Ngôi làng vừa được vinh danh là Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất nằm sát bên sông, với mái đình cổ, con ngõ nhỏ uốn lượn, những con người cần mẫn thắp lửa nghề cùng nụ cười niềm nở mến khách đã trở thành điểm đến khó cưỡng không ít du khách trong và ngoài nước. Du khách tìm đến đây như để sống chậm, thở sâu, lắng nghe câu chuyện từ làng gốm cổ, trải nghiệm vộc đất chuốt gốm.
Vang danh làng nghề 500 năm tuổi
Thời khắc chuẩn bị đón năm mới 2026, chính quyền và cộng đồng làng gốm Thanh Hà trang trọng tổ chức lễ đón nhận giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025” - danh hiệu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng.
Ngôi làng hơn 500 năm tuổi vốn là điểm du lịch đặc sắc với du khách bởi nơi đây bảo lưu gần như nguyên vẹn các di tích, cảnh quan làng nghề truyền thống, quy trình chế tác gốm thủ công cổ truyền và nhiều tri thức dân gian bản địa có giá trị.
Tiếng cười nói xôn xao, từng đoàn khách dập dìu đổ về làng, cờ hội cắm từ đầu làng chào đón đại biểu khiến nghệ nhân Nguyễn Ngữ (88 tuổi) cũng thấy lòng mình hân hoan. Ba đời theo nghề làm gốm, ông thấy mình có chút tự hào khi góp công sức nối danh nghề của cha ông. Hôm nay ngày hội lớn trong làng, ông khăn đóng áo dài tham gia lễ đón nhận giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025”, cùng bà con tận hưởng niềm vui lớn của cả làng trong thời khắc sắp sửa đón năm mới 2026.
“Đây là niềm tự hào của tất cả bà con làng gốm Thanh Hà. Nghề làm gốm truyền thống cha ông để lại, truyền cho con cháu giờ đây không chỉ là kế mưu sinh mà còn được du khách biết đến, ghé thăm. Chúng tôi vẫn ngày ngày răn dạy con cháu phải biết trân quý”, ông Ngữ nói.
Cạnh đó, cơ sở gốm của anh Lê Văn Nhật (37 tuổi) đón nhiều đoàn khách ghé thăm. Nhiều vị khách Tây vây quanh, chăm chú nhìn anh thợ trẻ với đôi tay khéo léo đang tạo hình linh vật ngựa. Anh là một trong những thợ gốm trẻ nhưng có tay nghề cao, thường được tin tưởng đặt hàng tạo hình linh vật mỗi dịp năm mới. Chàng trai trẻ luôn tự nhủ với bản thân nỗ lực giữ gìn khi nối nghiệp cha tiếp quản cơ sở gốm.
Các tài liệu lưu lại rằng, nghề gốm Thanh Hà sớm phát triển trong lịch sử, vào năm Cảnh Hưng thứ 7 (1746), đồ gốm Thanh Hà bán cho người Minh Hương để tặng quan và được ghi danh trong phần thổ sản Quảng Nam sách Đại Nam nhất thống chí của triều Nguyễn. Nhiều thợ gốm, ngói Thanh Hà được triều Nguyễn phong tước, hàm, chức danh…
Vào thập niên 60 - 80 của thế kỷ XX, do bị cạnh tranh bởi sản phẩm gia dụng bằng nhôm, nhựa nên thị trường tiêu thụ đồ gốm, sành ở Thanh Hà bị thu hẹp dần. Đến đầu thập niên 90, làng nghề chỉ còn 7 hộ làm gốm truyền thống ở Nam Diêu với 7 bàn xoay chuốt gốm, 4 lò gốm hoạt động.
Những tưởng nghề trăm năm mai một, lụi tàn, ấy vậy nhưng trước sự chuyển biến của thời đại, khi du lịch bắt đầu phát triển, thợ gốm Thanh Hà sáng tạo sản phẩm mới như làm mặt nạ gốm, tượng gốm, làm gốm mỹ nghệ, nắn, nung con thổi, tượng 12 con giáp... bán cho khách du lịch, phục vụ trang trí nội, ngoại thất, một số sản phẩm xuất khẩu.
Từ năm 2001, làng gốm Thanh Hà trở thành điểm tham quan du lịch. Năm 2014, làng gốm được công nhận là làng nghề cấp tỉnh. Tháng 8/2019, nghề gốm Thanh Hà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đến nay, làng gốm Thanh Hà có hơn 100 hộ sản xuất, với hơn 200 người tham gia các hoạt động nghề gốm. Đặc biệt, khi du lịch Thanh Hà trở thành điểm du lịch hút khách, những người thợ gốm nhận thức rõ vai trò “đại sứ” du lịch của làng. Niềm nở, nhiệt tình, mến khách của người làng Thanh Hà trở thành một trong những điểm níu chân du khách trở lại.
Giữ di sản và giữ chân du khách
Làng gốm Thanh Hà được nhiều chuyên gia đánh giá là hình mẫu về cộng đồng tại Việt Nam, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.
Trước thời điểm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (từ ngày 1/7/2025), hoạt động du lịch tại làng gốm Thanh Hà được UBND thành phố Hội An (cũ) giao cho các cơ quan, đơn vị tham gia công tác quản lý gồm UBND phường Thanh Hà (cũ), Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Truyền thanh - Truyền hình (nay là Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa thế giới Hội An). Cùng với đó là sự tham gia của cộng đồng địa phương gồm 33 hộ dân với tổng số 68 lao động, trong đó có 5 nghệ nhân ưu tú trực tiếp tham gia sản xuất gốm và phục vụ các hoạt động du lịch.
Năm 2025, làng gốm Thanh Hà đã lập kỷ lục ấn tượng khi đón hơn 251 nghìn lượt khách, trong đó khách quốc tế chiếm hơn 224.000 lượt. Giá trị độc đáo, riêng có của làng gốm Thanh Hà chính là sự gắn bó mật thiết giữa con người - đất - lửa - dòng sông - không gian làng quê, tạo nên một chỉnh thể văn hóa sống động, níu chân du khách.
Nguồn thu từ công tác tổ chức hoạt động hướng dẫn tham quan tại làng gốm Thanh Hà chủ yếu phục vụ công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử làng nghề, đầu tư cơ sở vật chất, cảnh quan phục vụ du lịch và đặc biệt là chi trả cho các nghệ nhân và người lao động trực tiếp tham gia vào các hoạt động du lịch cộng đồng (chiếm 62.5% tổng số thu từ hoạt động du lịch để lại cho địa phương).
Theo ông Bùi Văn Dũng - Chủ tịch UBND phường Hội An Tây, danh hiệu Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025 là kết quả của lịch sử suốt gần 500 năm của làng gốm, cùng với sự hợp sức của chính quyền, sự đoàn kết, tâm huyết, sáng tạo và bền bỉ của các nghệ nhân, nhân dân làng gốm Thanh Hà.
“Danh hiệu này càng khẳng định mạnh mẽ cho hướng đi đúng đắn, bền vững và nhân văn trong phát triển du lịch dựa trên giá trị văn hóa bản địa, lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy di sản sống làm cốt lõi. Thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh kết nối, là điểm đến lý tưởng của du khách trải nghiệm, cảm nhận và quay trở lại”, ông Dũng nhấn mạnh.
HOÀI VĂN
