Qua ngôi nhà rông mái tranh uy nghi sừng sững của làng Kon Sơ Lăl, chúng tôi đặt chân đến làng cũ. Hai bên đường vào làng, những rừng cao su mùa thay lá bừng lên sắc đỏ cam.
Theo chính sách định canh, định cư của tỉnh, năm 2002, người dân làng Kon Sơ Lăl chuyển về khu định cư cách làng khoảng 5 km.
Khác với truyền thống di cư ở những làng Bahnar, người dân thường mang theo khung nhà cũ để dựng lại ở làng mới, người làng Kon Sơ Lăl để lại toàn bộ kiến trúc nhà ở của họ.
Một ngôi làng cổ với hệ thống nhà sàn, nhà dài vững chãi mang đậm dấu ấn kiến trúc của người Bahnar bị bỏ lại giữa núi rừng.
Sau gần một phần tư thế kỷ thiếu vắng hơi người, nhiều ngôi nhà vẫn giữ được sự vững chãi. Khung gỗ, tường đất gần như nguyên vẹn. Bước vào một ngôi nhà sàn nép mình dưới tán cây me cổ thụ, cảm giác như nhịp sống của một gia đình Bahnar vẫn còn đâu đó.
Ở góc nhà là chiếc gùi từng theo chủ nhân lên rẫy. Trên vách, khung dệt cùng vòng quay sợi treo lặng lẽ. Nơi từng là bếp lửa hồng, một cây đàn ghi ta nằm im lìm, phủ bụi thời gian gác trên giàn bếp.
Mỗi nóc nhà ở làng cũ Kon Sơ Lăl đều mang theo dấu vết của chủ nhân qua những đồ vật sinh hoạt còn sót lại. Ngôi làng vì thế giống như một bảo tàng ký ức ngoài trời, lưu giữ đời sống của một cộng đồng Bahnar từng quần tụ, sinh sống lâu đời giữa đại ngàn.
Bao quanh những mái nhà là những cây me, xoài, mít được trồng từ ngày lập làng, nay đã thành cổ thụ, tỏa bóng mát che chở cả một không gian ký ức. Thỉnh thoảng, trên đường đi làm rẫy, người dân làng mới vẫn ghé về làng cũ nghỉ trưa dưới những tán cây quen thuộc.
Vẻ đẹp của Kon Sơ Lăl cũ không chỉ nằm ở sự nguyên sơ của cảnh quan, mà còn ở những gì gợi nhắc về một nếp sống, một cộng đồng từng gắn bó mật thiết với rừng núi.
Chính vì thế, “ngôi làng bị bỏ quên” này từng được chọn làm bối cảnh cho một dự án phim. Ngành du lịch cũng đã có thời điểm đặt vấn đề xây dựng nơi đây thành điểm tham quan, kết nối với các làng Bahnar xung quanh, nơi vẫn còn hiện hữu những nhà rông truyền thống được xem là lớn và đẹp bậc nhất Tây Nguyên.
Có những ngôi làng, dù vắng người nhưng ký ức vẫn ở lại. Hẳn đó cũng là sự quyến rũ riêng của một ngôi làng ngủ quên giữa núi rừng như Kon Sơ Lăl.
