Với định hướng rõ ràng, chính quyền vào cuộc tích cực, cộng đồng nỗ lực vượt bậc, nhiều mô hình đã hình thành, tạo nên sản phẩm du lịch đặc trưng, bền vững và giàu sức cạnh tranh.
Du lịch cộng đồng ngày càng được quan tâm
Làng Canh Tiến (xã Canh Vinh) có 176 hộ, chủ yếu là đồng bào Bana và Chăm. Không chỉ có cảnh quan thiên nhiên đẹp, làng còn giữ gìn tốt bản sắc. Tháng 9-2025, hướng đến phát triển du lịch cộng đồng, Trường CĐ Kỹ thuật Công nghệ Quy Nhơn phối hợp với UBND xã Canh Vinh tổ chức đào tạo sơ cấp nghề hướng dẫn du lịch cho dân làng.
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy - Bí thư Đảng ủy xã Canh Vinh - cho biết: “Dù còn nhiều khó khăn nhưng bà con làng Canh Tiến rất đoàn kết, giữ gìn văn hóa truyền thống. Phát triển du lịch cộng đồng sẽ là hướng thoát nghèo bền vững cho làng, giúp quảng bá hình ảnh địa phương. Xã đang chú trọng nâng cao nhận thức và tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng làm du lịch cho người dân, từng bước hình thành các điểm tham quan, trải nghiệm cho du khách khi đến với Canh Tiến”.
Tại xã Ia Ly, nhờ sự quan tâm đầu tư của tỉnh, chính quyền địa phương và sự hưởng ứng của người dân, mô hình du lịch cộng đồng cũng có nhiều chuyển biến rõ nét. Ông Nguyễn Tiến Dũng - Chủ tịch UBND xã Ia Ly - nhấn mạnh: “Phát triển du lịch cộng đồng là nhiệm vụ trọng tâm, vừa giữ gìn bản sắc vừa tạo sinh kế cho người dân”.
Từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư làm homestay, gắn bó với nghề truyền thống. Chị Rơ Châm Trư (làng Kép 1) chia sẻ: “Nhà sàn không chỉ để ở mà còn có thể đón khách. Mình muốn khách hiểu hơn về văn hóa Jrai và ở lại lâu hơn”.
Được quan tâm đầu tư mạnh mẽ, cuối năm 2025, Mơ Hra-Ðáp (xã Tơ Tung) là ngôi làng đầu tiên trên địa bàn tỉnh có du lịch cộng đồng được công nhận sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh. Ông Đinh Văn Brếch - Trưởng thôn Mơ Hra-Đáp - cho biết: “Làm du lịch cộng đồng không chỉ góp phần tăng thu nhập cho người dân trong làng mà còn giúp giữ gìn văn hóa truyền thống Bahnar”.
Làng rau Thuận Nghĩa (xã Tây Sơn) cũng đang chuyển mình theo hướng phát triển du lịch cộng đồng. Người dân không chỉ sản xuất rau sạch mà còn trực tiếp tham gia phục vụ hoạt động trải nghiệm của du khách.
Bà Nguyễn Thị Kim Vương - người dân làng Thuận Nghĩa - cho biết: “Du lịch giúp tăng thu nhập, ai cũng phấn khởi và ý thức hơn trong giữ gìn thương hiệu làng rau”. Trong khi đó, làng K3 (Vĩnh Sơn) với khí hậu mát mẻ, văn hóa Bana đặc sắc đang được định hướng phát triển thành điểm đến du lịch sinh thái-cộng đồng thu hút du khách.
Tại Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông), du lịch đã thực sự làm thay đổi diện mạo làng biển. Nơi này nay nhộn nhịp homestay, dịch vụ trải nghiệm cho du khách. Ông Nguyễn Tôn Xuân Sáng - thành viên HTX Dịch vụ Du lịch - Thủy sản Nhơn Hải - chia sẻ: “Khi rạn san hô được phục hồi, rùa biển quay lại sinh sản, hệ sinh thái trở thành điểm nhấn, thu hút du khách đến trải nghiệm”.
Không dừng lại ở những mô hình riêng lẻ, tỉnh đã xác định rõ định hướng phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, dựa trên khai thác tài nguyên bản địa từ thiên nhiên, văn hóa đến làng nghề truyền thống, đồng thời tổ chức bài bản, chuyên nghiệp.
Cùng với đó, tỉnh cũng chú trọng đầu tư hạ tầng, từ giao thông, bến bãi đến hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ. Các chương trình như xây dựng nông thôn mới, OCOP, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số được lồng ghép để tạo nền tảng cho du lịch cộng đồng phát triển.
Trong định hướng chỉ đạo phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh, trong nhiều lần làm việc với cơ sở, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch yêu cầu ngành chức năng rà soát quy hoạch, xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống và đời sống người dân.
Điều này đặt ra yêu cầu cho các địa phương không chỉ làm du lịch, mà phải làm “du lịch xanh”, giữ gìn cảnh quan và bản sắc. Từ việc bảo tồn lễ hội cầu ngư, nhà rông, đến phát triển nghề truyền thống… tất cả đều hướng đến trở thành “lực hút” du khách.
Đưa sản phẩm OCOP đến gần du khách
Không chỉ dừng lại ở nâng hạng sản phẩm, các địa phương, DN đã chủ động đưa sản phẩm OCOP vào không gian du lịch, tạo giá trị gia tăng, mở rộng thị trường. Tại xã Biển Hồ, mô hình trưng bày OCOP kết hợp không gian cà phê dưới tán thông trăm tuổi đang tạo ấn tượng mạnh với du khách.
Theo chị Đoàn Thị Thúy, chủ gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương (xã Biển Hồ), việc chuyển từ bán lẻ sang kết hợp trải nghiệm là bước đi tất yếu: “Du khách giờ không chỉ mua sản phẩm, mà muốn hiểu sản phẩm đến từ đâu, được làm như thế nào !”.
Tại xã Phú Túc, sản phẩm bò một nắng của cơ sở Tuấn Hậu đã vượt ra khỏi quy mô hộ gia đình để trở thành sản phẩm OCOP 4 sao. Sản phẩm của cơ sở đã giành giải cao tại các hội thi sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu, được chọn đưa đi các hội chợ, sự kiện quảng bá, xúc tiến thương mại của địa phương để quảng bá đến du khách. Ông Trần Quang Tuấn - chủ cơ sở Tuấn Hậu - cho biết: “Việc giữ nguyên cách thức chế biến truyền thống, kết hợp cải tiến đóng gói đã giúp sản phẩm vừa giữ bản sắc, vừa đáp ứng nhu cầu khách”.
Để hỗ trợ đưa sản phẩm OCOP đến với du khách, tỉnh đã xây dựng 48 điểm bán hàng OCOP phục vụ du lịch, đồng thời đẩy mạnh quảng bá, kết nối cung cầu. Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP thực sự trở thành sản phẩm du lịch, các DN buộc phải thay đổi tư duy sản xuất. Không chỉ đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng mà còn phải đầu tư bao bì, mẫu mã, kể câu chuyện sản phẩm.
Sau hơn 7 năm triển khai Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), hiện trên địa bàn tỉnh có 1.018 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, 520 chủ thể tham gia. Trong đó, 883 sản phẩm đạt 3 sao, 128 sản phẩm đạt 4 sao và 7 sản phẩm đạt 5 sao.
Tỉnh đã xây dựng Đề án phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2026 - 2030, cho thấy định hướng rõ ràng: Nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng tính cạnh tranh và gắn với lợi thế địa phương, phù hợp xu thế phát triển kinh tế nông thôn hiện đại.
Điển hình như Công ty CP IPP Sachi (phường Hoài Nhơn) với các dòng bánh tráng tiện lợi đã nhanh chóng tiếp cận thị trường du lịch. Theo ông Nguyễn Hữu Vinh - Giám đốc công ty, việc đưa sản phẩm vào hệ thống nhà hàng, quán ăn, điểm du lịch giúp du khách dễ dàng trải nghiệm. Đây là cách quảng bá sản phẩm trực tiếp, hiệu quả hơn nhiều so với kênh truyền thống.
Theo ông Trần Việt Quang - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông, việc gắn OCOP với du lịch là hướng đi bền vững, thúc đẩy phát triển KT-XH địa phương. Toàn phường hiện có 21 sản phẩm OCOP, gồm 3 sản phẩm đạt 4 sao và 18 sản phẩm đạt 3 sao, góp phần thu hút du khách.
“Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục kêu gọi đầu tư các khu nghỉ dưỡng ven biển Nhơn Lý, Nhơn Hải, đồng thời phát triển du lịch sinh thái, cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa và cảnh quan vùng biển. Điều này cần có thêm các chính sách hỗ trợ đi vào chiều sâu, đặc biệt là đào tạo kỹ năng làm du lịch cho các chủ thể OCOP” - ông Quang cho biết.
