Ký ức lúa nương thiêng

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

Cách ứng xử giản dị này là một kiểu tiếp nối mạch nguồn văn hóa bền bỉ, nuôi dưỡng cộng đồng truyền đời.

Trồng lúa nương như một cách giữ gìn ký ức

Đi dọc tuyến bê tông liên làng Canh Thành-Canh Lãnh, tôi chậm bước trước khung cảnh hai bên triền núi. Những rừng keo nguyên liệu vươn cao, xếp lớp theo từng sườn dốc; giữa màu xanh đồng đều ấy, những trảng lúa nương bất chợt hiện ra, xanh và mộc, hút ánh nhìn bỗng dưng tha thiết.

Nhìn từ xa, những thửa lúa nhỏ nhưng thẳng hàng như nhắc nhớ về nếp canh tác gắn bó với họ qua bao đời, tựa nét chạm mềm mại giữa đại ngàn, giữ lại hương vị núi rừng đang dần nhạt phai thưa vắng trước đổi thay khốc liệt của nhịp sống hiện đại. Một cách kỳ lạ, sự giản dị của những thửa ruộng nhỏ lại khiến con người ta an bằng bất ngờ.

lua-nuong.jpg
Chị Đoàn Thị Mai (bên phải) cùng em gái kiểm tra từng hạt lúa Đá Đỏ mới trổ. Ảnh: D.Đ

Men theo con đường mòn dọc suối Ke, tôi lên rẫy của chị Đoàn Thị Mai (32 tuổi, người Chăm H’roi, làng Canh Thành). Lúc này, chị cùng cháu gái đang phát cỏ trên khoảnh ruộng và kiểm tra từng hạt lúa mới trổ.

Vụ mùa năm nay, từ tháng 6 âm lịch, gia đình chị đã đốt rẫy, trỉa lúa; hiện chị trồng gần 4 sào lúa nương giống lúa Đá Đỏ, trồng xen với cây keo. Mỗi năm, chị thu hoạch khoảng 6,5 tạ, vừa để ăn trong gia đình, vừa dùng ủ rượu ghè đãi khách quý.

Chị Mai chia sẻ: “Giống lúa này từ đời ông bà dùng nhiều năm, mình con cháu cứ thế giữ gìn truyền lưu, ai cũng quý trọng. Mỗi hạt lúa đỏ, thơm bùi đều mang theo câu chuyện của ông bà, lễ hội, những buổi sum họp gia đình.

Dù đất ít, vất vả, chúng tôi vẫn kiên trì giữ lại những khoảnh ruộng canh tác, để con cháu hiểu giá trị và trân trọng những hạt lúa nương thiêng quý mà tổ tiên gửi lại”.

truyen-thong.jpg
Bà Đoàn Thị Hồng (bên phải) đang sàng những hạt gạo có màu đỏ thẫm (giống lúa Đá Đỏ), đã nuôi sống bao thế hệ người Chăm H’roi. Ảnh: D.Đ

Gần đó, bà Đoàn Thị Hồng (69 tuổi, người Chăm H’roi) dẫn tôi đi qua lối mòn quanh rẫy, tay chỉ vào từng thửa ruộng, cây lúa đã trổ bông. Bà tâm sự, ngày xưa, nhà nào cũng trồng lúa nương.

Những cây lúa này không bón phân, không phun thuốc, chỉ nhờ vào nước trời, thời tiết, đất đai và sự chăm chút của người làm rẫy. Lúa nương tự nhiên nên thơm, bùi, giữ trọn hương vị núi rừng.

“Lúa nương nuôi sống gia đình, nhưng quan trọng hơn, còn dạy con cháu chúng tôi trân trọng những gì ông bà để lại, giữ gìn truyền thống. Giờ nhiều người chuyển sang trồng keo, mì, đất cho lúa ít đi, nhưng tôi vẫn dặn con cháu giữ vài sào. Chỉ vài sào thôi nhưng khi lúa trổ bông, đã nghe mùi hương thoang thoảng trong gió dễ chịu lắm.

Mình trồng lúa, chăm sóc, cắt tuốt… ở công đoạn nào lòng cũng thanh thản nhớ lại những ký ức của tuổi thơ cùng cha mẹ trên rẫy cao. Gạo lúa nương thơm, bùi và giản dị nên tự xa xưa người già vẫn căn dặn, trồng lúa là giữ gìn ký ức về tổ tiên… Hồi nhỏ tôi thấy lạ lắm, phải lớn lên mới hiểu, càng lớn càng thấm thía!”-bà Hồng cho biết.

Tìm hướng bảo tồn, phát huy sản vật

Tại làng Hà Văn Trên, hiện vẫn còn trên 80 hộ đồng bào Bahnar cần mẫn chăm sóc những khoảnh ruộng lúa nương trên sườn đồi. Mỗi thửa lúa nhỏ như tấm gương phản chiếu nếp sinh hoạt cộng đồng: từ gieo trỉa, chăm sóc đến thu hoạch đều giữ nguyên nhịp điệu truyền thống.

Dù diện tích không lớn, lúa nương vẫn là nguồn thực phẩm quý giá và niềm tự hào khi các gia đình gìn giữ, tiếp nối phương thức canh tác lâu đời của tổ tiên mình.

Bà Đinh Thị Mai (42 tuổi, làng Hà Văn Trên) cho biết, vụ mùa năm nay gia đình gieo gần 5 sào lúa Đá Đỏ và đã bắt đầu thu hoạch. Lúa năm nay trổ đều, hạt to tròn, thơm.

“Sau thu hoạch, một phần gia đình tôi để ăn, phần còn lại bán cho những người đặt trước từ đầu vụ. Dù đất ít, công chăm sóc vất vả, nhưng thấy lúa xanh tốt và được mọi người quý trọng, lòng tôi vui vì đã giữ được truyền thống tổ tiên”-bà Mai nói.

bao-ton.jpg
Từ tháng 6 đến tháng 8 Âm lịch hằng năm, người dân tại các làng lại cùng nhau lên núi gieo trồng lúa nương. Ảnh: D.Đ

Theo các già làng ở Canh Thành, Canh Lãnh, Canh Phước, Hà Văn Trên, Kà Te…, nhiều hộ đồng bào người Chăm H’roi, Bahnar vẫn còn canh tác lúa nương.

Vụ mùa thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10, tháng 12 âm lịch, với các giống lúa Chila, Đá Đỏ, Đá Trắng, Kờ roại re, Chilapapai… Ngày gieo, đàn ông vót cọc chọc lỗ, phụ nữ mang ống nứa thả hạt giống để gieo trồng. Hạt lúa to, đều, đã xử lý mầm bệnh, lấp đất vừa đủ, tránh chim, chuột bới lên.

Khi lúa nhú mầm, người dân không bón phân, chỉ làm cỏ, để cây sinh trưởng thuận theo tự nhiên, chờ đến mùa thu hoạch và làm lễ cúng lúa mới.

Theo Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vân Canh Nguyễn Xuân Việt, những giống lúa truyền thống tuy năng suất không cao, nhưng bà con không bỏ được mà luôn tìm cách giữ lại sản vật từ bao đời. Việc mở rộng diện tích gặp khó do giống lúa hiếm, quỹ đất hạn hẹp, nhiều hộ chuyển sang trồng keo, mì…

“Trước thực tế này, UBND xã sẽ chỉ đạo phòng Kinh tế, Phòng Văn hóa - Xã hội phối hợp với các làng thống kê diện tích còn trồng của bà con, đề ra hướng bảo tồn, mở rộng, vận động đăng ký OCOP và hỗ trợ kỹ thuật canh tác tự nhiên để bảo đảm năng suất, chất lượng.

Đặc biệt, xã cũng kết nối các cấp, ngành tạo đầu ra ổn định, khuyến khích sản xuất hữu cơ, vừa giữ hương vị truyền thống, vừa nâng cao giá trị kinh tế, giúp lúa nương tiếp tục nuôi sống cộng đồng và trở thành sản vật đặc trưng của Vân Canh”-ông Việt nhấn mạnh.

Có thể bạn quan tâm

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

Nghề xưa vẫn chảy bên dòng sông Côn

(GLO)- Bên dòng sông Côn, đoạn chảy qua thôn Kiên Mỹ (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) từ lâu đã hình thành những xóm nghề gắn với đời sống người dân như làm đậu khuôn, giá đỗ, bún, bánh tráng, các loại bánh truyền thống, trồng rau... 

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Phía sau đầu sóng Trường Sa

Bán đảo Cam Ranh nắng gió có một khu đô thị đặc biệt mang tên Khu đô thị Căn cứ quân sự Cam Ranh (Khánh Hòa). Sau những ô cửa bình yên nơi đây là mái ấm của các gia đình quân nhân, trong đó có những người vợ đang ngày ngày thay chồng chăm lo tổ ấm, khi các anh làm nhiệm vụ nơi đầu sóng Trường Sa.

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Thầy tôi là nhà cách mạng làm thơ

Tôi gọi cha tôi bằng 'thầy' vì ông cụ muốn tôi nhớ lại gốc gác của mình từ một làng nào đó ở đất Nghệ An. Người Bắc hay gọi cha là thầy, mẹ là u. Bên nội tôi là người di dân, vào Quảng Ngãi từ mấy trăm năm trước.

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

Lưu giữ ký ức thời hoa lửa bằng công nghệ

(GLO)- Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những người trực tiếp đi qua những năm tháng khốc liệt ấy, nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng thời gian không chờ đợi ai. Khi những nhân chứng dần vắng bóng, cũng là lúc nhiều mảnh ghép ký ức về lịch sử dân tộc không còn cơ hội được kể lại.

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

Lộ Diêu vươn mình từ gian khó

(GLO)- Trước đây, Lộ Diêu (phường Hoài Nhơn Đông) như một thế giới tách biệt với bên ngoài. Ðặc trưng địa hình và cuộc sống của người dân nơi đây được đúc kết qua câu: “Lộ Diêu một biển ba đèo - Gian nan đã vượt, khó nghèo đã qua”.

Những dáng lính vùng biên

Những dáng lính vùng biên

(GLO)- Tôi gặp những người lính trên những chuyến tàu tuần tra ngoài khơi xa, giữa những hải trình dọc dài duyên hải đồng hành, làm chỗ dựa bảo vệ ngư dân và giữ gìn an ninh trật tự trên biển quê hương; gặp họ giữa những vùng biên giới Campuchia heo hút đầy nắng gió.

Ruổi rong đời chăn vịt

Ruổi rong đời chăn vịt

(GLO)- Sau mỗi mùa gặt, những cánh đồng lúa ở các xã An Lương, An Hòa, An Vinh, Tuy Phước… lại rộn ràng bởi đàn vịt hàng nghìn con tìm về kiếm ăn. Gắn với đàn vịt, những người chăn vịt miệt mài rong ruổi qua nhiều cánh đồng, lấy mùa gặt làm nhịp mưu sinh.

Trầm tích sông Ba

Trầm tích sông Ba

(GLO)- Sông Ba đoạn qua xã Ia Dreh (tỉnh Gia Lai) mùa khô, vài con thuyền đánh cá nằm gối đầu nghỉ ngơi trên những doi cát. Chiều xuống, từ những bến sông, người dân vẫn ra tắm mát dù nước cạn tới mức có thể lội ra giữa dòng.

null