Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.
Con tàu vừa áp mạn, dây neo được quăng xuống cầu cảng. Từng tốp du khách lần lượt xuống bến, người kéo vali, người giơ điện thoại ghi hình, bước lên đảo theo sự hướng dẫn của các chiến sĩ biên phòng. Phía trong bờ, những chủ homestay đã chờ sẵn, gọi khách, xách giúp hành lý. Cầu cảng vì thế rộn lên tiếng nói cười, khác hẳn vẻ yên ắng trước đây.
Vừa đặt chân lên đảo, chúng tôi đi dọc con đường trung tâm vừa được chỉnh trang. Hàng cây mới trồng thẳng tắp, xen những điểm dừng chân nhỏ, nơi du khách nghỉ ngơi, chụp ảnh. Ông Trần Xuân Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ, cho biết, năm 2026 được xác định là năm du lịch của đảo, đánh dấu bước đi mới trong chiến lược đưa Cồn Cỏ trở thành điểm đến của miền Trung. Theo ông, mục tiêu không chỉ là đón khách ra tham quan trong ngày, mà từng bước kéo dài thời gian lưu trú, giữ chân du khách ở lại lâu hơn.
Chúng tôi theo chân một nhóm du khách lên tàu đáy kính ra khu vực rạn san hô. Khi con tàu chậm lại giữa làn nước trong vắt, cả khoang rộn lên những tiếng trầm trồ. Dưới lớp kính, những cụm san hô hiện ra đủ màu sắc, xen lẫn từng đàn cá nhỏ bơi lượn. Chị Nguyễn Thị Hải My, du khách đến từ Hà Nội, nói: “Lúc đầu tôi nghĩ ra đảo chắc chỉ đi dạo, ngắm biển. Nhưng xuống tàu mới thấy khác hẳn. San hô hiện ngay dưới chân, rõ và đẹp. Cảm giác này khó có ở nhiều nơi”.
Tại khu vực cầu cảng và bãi tắm, các tour câu cá, lặn biển được tổ chức liên tục. Trên đảo, tuyến đường dạo bộ xuyên rừng nguyên sinh vừa hoàn thiện, đưa du khách đi sâu vào những mảng xanh còn nguyên vẹn. Hơn 70% diện tích đảo là rừng – con số hiếm thấy với một điểm du lịch biển. Đi giữa rừng, gió lùa qua tán lá, rồi bất chợt mở ra trước mắt là biển xanh. Không ít du khách dừng lại chụp ảnh, nghỉ chân trên tuyến đường này.
Ở một góc khác của đảo, chị Hoàng Thị Lan – người đã hơn 10 năm gắn bó với Cồn Cỏ – tất bật lau dọn bàn ghế, chuẩn bị cho mùa khách mới. “Khách giờ khác trước rồi. Họ không chỉ ra đảo tham quan mà muốn trải nghiệm nhiều hơn. Nên mình cũng phải thay đổi theo”, chị Lan nói, tay vẫn thoăn thoắt sắp xếp lại khu bếp. Thực đơn của quán không chỉ có hải sản quen thuộc, mà còn có những món đặc trưng như hàu răng cưa, ốc mắt ngọc, hải sâm, rong nho. Đáng chú ý, cua đá – món ăn từng gây tranh cãi – nay đã được quản lý, cấp phép, trở thành sản phẩm du lịch có kiểm soát. “Có ngày cao điểm phục vụ đến vài trăm khách, không chuẩn bị kỹ là không kịp”, chị Lan chia sẻ.
Không chỉ dịch vụ, hạ tầng du lịch trên đảo cũng dần hoàn thiện. Tuyến tàu Cửa Việt – Cồn Cỏ được duy trì đều đặn, bảo đảm việc đi lại của du khách. Hệ thống lưu trú với các nhà khách, homestay có thể đáp ứng hàng trăm lượt khách mỗi ngày. Những con số đó cho thấy Cồn Cỏ không còn là một điểm đến thiếu thốn, mà đang từng bước hình thành một hệ sinh thái du lịch có tổ chức.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở cách làm. Thay vì chạy theo số lượng, Cồn Cỏ lựa chọn khai thác những giá trị riêng. Đó là hệ sinh thái rừng nguyên sinh gần như còn nguyên vẹn, những cây bàng vuông cổ thụ hàng trăm năm tuổi, cùng các rạn san hô quý hiếm, trong đó có san hô đỏ – loại gần như không còn nhiều ở vùng biển Việt Nam. Bên cạnh đó là chiều sâu lịch sử, từ cột cờ Tổ quốc, đài tưởng niệm liệt sĩ đến các công trình gắn với ký ức chiến tranh.
Anh Phạm Hoàng Phương, Phó Chủ tịch Hội Lữ hành Quảng Trị, Giám đốc Công ty Du lịch Ken Travel, cho biết, khi xây dựng tour, chúng tôi không đi theo hướng tham quan đơn thuần, mà tổ chức để du khách có thời gian trải nghiệm đầy đủ hơn, từ khám phá rừng, tìm hiểu cây di sản đến lặn biển. Đồng thời, các hành trình đều lồng ghép yếu tố lịch sử, để du khách hiểu hơn về quá khứ và sự hy sinh của những người đã bảo vệ hòn đảo này.
Dẫu vậy, phía trước vẫn còn không ít thách thức. Làm du lịch trên một hòn đảo nhỏ, xa đất liền, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, không thể phát triển ồ ạt. Việc thu hút đầu tư vào các khu nghỉ dưỡng, dịch vụ cao cấp cần thêm thời gian. Bài toán giữa phát triển và bảo tồn luôn đặt ra, khi chính những giá trị tự nhiên này dễ bị tổn thương nếu khai thác thiếu kiểm soát.
Chiều muộn, chuyến tàu rời đảo. Cồn Cỏ lùi dần phía sau, giữa màu xanh của biển...
Cồn Cỏ – dấu ấn lịch sử trên tuyến lửa vĩ tuyến 17
Ông Trần Xuân Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ, cho biết: “Trong kháng chiến chống Mỹ, Cồn Cỏ là điểm chốt giữ quan trọng ở khu vực vĩ tuyến 17, nơi lực lượng ta vừa quan sát, vừa đánh trả các đợt tiến công từ biển, bảo vệ vùng biển phía Bắc và chi viện cho chiến trường miền Nam”.
Trong giai đoạn 1964–1968, hòn đảo nhỏ này phải hứng chịu hàng vạn quả bom, đạn pháo từ không quân và hải quân Mỹ. Bình quân mỗi hecta đất chịu hàng chục tấn bom đạn, nhiều khu vực bị cày xới nhiều lần.
Sau Hiệp định Genève 1954, Cồn Cỏ nằm ở vị trí tiền tiêu trên giới tuyến quân sự tạm thời, trở thành mục tiêu đánh phá quyết liệt nhằm khống chế vùng biển và tuyến vận tải chiến lược.
Ngày nay, trên đảo vẫn còn nhiều di tích gắn với thời kỳ chiến tranh như trận địa pháo, hầm hào, đài quan sát… cùng các công trình tưởng niệm liệt sĩ. Đây không chỉ là những điểm đến tham quan, mà còn là nơi nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử khốc liệt và sự hy sinh của nhiều thế hệ.
Theo Thanh Bình (CANDO)
