Bản hùng ca viết dưới tán rừng
Từ trung tâm xã Trà Mai (H.Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cũ; nay thuộc xã Nam Trà My, TP.Đà Nẵng), phóng tầm mắt qua triền núi, một dải xanh thẫm vươn cao sừng sững giữa bạt ngàn đồi núi. Đó không chỉ là một mảng rừng nguyên sinh, mà là "pháo đài xanh" - căn cứ Nước Là lịch sử, nơi từng đặt bản doanh của Liên khu ủy và Ban quân sự Khu V trong những năm tháng kháng chiến cam go nhất.
Những năm 1959 - 1964, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, nơi đây là trung tâm lãnh đạo phong trào cách mạng Khu V. Người đứng đầu khi ấy là cố Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (HĐNN) Võ Chí Công, người con ưu tú của đất Quảng. Đồng bào Ca Dong, Xê Đăng trìu mến gọi ông bằng cái tên thân thương: bác Năm Công.
Dẫn chúng tôi vào rừng, ông Hồ Văn Ny, nguyên Chủ tịch UBND H.Nam Trà My cũ, một người con của núi rừng đã từng chiến đấu dưới sự lãnh đạo của bác Năm Công, bồi hồi xúc động. "Bao nhiêu mùa rẫy đã qua, bao nhiêu trận mưa bom bão đạn của kẻ thù dội xuống vùng đất này, vậy mà rừng vẫn đứng vững. Ngày ấy, rừng che bộ đội, rừng vây quân thù. Bác Năm Công và các cán bộ cách mạng sống trong lòng rừng, được rừng bảo vệ như người mẹ hiền che chở cho đàn con. Rừng chính là sự sống, là lá chắn…", ông Ny nhớ lại.
Con đường vào rừng len lỏi qua những nương lúa rẫy, những mái nhà sàn đơn sơ của đồng bào. Càng đi sâu vào lõi rừng, không gian càng trở nên tĩnh lặng, linh thiêng. Những thân cây chò nâu, giẻ gai Ấn Độ, chò ổi... vươn thẳng lên trời xanh như những cánh tay khổng lồ. Có những gốc cây đường kính đến 1,5 m, phải ba bốn người ôm mới xuể, thân đóng rêu mốc thời gian, dây leo chằng chịt đan xen tạo thành một mê cung xanh bất tận.
Đây là một trong những mảng rừng nguyên sinh hiếm hoi còn giữ được gần như nguyên vẹn. Nó không chỉ là hệ sinh thái quý giá, mà còn là chứng nhân sống động của một thời hoa lửa.
Giai đoạn 1959 - 1964, cố Chủ tịch HĐNN Võ Chí Công là Bí thư Liên khu ủy V, Trưởng ban Quân sự Khu V, đã ở tại khu rừng này để lãnh đạo phong trào kháng chiến Khu V, hoàn thành sứ mệnh lịch sử trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, thực hiện thắng lợi bước đầu về đường lối chiến lược của Cách mạng miền Nam trong những năm 1960. Sau năm 1964, khi vùng giải phóng được mở rộng, Khu ủy Khu V chuyển xuống Nước Oa. Khu rừng "bác Năm Công" ở lại lặng lẽ như một trang sử sống giữa đại ngàn.
"Báu vật" trong tâm thức người dân
Với đồng bào Ca Dong, Xê Đăng, khu rừng ấy không phải là tài sản trên giấy tờ, mà là "báu vật chung" của bản làng, là vùng đất bất khả xâm phạm. Từ bao đời nay, những luật tục hay những quy ước chung để bảo vệ cánh rừng như hòa quyện với lòng biết ơn cách mạng, tạo nên sự tôn kính gần như tuyệt đối.
Chị Hồ Thị Hạ (42 tuổi, ở thôn 2, xã Nam Trà My) vừa thoăn thoắt dọn hiên nhà sàn, vừa kể về "luật rừng" bất thành văn. Từ thuở còn chạy chân trần trên rẫy, chị đã được cha mẹ dặn rằng: rừng của bác Năm Công là nơi thiêng liêng, không ai được phạm đến. "Người làng đi ngang chỉ dám hái măng, hái rau ở rìa ngoài. Khi vào rừng, tuyệt đối không ai mang dao rựa. Không ai dám bẻ cành, chặt gỗ. Phá rừng là có lỗi với bác, có lỗi với tổ tiên", chị Hạ nói.
Những lời mộc mạc ấy chứa đựng cả một ý thức bảo vệ rừng bền bỉ qua nhiều thế hệ. Không trạm gác dày đặc, không biển cấm phô trương, ý thức bảo vệ rừng đã thấm sâu vào máu thịt mỗi người dân. Họ bảo vệ rừng như bảo vệ chính ngôi nhà của mình. Với họ, rừng không chỉ cho nước, cho củi, mà còn là nơi lưu giữ linh hồn của lịch sử.
Già làng Hồ Văn Dư (người đã dành cả đời mình để canh giữ sự bình yên cho đại ngàn) tâm sự rằng chính niềm tin và lòng tôn kính của người dân đã trở thành "hàng rào" vững chắc nhất. "Rừng này nuôi cách mạng, nuôi dân làng. Chính khu rừng đã chứng kiến sự đoàn kết giữa người Kinh - Thượng, trở thành chứng nhân lịch sử của một thời lửa đạn. Nếu mình phá rừng là mình quên ơn. Con cháu phải giữ, như giữ nhà mình vậy", già Dư quả quyết.
Sự gắn kết giữa cán bộ và đồng bào năm xưa đã hóa thân thành sức sống bền bỉ của cánh rừng hôm nay. Hàng chục năm qua, chưa ghi nhận vụ chặt phá nào trong khu vực hơn 30 ha rừng nguyên sinh ấy, như một minh chứng rõ ràng cho sức mạnh cộng đồng.
Lá chắn xanh giữa vòng xoáy thiên tai
Nam Trà My vốn được xem là "rốn sạt lở" của miền Trung mỗi mùa mưa bão. Nhiều ngọn đồi trọc bị xói mòn, đất đá đổ sập sau những trận mưa dài ngày. Nhưng khu rừng "bác Năm Công" vẫn hiên ngang đứng vững như một vị hộ thần bảo vệ làng bản.
Ông Hồ Văn Ny nhấn mạnh giá trị sinh thái vô giá của cánh rừng: "Bây giờ, khu rừng như tuyến đê tự nhiên. Hệ rễ của những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi bám sâu vào lòng đất, giữ chặt từng tấc đất đá không cho đổ sụp xuống. Mỗi mùa mưa lũ, bà con nhìn về phía rừng "bác Năm Công" mà thấy yên cái bụng. Rừng giữ nước, điều hòa khí hậu, làm cho con suối dưới kia không bao giờ cạn".
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, giá trị sinh thái của hơn 30 ha rừng nguyên sinh càng trở nên vô giá. Nó không chỉ là bảo tàng lịch sử ngoài trời mà còn là lá phổi xanh, là "bản bảo hiểm" sinh mệnh cho hàng trăm hộ dân dưới chân núi.
Ông Trần Văn Mẫn, Chủ tịch UBND xã Nam Trà My, cho biết khu rừng "bác Năm Công" có ý nghĩa đặc biệt trong công tác giáo dục truyền thống. Khu rừng là chứng tích lịch sử, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là đồng chí Võ Chí Công đối với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Bảo vệ rừng chính là bảo vệ giá trị lịch sử cách mạng.
Theo ông Mẫn, địa phương đang định hướng xây dựng nơi đây thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống. Những chuyến tham quan, học tập thực tế sẽ giúp học sinh, đoàn viên hiểu hơn về sự hy sinh của cha ông. Song song đó là ý tưởng phát triển du lịch sinh thái gắn với giáo dục lịch sử. Nhưng tất cả đều đặt bảo tồn lên hàng đầu, không đánh đổi môi trường và giá trị lịch sử lấy lợi ích trước mắt.
Nhìn những tán cây vươn cao giữa nền trời xanh thẳm, khó ai hình dung nơi đây từng hứng chịu bom đạn ác liệt. Và hôm nay, rừng tiếp tục sống trong lòng dân như một bản hùng ca xanh chưa bao giờ khép lại.
Theo Mạnh Cường (TNO)
