Từ nguy cơ đến thách thức
Theo thông tin được Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai nêu trong 1 buổi truyền thông hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31-5) và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026, kết quả điều tra thực địa năm 2024 tại tỉnh Bình Định và tỉnh Gia Lai cũ cho thấy: “Tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn ở mức cao, nhất là ở nam giới. Đáng lo ngại, độ tuổi bắt đầu hút thuốc đang có dấu hiệu trẻ hóa khi có tới 60- 70% người hút bắt đầu trước tuổi 20”.
Ngày 14-10-2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh tổ chức tập huấn tại phường Pleiku, chuẩn bị cho cuộc điều tra “Thực trạng sử dụng thuốc lá ở người từ 15 tuổi trở lên và công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại tỉnh Gia Lai năm 2026”.
Thực tế, không phải thanh thiếu niên nào cũng bắt đầu hút thuốc vì thiếu hiểu biết về tác hại. Tâm lý tò mò, muốn thử, ảnh hưởng từ bạn bè và những nguyên nhân khác có thể khiến người trẻ tìm đến thuốc lá, ngay cả khi đã được tiếp cận thông tin cảnh báo.
Anh Đ.T.P. (sinh viên 1 trường đại học trên địa bàn tỉnh) là một trường hợp như vậy. “Trước đây, tôi không hút thuốc. Tuy nhiên, do thường xuyên tiếp xúc với bạn bè có hút thuốc lá cùng những áp lực trong học tập, cuộc sống, tôi dần bị ảnh hưởng và bắt đầu sử dụng thuốc lá” - anh P. cho biết.
Tại Trường THPT Trưng Vương (phường Quy Nhơn), dù nhà trường nghiêm cấm hút thuốc, việc quản lý học sinh ngoài phạm vi trường học vẫn là một khó khăn.
Theo Hiệu trưởng Phạm Mạnh Cường, nhà trường chú trọng giáo dục nhận thức, nâng cao ý thức tự giác và phối hợp với gia đình để phòng ngừa hành vi sử dụng thuốc lá trong học sinh.
Đổi mới, tăng cường tuyên truyền
Ngày 17-10-2026, tại Hà Nội, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức lễ mít tinh “Thanh niên Việt Nam nói không với thuốc lá” năm 2026 với chủ đề “Chọn sức khỏe, chọn tương lai”.
Tại chương trình, anh Nguyễn Minh Triết - Bí thư Thường trực Trung ương Đoàn - đề nghị: Mỗi đoàn viên, thanh niên hãy chủ động trang bị kiến thức, nhận diện những hình thức lôi kéo sử dụng thuốc lá; kiên quyết không thử, không sử dụng thuốc lá.
Hưởng ứng tinh thần đó, nhiều cơ sở Đoàn tại Gia Lai đã có những cách làm gần gũi thực tế. Ngày 26-10, Đoàn Trường THPT Trưng Vương triển khai cho các chi đoàn thiết kế infographic với nội dung về tác hại của thuốc lá và ý nghĩa của môi trường học đường không khói thuốc.
Theo cô Trần Đặng Thanh Loan - Bí thư Đoàn Trường THPT Trưng Vương, từ đầu năm học 2026-2027, Đoàn trường đã tổ chức cho toàn bộ 1.537 học sinh ký cam kết không sử dụng thuốc lá, có xác nhận của cha mẹ học sinh.
Em Diệp Thành Nghĩa - Bí thư Chi đoàn lớp 11A5 - cho biết, chi đoàn thường xuyên nhắc nhở các bạn không sử dụng thuốc lá, cùng giữ gìn môi trường học đường lành mạnh.
Tại Trường THPT Nguyễn Trân (phường Tam Quan), Đoàn trường tổ chức hoạt động ngoại khóa tuyên truyền phòng, chống tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử cho hơn 2.000 học sinh tại phân hiệu ngày 19-10 và điểm trường chính ngày 26-10.
Theo thầy Phạm Thanh Ngân - Bí thư Đoàn trường, để tạo chuyển biến bền vững, công tác tuyên truyền cần được duy trì thường xuyên gắn với sự quan tâm, định hướng của gia đình và phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, xã hội.
Tại Trường Đại học Quy Nhơn, cuối tháng 9-2026, Đoàn Thanh niên - Hội Sinh viên Việt Nam trường tổ chức cuộc thi tìm hiểu Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các sáng kiến phòng, chống tác hại của thuốc lá trong đoàn viên, thanh niên. Các đội trải qua 3 phần thi: chào hỏi, kiến thức và sáng kiến.
Đạt giải nhất cuộc thi, CLB Tình nguyện Những người bạn đề xuất mỗi đoàn viên là một tuyên truyền viên phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đáng chú ý, CLB nhấn mạnh cách tiếp cận không chế giễu, không gây áp lực với người đang hút thuốc mà kiên trì động viên, hỗ trợ họ từ bỏ thói quen này.
Anh Lê Đức Hoàng - Chủ nhiệm CLB Tình nguyện Những người bạn - chia sẻ: “Mỗi bạn trẻ cần trở thành người lan tỏa lối sống lành mạnh đến bạn bè, cộng đồng”.
Phòng ngừa hút thuốc lá trong thanh thiếu niên là việc không dễ. Các hoạt động tuyên truyền hay việc ký cam kết không sử dụng thuốc lá đều cần thiết, song cần thể hiện rõ hiệu quả ở những chuyển biến sau đó.
Bên cạnh trang bị kiến thức, nhà trường, gia đình và tổ chức Đoàn cần thường xuyên nắm bắt tình hình, tìm hiểu nguyên nhân để góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ trong mà còn ngoài môi trường học đường.
Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp thực chất, như vậy mới có thể từng bước hạn chế tình trạng hút thuốc trong học sinh, sinh viên trên địa bàn tỉnh.
