

(GLO)- Đình Cửu Đạo (thôn 1, xã Xuân An, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai) tọa lạc giữa cánh đồng rộng mênh mông, là chứng tích còn lại của một ngôi làng ra đời từ trăm năm trước. Đây cũng là nơi tập trung tất cả thông tin, tài liệu về lịch sử và văn hóa của thôn Cửu Đạo xưa.

Từ tỉnh lộ 669, vượt qua 3 km đường ngoằn ngoèo, khúc khuỷu, chúng ta sẽ bắt gặp một ngôi đình nằm yên lặng dưới những bóng cây xanh mát trong khuôn viên 5.000 m2. Dấu tích trăm năm chìm sâu trong đôi mắt lân chầu trên đầu 2 trụ biểu, trong điệu vũ của long mã cùng chim phụng giữa tấm bình phong và trên những nét chữ đã bạc màu thời gian nơi tấm hoành phi, cặp liễn đối còn sót lại.

Theo lịch sử truyền tại địa phương, thôn Cửu Đạo hình thành từ cuối thế kỷ XIX thời Vua Thành Thái, “1894” là năm được ghi trên chánh điện. Đặt trong bối cảnh lịch sử hình thành làng xã An Khê giai đoạn cuối thế kỷ XIX-đầu thế kỷ XX và những hiện vật cũ xưa còn lại tại đình thì thông tin này là hợp lý, có cơ sở.

    Đình Cửu Đạo. Ảnh: Bá Tính
Đình Cửu Đạo. Ảnh: Bá Tính


Trước khi thành lập thôn, nơi này tồn tại 4 vạn (xóm) gồm: Cửu Trường, Cửu Thuận, Cửu Bình, Cửu Hòa. 4 vạn này giáp giới nhau, mỗi vạn đều có một miếu làm nơi thờ cúng chung, nhưng nay đã sụp đổ hoàn toàn. Việc xây đình thuở ban đầu là nhờ công sức của người dân nơi này. Dấu tích các vạn xưa kia hiện chỉ còn lại vài miếng gạch cũ và trong ký ức, câu chuyện kể của những bậc cao niên tại địa phương, gắn với tên tuổi những tiền nhân có công lao lập vạn dựng miếu xây đình như: Cả Điểu, Xã Mạo, Cả Dụng, Hương Trinh, Hương kiểm Nhân, Từ thừa Liễu…

Đình Cửu Đạo với tư cách là trung tâm văn hóa tín ngưỡng của thôn Cửu Đạo, có lẽ nằm giữa hay giáp với 4 vạn kể trên, như nhiều trường hợp khác mà ngày nay chúng ta còn thấy: Thôn An Khê, thôn Cửu An, thôn Tân Lai. Dựa vào đặc điểm phân bố địa lý này và các vết tích còn lại, chúng ta có thể hình dung được một phần quy mô địa giới thôn Cửu Đạo trước đây. Có lẽ sự thay đổi về lịch sử cũng như tập quán canh tác, tụ cư đã khiến đình Cửu Đạo từ vị trí là trung tâm của khu dân cư trở thành ngôi đình trơ trọi ở nơi hẻo lánh như ngày nay, tương tự ở trường hợp miếu Tân Chánh (phường An Bình, thị xã An Khê). Việc dời đổi vị trí đình hoặc miếu ở An Khê như thấy ở đình Cửu Định (phường An Phước, thị xã An Khê) là một cách thích nghi với thực tế mới nhằm khắc phục tình trạng người dân di chuyển địa bàn cư trú từ địa điểm ban đầu đến địa điểm khác phù hợp hơn với điều kiện sống.

Chính việc tồn tại xa khu dân cư, cùng với những biến động lịch sử nên đình Cửu Đạo dần dần hoang phế, sụp đổ, rơi vào cảnh hương tàn khói lạnh. Mãi đến năm 2013, đình mới được dựng lại. Người dân Cửu Đạo đồng lòng tái thiết trung tâm tín ngưỡng cho cộng đồng làng, phần vì thấy nhiều việc không may mắn xảy ra, phần vì các đình lân cận như Cửu Định, Tú Thủy đã được tiến hành đại trùng tu sau khi đình cũ bị hư hại.

Với tư cách là người đứng đầu Ban Nghi lễ đình Cửu Đạo, ông Phan Đình Tư đã đứng ra vận động, tổ chức và tích cực tham gia vào việc xây lại đình làng. Ngoài việc góp ngân quỹ, người dân thôn Cửu Đạo còn tích cực tham gia phụ nhóm thợ xây để việc tái thiết mau chóng hoàn thành, giảm bớt chi phí. Sau 3 tháng thi công, việc trùng tu tái thiết đình Cửu Đạo đã hoàn tất.

Hiện nay, người dân thôn Cửu Đạo vẫn duy trì lệ cúng kính vào những ngày lễ quan trọng trong năm: Khai Sơn (10-1) cầu khởi đầu công việc trong năm mới được may mắn, Quý Xuân cầu quốc thái dân an và Thanh Minh (17-2) cầu cho các cô hồn siêu thoát, Quý Thu (20-8) tạ ơn thần linh và các tiền bối có công lao với làng. Trong đó, cúng Quý Xuân là ngày long trọng nhất, dân làng tập trung làm heo, gà, vịt, nấu chè, xôi, bày biện trái cây các loại. Kinh phí tổ chức các ngày lễ này chủ yếu do dân làng Cửu Đạo đóng góp và tự đứng ra nấu nướng, chưng dọn. Đây cũng là dịp mọi người gặp gỡ nhau ôn lại lịch sử của làng, tưởng nhớ các bậc tiền hiền lập làng, hậu hiền giữ làng và chia sẻ với nhau những vui buồn trong cuộc sống, đặc biệt là cùng nhau bày tỏ lòng thành kính, ước mơ của mình với các vị thần linh được thờ tự tại đây: Thành hoàng, Thổ địa, Thiên y, Bạch mã, Sơn lâm chúa xứ… Những nét đẹp và giá trị văn hóa truyền thống ấy đã được người thôn Cửu Đạo gìn giữ và trao gửi cho nhau qua hàng thế kỷ nay.

 

LƯU HỒNG SƠN

Có thể bạn quan tâm

Cúng ông Công, ông Táo: Nét đẹp văn hóa của người Việt

Cúng ông Công, ông Táo: Nét đẹp văn hóa của người Việt

(GLO)- Trong tín ngưỡng đa thần của người Việt, thần còn gắn liền với nơi ăn, nơi ở của con người, có ông Công, ông Táo trông coi mọi việc trong nhà, nơi gian bếp. Hàng năm, đến ngày 23 tháng Chạp, 2 vị thần này cưỡi cá chép về trời, trình báo Ngọc Hoàng mọi sinh hoạt của gia đình gia chủ. Qua đó, Ngọc Hoàng ban thưởng, xử phạt tùy theo mức độ hành vi đến con người nơi trần gian.
Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

(GLO)- Công tác tuyên truyền, quảng bá các di sản, di tích lịch sử-văn hóa được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng. Hoạt động này được triển khai dưới nhiều hình thức, trong đó, chú trọng đưa di sản văn hóa đến gần với công chúng.
Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Hệ thống thành bậc Điện Kính Thiên (thường gọi là thành bậc rồng Điện Kính Thiên) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia tại quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31.12.2020. Đây là một tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc dân tộc.
Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

(GLO)- Giá trị gia đình, tình nghĩa vợ chồng, trách nhiệm cá nhân và cộng đồng được đề cao trong lễ cưới truyền thống của người Jrai. Giá trị độc đáo ấy được người dân làng Kép (phường Đống Đa, TP. Pleiku) tái hiện trong sự kiện văn hóa du lịch mới đây, góp thêm một góc nhìn thú vị về đời sống tinh thần của người Jrai trong chiều dài lịch sử.
Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Trong cộng đồng người Dao Đỏ (một nhánh của dân tộc Dao) ở miền núi phía bắc bao đời nay vẫn gìn giữ một nghi thức độc đáo: lễ cấp sắc. Đây là nghi lễ quan trọng bậc nhất mà bất cứ người đàn ông Dao Đỏ nào cũng phải làm một lần trong đời trải qua để được công nhận đã trưởng thành.
Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

(GLO)- Ngày 4 và 5-1, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh tổ chức hội thi “Công nhân, viên chức, lao động tỉnh Gia Lai với bánh, mứt truyền thống“ Xuân Quý Mão 2023. Hội thi nhằm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc qua các sản phẩm bánh, mứt truyền thống, đồng thời củng cố tình đoàn kết, tinh thần “tương thân tương ái“ trong đoàn viên, người lao động.
Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

(GLO)- Sau khi di tích Biển Hồ được khai quật khảo cổ (năm 1993), nhiều cuộc khai quật đã được tiến hành tại một số di tích trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Việc tiếp tục triển khai công tác điều tra khảo cổ học là rất cần thiết nhằm xác định đầy đủ các di tích, lập bản đồ khảo cổ học, tạo dựng cơ sở dữ liệu để làm căn cứ cho công tác quản lý, bảo tồn và nghiên cứu.
Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

(GLO)- Xà gạc (chà gạc, con dao phát) là vật dụng quen thuộc trong cuộc sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Trường Sơn-Tây Nguyên nói chung, người Jrai nói riêng. Nó gắn liền với cuộc đời của người đàn ông từ khi sinh ra đến khi về với thế giới atâu.
Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

(GLO)- Bảo tàng tỉnh Gia Lai đang lưu giữ và trưng bày gần 10.654 hiện vật phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu của người dân. Thời gian qua, công tác đăng ký, công nhận cổ vật, bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh bước đầu đạt được những kết quả ghi nhận, song vẫn chưa tương xứng với tiềm lực vốn có của nó.
Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

(GLO)- Năm 2022, công tác gia đình và phòng-chống bạo lực gia đình (BLGĐ) được Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai phối hợp với các ngành liên quan triển khai và đạt được nhiều kết quả ấn tượng, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng gia đình văn hóa, no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.
Hồi hương ấn vàng

Hồi hương ấn vàng

Ông Trần Đình Thành, Cục phó Cục Di sản văn hoá cho hay việc đàm phán thành công để hồi hương ấn vàng “Hoàng đế chi bảo“ trong một thời gian ngắn như vậy là một thành tựu nổi bật của ngành.