Đi tìm những người hùng chưa trở về: 'Chìa khóa' giám định ADN

Không ai bị lãng quên

Ngày 8.11.2025, tại Hang Tám Cô (xã Thượng Trạch, Quảng Trị), một sự kiện đặc biệt đã diễn ra: lễ truy điệu và an táng các hài cốt liệt sĩ được tìm thấy. Nơi đây, ngày 14.11.1972, có 8 thanh niên xung phong và 5 chiến sĩ pháo binh đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ trên tuyến đường 20 - Quyết thắng.

Kết quả này đến từ đợt tìm kiếm, quy tập do Đội 589 (Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị) thực hiện từ ngày 1 - 15.10.2025, trong quá trình địa phương tiến hành tôn tạo, chỉnh trang khu di tích. Ngay tại vị trí cửa hang cũ bị sập, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều di vật cùng phần hài cốt của các liệt sĩ hy sinh năm 1972.

Theo nguyện vọng của thân nhân, UBND tỉnh Quảng Trị đã phối hợp với Công ty CP Gene Story hỗ trợ xét nghiệm ADN từ nguồn xã hội hóa. Kết quả cho thấy 8 mẫu ADN trùng khớp với thân nhân các liệt sĩ, qua đó xác định được danh tính những người từng nằm lại trong lòng đất đá suốt hơn nửa thế kỷ...

Cuộc đoàn tụ đẫm nước mắt tại Hang Tám Cô là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của phương pháp giám định ADN trong việc tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ. Tại buổi lễ, đại tá Trần Hồng Phú, Phó cục trưởng Cục Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06, Bộ Công an), cho biết Bộ Công an đang chủ trì xây dựng kho dữ liệu ADN lớn nhất từ trước đến nay, dự kiến thu thập khoảng 1 triệu mẫu của thân nhân liệt sĩ. Ngân hàng gien liệt sĩ cũng đã cập nhật 343.662 thông tin liệt sĩ chưa xác định danh tính và 313.640 dữ liệu thân nhân, đồng thời hỗ trợ xác định danh tính cho 23 hài cốt, trong đó có các mẫu tại Hang Tám Cô.

Tại Quảng Trị, công tác thu thập, cập nhật thông tin sinh trắc học ADN của thân nhân liệt sĩ để tích hợp vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ đối sánh, xác định danh tính các hài cốt còn thiếu thông tin đã được triển khai rất quyết liệt. Gần đây nhất, từ ngày 26.2 - 2.3, Công an tỉnh Quảng Trị tổ chức thu nhận mẫu ADN tại 11 điểm cố định trên địa bàn. Qua 3 đợt lấy mẫu, Công an tỉnh phối hợp với Cục C06 đã thu nhận 2.771 mẫu ADN của thân nhân để đối sánh 2.138 liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn.

Trao đổi với Thanh Niên, thượng tá Hoàng Thị Hồng Phượng, Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Công an tỉnh Quảng Trị), cho biết đơn vị đã lập 3 tổ công tác phối hợp cùng công an xã, phường và Cục C06 triển khai nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này. "Với những thân nhân tuổi cao, sức khỏe yếu, không đủ điều kiện đi lại, đoàn cử cán bộ trực tiếp đến tận nơi cư trú để thực hiện thu nhận mẫu, bảo đảm không để sót trường hợp nào đủ điều kiện nhưng chưa được lấy mẫu", thượng tá Phượng nói.

Dù kết quả đối sánh chưa thể có ngay, nhưng việc thu thập mẫu ADN đã thắp lên hy vọng cho nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi. Với họ, mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ là thêm một cơ hội tìm lại người thân.

Thời gian có thể làm phai mờ nhiều ký ức đối với cụ bà Lê Thị Kiểu, 93 tuổi, nhưng nỗi nhớ về người con trai hy sinh khi tuổi đôi mươi vẫn luôn canh cánh trong lòng. Con trai cụ, liệt sĩ Nguyễn Văn Nghi (sinh năm 1964, quê ở xã Hạ Mỹ, H.Bố Trạch, Quảng Bình cũ, nay là xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị) hy sinh tại cao điểm 150, Koh Kong (Campuchia). "Việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ đã góp phần thắp lên hy vọng, cũng như đồng hành với các gia đình trong hành trình tìm con, tìm người thân phía trước", cụ Kiểu nói.

Cuộc hạnh ngộ sau hơn nửa thế kỷ

Ở P.Bắc Gianh (Quảng Trị, trước là P.Quảng Thuận, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình cũ), có gia đình liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội (sinh năm 1949) hy sinh tại chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Cha mẹ của liệt sĩ đã qua đời, anh em, con cháu nhiều người cũng đi làm ăn xa, chỉ còn lại một vài người ở quê hương tiếp tục chăm lo hương khói. Ông Nguyễn Thành Đồng (sinh năm 1955, em trai liệt sĩ Hội) cũng đã mất nên vợ là bà Nguyễn Thị Quý Điểm cùng con trai đang gìn giữ những kỷ vật và ký ức về người thân đã hơn nửa thế kỷ bặt vô âm tín.

"Từ khi về làm dâu, tôi đã thấy ông bà cụ cũng như anh chị em đều chất chứa mong ngóng về bác Hội. Đến khi đất nước thống nhất, chồng tôi đã đi tìm kiếm từng nghĩa trang một. Nhưng cho đến khi mất, buồn thay ông vẫn chưa được thắp nén nhang cho anh tại nơi bác đang nằm", bà Điểm kể.

Liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội từng học sư phạm, ra trường đi dạy được một thời gian thì tham gia tổng động viên. Gia đình nhận giấy báo tử năm 1972 cùng một số di vật được gửi về, gói gọn trong chiếc ba lô với cuốn sổ, mũ, bi đông và vài bộ quần áo. Nhưng suốt hơn 50 năm, nơi ông nằm lại vẫn là một dấu hỏi. "Trước đó, gia đình thậm chí đã tìm đến nhà ngoại cảm để tìm thông tin về em trai, họ bảo đi chỗ này, chỗ kia, nhưng không có tiến triển gì. Cho đến vừa rồi, khi các chiến sĩ công an bảo đi lấy máu để xét nghiệm ADN tìm liệt sĩ, tôi đi ngay…", ông Nguyễn Tiến Minh, anh trai liệt sĩ Hội, nói.

Cuối tháng 5.2025, thân nhân liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội đã được lực lượng công an tiến hành lấy mẫu ADN, gồm ông Nguyễn Tiến Minh và bà Nguyễn Thị Lan (em gái liệt sĩ Hội, hiện sinh sống tại TP.Huế). Cuối cùng, may mắn đã đến khi mẫu ADN của bà Lan trùng khớp với mẫu hài cốt mang mã số NCC4603 của liệt sĩ Nguyễn Quốc Hội hiện đang an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ, tỉnh Gia Lai.

Nhận được tin, gia đình vỡ òa trong niềm xúc động. Nhóm trò chuyện của gia đình trở nên rộn ràng khi con cháu từ nhiều nơi như Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai hẹn nhau về nghĩa trang thắp hương cho người thân sau bao năm chờ đợi. "Hy vọng các gia đình khác đang tìm thân nhân liệt sĩ cũng sớm được đón tin vui như chúng tôi, để an tâm, an lòng, gia đình gặp nhau thắp một nén nhang", bà Điểm thổ lộ.

Hy vọng mong mỏi đó sẽ là hiện thực không xa, bởi hành trình đó vẫn còn tiếp diễn, nhờ vào sự hỗ trợ của khoa học và nỗ lực của các lực lượng chức năng. (còn tiếp)

Theo Nguyễn Phúc (TNO)