Tết của họ hiện ra trong màu xanh của lá, trong từng trái dưa đang lớn lên hằng ngày và sắc đỏ thắm tươi hy vọng của ruột dưa… Mùa dưa Tết đang về cùng nắng gió cao nguyên.
Hiện các xã phía Tây tỉnh có khoảng 2.000 ha trồng dưa hấu tập trung tại các xã Ia Pa, Ia Tul, Ia Sao, Phú Túc, Uar, Ia Dreh… Hầu hết do nông dân ở đồng bằng phía Đông tỉnh lên thuê đất trồng. Những ngày qua thời tiết khá thuận lợi nên dưa phát triển tốt, những quả dưa chín sớm kịp Tết sẽ được giá hơn.
Đời “du mục” gieo dưa
Khi sương sớm còn đọng trên kẽ lá, ông Từ Văn Bé (SN 1973, nhà ở xã Tây Sơn) đã có mặt ngoài ruộng dưa nơi cao nguyên. Trải qua 25 năm gắn bó với trồng dưa, ông Bé nhấn mạnh, người trồng dưa chẳng khác gì dân “du mục”. Hết vùng đất này lại sang vùng đất khác, thấy ruộng nào phì nhiêu thì thuê, dựng lều, xuống giống. Cái lều tạm trở thành “ngôi nhà di động”, có bếp, có bàn trà, có chiếc giường nhỏ, đủ chỗ để mắc mấy cái võng cho người làm nghỉ ngơi.
Chỉ trông chờ vào vài sào lúa ở quê nhà thì không đủ nuôi con, nên vợ chồng ông Bé quyết định lên cao nguyên mưu sinh bằng nghề trồng dưa. So với vùng đồng bằng, đất đai nơi vùng cao thuận lợi hơn cho việc này. Từ các xã Ia Tul, Phú Túc đến vùng biên giới Ia Mơr… đều đã in dấu chân ông Bé. “Thắng có, thua có nhưng cái nghề nó vận vào người rồi, mình không bỏ được” - ông Bé bộc bạch.
Ban đầu chỉ hai vợ chồng ông rong ruổi, rồi hai người con trai lớn của họ cũng theo nghề. Năm nay, con dâu mới sinh nên vợ ông ở nhà chăm cháu, còn ông cùng hai người con lên xã Ia Tul thuê 5 ha đất trồng dưa Tết.
“Dẫn con theo là để tụi nó biết làm dần. Riết rồi, tụi nó “yêu” cây dưa lúc nào không hay. Bây giờ, mấy cha con cùng làm cũng yên tâm hơn. Khi nhà có việc đột xuất, hoặc những lúc nhớ vợ con quá, cha con tôi luân phiên nhau về thăm. Nhưng cũng chỉ được một vài ngày là thấy nóng ruột, lo lắng bao nhiêu vốn liếng còn nằm trên ruộng dưa, nên mình lên lại cao nguyên” - ông Bé chia sẻ.
Chăm dưa như chăm con mọn. Đó là câu cửa miệng của nhiều nông dân gắn bó lâu năm với nghề này. Đặc biệt, những ngày giáp Tết Nguyên đán, khi vụ mùa bước vào giai đoạn quyết định, người trồng dưa gần như không nghĩ đến việc nghỉ ngơi. Từ tỉa nhánh, ghim dây, chọn trái… mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và đúng thời điểm.
Mỗi cây dưa hấu khi phát triển ổn định sẽ được giữ lại ba nhánh chính (gọi là ba dây). Trên ba dây này, người trồng chỉ giữ lại hai trái đẹp nhất - thường là những trái to, tròn, phát triển đều và không bị sâu bệnh. Việc này giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi trái, thay vì dàn trải ra nhiều quả, khiến chất lượng không đạt yêu cầu. Ban đêm, khi người khác đã yên giấc, người trồng dưa vẫn cầm đèn pin ra ruộng kiểm tra, bởi lo sâu bệnh, chuột cắn hay những thay đổi bất thường có thể khiến công sức bao ngày của mình đổ sông đổ biển.
Vất vả, lo lắng nên anh Hồ Ngọc Trung (nhà ở xã An Nhơn Tây) đã sụt gần 3 kg sau hai tháng chăm dưa thuê cho người đồng hương trên cánh đồng H’Lil 1 (xã Ia Pa) với mức lương 9 triệu đồng/tháng. Da sạm nắng, mắt thâm quầng vì thiếu ngủ, hai cánh tay lấm tấm vết muỗi đốt.
“Đêm nằm trên võng, muỗi vây tứ bề. Nhưng mệt quá nên đặt lưng xuống là ngủ, sáng dậy mới biết bị đốt. Khổ mấy cũng được, chỉ mong dưa khỏe, không sâu bệnh, cuối vụ được mùa, được giá, chủ cho thêm vài đồng mang về quê, có thêm gói bánh cho vợ con” - anh Trung cười xòa.
Xuân về trên đồng dưa
Dù đã quen với cuộc sống xa nhà, nhưng những ngày cuối năm, đứng bên lều, nhìn dòng xe qua lại trên con đường làng được trang trí cờ hoa, anh Đoàn Trung Hiếu (SN 1979, xã An Nhơn Tây) không khỏi chạnh lòng khi sẽ phải đón thêm một cái Tết xa nhà.
Gắn bó với nghề trồng dưa từ năm 2002 đến nay, anh Hiếu mới có hai cái Tết trọn vẹn bên gia đình, đó là năm anh cưới vợ và năm đón con gái đầu lòng. Còn lại, Tết với anh là cánh đồng, là lều bạt, là nồi cơm nấu vội, là những đêm thức trắng canh chừng ruộng dưa.
“Muốn về quê ăn Tết lắm chứ, đi thăm bà con, bàn bè trò chuyện vui vẻ, ấm cúng ngày xuân. Nhưng, việc kiếm tiền chăm lo cho hai con gái đều đang học đại học là quan trọng hàng đầu, nên mình phải tiếp tục bám chặt vào ruộng dưa trong thời điểm này ” - giọng anh Hiếu chùng xuống.
Bên cạnh căn chòi của anh Hiếu trên cánh đồng dưa ở xã Ia Pa là 4 căn chòi khác của các “đồng nghiệp”. Tối đến, anh em ngồi lại kể chuyện mùa màng, chuyện gia đình. Tết năm nay, họ bàn nhau góp tiền mua con gà, cặp bánh tét cùng nhau đón xuân. Rồi mồng 2, mồng 3 vợ con lên thăm, mang thêm hũ kiệu muối chua, khoanh giò hoặc chả, vậy là họ đủ ấm lòng...
Trên cánh đồng xã Ia Sao, cả gia đình ông Lê Văn Tân (SN 1972, xã An Nhơn Tây) cùng bám ruộng dưa. “Tết đến nhớ quê, nhớ vợ con lắm! Nên hai năm nay, tôi quyết định đưa cả vợ, cả gia đình hai con trai lên cao nguyên cùng trồng dưa để có thể bên nhau dịp Tết. Để tiết kiệm chi phí, chúng tôi mang cả giống rau, mấy cặp gà đi theo. Rau gieo xuống chỉ nửa tháng là có ăn, vừa sạch vừa đỡ tốn công đi mua. Gà nuôi đến Tết thì thịt hai con để gia đình ăn cho đủ đầy hơn” - ông Tân cho biết.
Theo ông Tân, mỗi 1 ha dưa hấu đầu tư hết khoảng 180 triệu đồng. Gia đình ông thuê 13 ha trồng dưa, chi phí đầu tư khoảng hơn 2,3 tỷ đồng, trong đó, riêng tiền thuê đất gần 400 triệu đồng. Nếu mưa thuận gió hòa, năng suất có thể đạt 40 tấn/ha. Giá dưa hiện tại đang ở mức 6.000 đồng/kg. Nhiều ruộng dưa tuy quả mới chỉ được hơn 1 kg nhưng đã có thương lái đến đặt cọc. Người trồng dưa trên cao nguyên hiện rất phấn khởi.
“Năm nay Gia Lai (cũ) và Bình Định đã hợp nhất thành tỉnh Gia Lai, nên người trồng dưa cũng thấy vui vui với cảm giác, bây giờ đi Đông đi Tây gì thì cũng vẫn ở trong tỉnh mình. Lên rừng hay xuống biển thì vẫn là anh em một nhà, vẫn bấy nhiêu nhưng tự nhiên chúng tôi không còn nghĩ cảnh của mình là “đất khách, quê người” như trước nữa. Tôi đã đặt bà con trong làng ở phía sau cánh đồng dưa, làm 3 cây bánh tét và 1 kg giò lụa. Gà thì cũng có nuôi sẵn rồi. Nếu thời tiết thuận lợi, giá dưa tiếp tục ổn định như hiện tại thì Tết này còn gì vui hơn” - ông Tân hào hứng.
*
* *
Giữa nhịp sống hối hả của những ngày cuối năm, ở đồng dưa trên cao nguyên đang có nhiều hình ảnh đẹp về người nông dân xứ Nẫu chịu thương, chịu khó. Không mâm cao, cỗ đầy, với họ Tết là khi dưa được mùa, được giá, xuân vui Tết ấm vì thế sẽ còn vắt qua nửa cuối tháng Giêng, khi trời nồng nực hơn và miếng dưa mát ngọt sẽ thêm ý vị.
Tôi không thạo nghề trồng dưa, nhưng so với lúc mới bắt đầu hành trình làm tư liệu viết bài, cảm nhận về độ xanh của lá dưa, vỏ dưa, về hy vọng trong sắc đỏ của dưa trong tôi, nương theo niềm vui của bà con, bỗng nhiên cũng rộn ràng hơn.
