Trăm năm đua ngựa Sài Gòn

Cuối thế kỷ XIX, sau khi chiếm được miền Nam, người Pháp đã xây dựng Sài Gòn trở thành đô thị trung tâm của Đông Dương. Đua ngựa - môn thể thao quý tộc của châu Âu cũng theo chân người Pháp du nhập đến Sài Gòn và phát triển rất mạnh, từng đưa trường đua Phú Thọ trở thành sân đua ngựa lớn nhất châu Á một thời.

Thăng trầm cùng chiến mã

Theo một số tư liệu Sài Gòn xưa, các sĩ quan Pháp là những người đưa ngựa đua từ châu Âu đến Sài Gòn. Năm 1893, một nhóm người Pháp đã lập Hội đua ngựa Sài Gòn và cho xây một trường đua nhỏ tại khu vực Vườn Bà Lớn (nay là khu vực ngã tư Cách Mạng Tháng Tám - Điện Biên Phủ thuộc phường Bàn Cờ).

Tại trường đua này, các cuộc đua ngựa được tổ chức đơn giản với khoảng chục con ngựa. Người xem chủ yếu là các binh lính Pháp. Tuy nhiên, nhiều người dân địa phương cũng thích xem đua ngựa và tìm đến, đặc biệt là một số điền chủ, nhà buôn tới xem còn tổ chức cá độ nên dần hình thành loại hình cá cược đua ngựa ở Sài Gòn.

Năm 1906, thương gia người Pháp tên Jean Duclos nhận thấy cơ hội làm ăn qua cá cược đua ngựa nên ông ta đã đưa một số con ngựa đua chuyên nghiệp giống Ả Rập đến Việt Nam và cho xây sân đua ngựa Phú Thọ Hòa (nay thuộc phường Phú Thọ Hoà).

Phú Thọ Hòa được coi là trường đua ngựa thương mại đầu tiên tại Sài Gòn, được tổ chức khá chuyên nghiệp, thu hút đông đảo khán giả cùng lượng tiền cá cược khổng lồ ùn ùn đổ về, hình thành nên một thú chơi mới không chỉ với người Pháp mà còn dành cho người Việt giàu có. Vì thế, Hội Đua ngựa Sài Gòn đã vào cuộc tìm cách phát triển thêm trường đua mới.

“Rất nhiều người mong ngóng có ngày sẽ được chứng kiến những con ngựa sải bước trên đường đua. Lâu lâu, chúng tôi tự tổ chức đua với nhau và bà con đến xem rất đông. Mong thành phố sớm hoàn thiện đề án quy hoạch để làng ngựa đua Đức Hòa hồi sinh” Ông Chín Trân, một chủ lò ngựa ở Đức Hòa.

Năm 1932, Hội Đua ngựa Sài Gòn đã hợp tác cùng với thương gia Monpetzat mua khu đất rộng 48 ha ở Phú Thọ (trường đua Phú Thọ hiện nay) để xây trường đua. Sau 4 năm xây dựng, trường đua ngựa Phú Thọ đi vào hoạt động với đường đua hình oval có nhiều cự ly, từ 800 m tới 3.000 m. Khu vực khán đài rộng lớn có thể chứa cả chục nghìn khán giả.

Bên cạnh đó, các khu phụ trợ như chuồng ngựa, khu bán vé cá cược, khu giải trí… cũng được đầu tư khá bài bản, chuyên nghiệp. Vào những ngày trường đua mở cửa, dòng người ùn ùn đổ về, thường xuyên gây kẹt xe và ồn ào, náo nhiệt khu vực xung quanh. Trường đua Phú Thọ đã biến môn đua ngựa trở thành một thú vui thời thượng, biểu trưng cho lối sống đô thị mới của người dân Sài Gòn.

Suốt nhiều năm sau đó, Trường đua Phú Thọ trở thành trung tâm giải trí thể thao lớn nhất Sài Gòn vào các dịp cuối tuần.

Sau khi đất nước thống nhất, môn đua ngựa tại trường đua Phú Thọ tạm dừng. Đến năm 1989, Câu lạc bộ Thể thao Phú Thọ được thành lập, thu hút gần 600 con ngựa đua cùng hơn 70 nài ngựa. Các cuộc đua tiếp tục diễn ra và có tổ chức cá cược hợp pháp, thu hút khá đông khách.

Tuy nhiên đến năm 2011, hoạt động đua ngựa tại trường đua Phú Thọ tạm dừng đến nay theo quy hoạch mới Thành phố.

Bao giờ ngựa lại tung vó?

Từ trường đua Phú Thọ đã hình thành nên làng nuôi và chăm sóc ngựa đua Đức Hòa cũng như nghề nài ngựa với hàng trăm nài chuyên nghiệp. Thời vàng son, khu vực Đức Hòa (tỉnh Long An cũ, nay thuộc tỉnh Tây Ninh) được mệnh danh là “Thủ phủ làng đua ngựa” khi có tới hàng trăm hộ gia đình chuyên nuôi ngựa đua với số lượng có lúc lên tới vài nghìn con. Giống ngựa đua đa số là ngựa châu Âu với thân hình to cao, sức rướn tốt, chạy bền...

Bên cạnh việc nuôi ngựa là cả một hệ sinh thái nghề ăn theo như chăm sóc sức khỏe cho ngựa, trồng cỏ làm thức ăn, nhân giống ngựa hay luyện ngựa cho các trường đua. Trăm năm vàng son của ngựa đua Sài Gòn, trẻ con Đức Hòa lớn lên cùng con ngựa đua. Bọn trẻ biết cách dắt ngựa, cho ăn, tập cho ngựa chạy… hay phân biệt ngựa đua và ngựa giống ngay từ khi còn chập chững.

Ông Huỳnh Văn Kiệt, một trong những chủ lò ngựa đua nổi tiếng ở Đức Hòa cho biết, nuôi ngựa đua không dễ giàu nhưng khá ổn định. Để thành công, người nuôi cần phải có kinh nghiệm để có thể nhìn ra được những con ngựa nào có thể đua giỏi như xem về nguồn gốc, khung xương, chân móng, dáng đứng, bước chạy, tính nết…

Những lò ngựa nổi tiếng ở Đức Hòa đều là những gia đình cha truyền con nối, tích luỹ kinh nghiệm qua nhiều thế hệ. Nhiều câu nói đã được người dân Đức Hòa đúc kết sau nhiều đời nuôi ngựa đua như: “Dòng tốt không đảm bảo thắng nhưng dòng xấu thì rất khó thành ngựa hay”, “Ngựa lưng dài, đua hoài không tới” hay “Ngựa lì hay không, coi ánh mắt là rõ nhất”.

Những kinh nghiệm đó cũng chỉ quyết định thành bại một phần. Phần quan trọng nhất vẫn là bí quyết chăm sóc, huấn luyện và cái… duyên của con chiến mã cùng nài ngựa trên đường đua.

Với nhiều thế hệ giàu kinh nghiệm chăm ngựa đua, nhiều lò ngựa ở Đức Hòa đã cung cấp những con ngựa đua nức tiếng một thời cho trường đua Phú Thọ. Các con ngựa đua thắng nhiều giải được gọi là Chiến Mã luôn được dân mê đua ngựa yêu thích và được những người giàu có mua lại với giá cao ngất.

“Trước đây, mỗi khi trường đua mở cửa là cả vùng lại ồn ào bàn tán con ngựa nào sẽ giành chiến thắng. Lò nào có ngựa giành giải coi như trúng số bởi ngoài tiền thưởng cá cược, ngựa còn được nhiều người tới hỏi mua không chỉ con ngựa vừa thắng giải mà còn cả những con khác trong lò” - ông Kiệt nhớ lại.

Sau khi hoạt động đua ngựa tại trường đua Phú Thọ tạm dừng, làng ngựa đua Đức Hòa cũng rơi vào cảnh chợ chiều. Những con ngựa đua nức tiếng một thời bị bán rẻ cho thương lái, đưa vào các khu du lịch làm ngựa cảnh hay cho các đoàn làm phim thuê.

Trong làng chỉ còn vài người gắng gượng nuôi với số lượng rất hạn chế. Bởi vậy, khi nghe tin thành phố sẽ mở lại trường đua ngựa, nhiều người nuôi ngựa rất vui mừng và khấp khởi hy vọng các chiến mã của Đức Hòa sẽ có đất diễn trở lại, nghề nuôi ngựa truyền thống trăm năm sẽ không bị mai một.

Theo Trọng Thịnh (TPO)