Vùng sinh thái hồi sinh
Đầm Thị Nại có khoảng 5.060 ha mặt nước, là một trong những đầm nước mặn lớn nhất Gia Lai. Khu vực này gắn bó mật thiết với sinh kế của hàng chục nghìn cư dân thuộc các xã Tuy Phước, Tuy Phước Đông và phường Quy Nhơn Đông.
Riêng khu phục hồi sinh thái Cồn Chim rộng khoảng 480 ha, gồm Cồn Chim, Cồn Trạng, Cồn Giá cùng một phần thủy vực tự nhiên phía Nam và Tây Nam Cồn Chim. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc trưng với tính đa dạng sinh học cao.
Cuối năm 2025, cơn bão số 13 (Kalmaegi) quét qua khiến nhiều diện tích rừng ngập mặn tại đầm Thị Nại bị tàn phá nghiêm trọng. Hàng loạt cây đước đôi, đưng, vẹt dù, mắm trắng, bần trắng bị gãy đổ, cuốn trôi, để lại khung cảnh tan hoang.
Ông Dương Minh Tân - Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Đông - cho biết: Sau bão, địa phương phối hợp với các đơn vị chức năng triển khai nhiều giải pháp phục hồi hệ sinh thái, tuyên truyền về công tác bảo vệ rừng ngập mặn và động vật hoang dã.
“Đến nay, hệ sinh thái Cồn Chim dần phục hồi nhờ sức sống tự nhiên cùng các hoạt động tái tạo môi trường. Nhiều loài chim đã quay trở lại, rừng ngập mặn từng bước phát huy vai trò chắn sóng, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu” - ông Tân nói.
Theo ghi nhận của người dân địa phương, số lượng chim hoang dã xuất hiện tại Cồn Chim tăng rõ rệt trong thời gian gần đây. Anh Trần Đức Duy (ở xóm Cồn Chim, xã Tuy Phước Đông, người nhiều năm gắn bó với nghề thủy sản) cho hay: Trước kia, khu vực này chỉ xuất hiện rải rác vài cá thể cò nhạn. Sau bão số 13, đàn cò giảm mạnh. Gần đây, số lượng cò nhạn tăng trở lại, sống xen cùng cò trắng và cồng cộc.
Sự trở lại của chim trời mang đến sức sống mới cho vùng đầm. Các hoạt động trải nghiệm và du lịch sinh thái tại Cồn Chim đã trở nên nhộn nhịp hơn. Nhiều du khách tìm đến chèo SUP, đi thuyền giữa rừng ngập mặn, ngắm chim trời vào lúc bình minh hoặc chiều muộn.
“Có ngày khách đến rất đông chỉ để ngắm đàn chim bay về tổ. Người dân ai cũng vui khi thiên nhiên dần hồi sinh” - anh Duy nói thêm.
Theo ông Huỳnh Việt Hùng - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường), sự xuất hiện trở lại của nhiều loài chim phản ánh quá trình phục hồi tích cực của hệ sinh thái đất ngập nước tại Cồn Chim. Cùng với rừng ngập mặn, nguồn lợi thủy sản dưới đầm cũng phong phú hơn, tạo nguồn thức ăn tự nhiên thu hút chim hoang dã.
Môi trường nước vẫn trong lành
Các chuyên gia đánh giá chất lượng môi trường nước là một trong những yếu tố quan trọng giúp hệ sinh thái Cồn Chim phục hồi nhanh. TS Trần Thanh Sơn - Phó Giám đốc Trung tâm Quốc tế khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE, phường Quy Nhơn Nam) thông tin: Kết quả nghiên cứu ban đầu của nhóm thuộc Viện Nghiên cứu phát triển Pháp cho thấy hệ sinh thái đầm Thị Nại - Cồn Chim hầu như chưa bị ô nhiễm dù nằm gần đô thị và cảng biển.
Nhóm nghiên cứu nhiều lần lấy mẫu nước vào mùa mưa và mùa khô, đồng thời lắp đặt các điểm quan trắc tự động nhằm theo dõi chất lượng nước liên tục. Theo ông Sơn, đây là mô hình bảo tồn sinh thái đặc biệt khi quá trình phát triển đô thị vẫn giữ được cấu trúc tự nhiên của vùng đầm. Nguồn nước sạch giúp các loài thủy sinh phát triển ổn định, tạo nguồn thức ăn dồi dào cho các loài chim hoang dã.
Ông Trương Xuân Đưa - Trưởng trạm Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật nông nghiệp (Trung tâm Khuyến nông) cho biết thêm: Hệ động thực vật dưới đầm hiện phong phú trở lại với nhiều loài cua, tôm, cá, ghẹ, hàu. Đây là điều kiện thuận lợi để các đàn chim tiếp tục tìm về sinh sống.
Để bảo vệ hệ sinh thái Cồn Chim, ngày 11-5, Trung tâm Khuyến nông ban hành Công văn số 277/KN-TNC đề nghị các địa phương tăng cường tuyên truyền, vận động người dân không săn bắt, mua bán, giết mổ hay tiêu thụ động vật hoang dã dưới mọi hình thức.
UBND xã Tuy Phước Đông cũng giao các ban, ngành, đoàn thể phối hợp với lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý các hành vi săn bắt chim hoang dã và phá rừng ngập mặn. Ông Tôn Kỳ Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Đông - nhấn mạnh: Các hành vi săn bắt, vận chuyển, kinh doanh, chế biến hoặc tàng trữ trái phép chim hoang dã, chim di cư sẽ bị xử lý theo quy định pháp luật.
Theo ông Phan Văn Hải - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm (Sở Nông nghiệp và Môi trường): Việc nhiều loài chim quay trở lại Cồn Chim cho thấy hệ sinh thái rừng ngập mặn và nguồn lợi thủy sinh dưới đầm đang phục hồi theo chiều hướng tích cực.
Hạt Kiểm lâm khu vực Tuy Phước - Quy Nhơn đang tiếp tục theo dõi tình hình sinh trưởng của rừng ngập mặn và động vật hoang dã, đồng thời xây dựng kế hoạch bảo vệ rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học trong thời gian tới.
