Công việc của họ không ồn ào, không phô trương, nhưng mỗi bước chân đều đặt con người trước ranh giới sinh - tử mong manh. Song nhờ đó, một hành trình đặc biệt đang diễn ra - hồi sinh những vùng đất chết.
Mỗi bước chân là một phép tính an toàn
Nắng tháng 5 như ai mang lên chảo mà rang, mồ hôi chưa kịp túa đã vội khô. Tại một khoảnh rừng bạch đàn dưới chân núi, cách trung tâm phường Bồng Sơn chừng 10 km, Trung đội 1 của Lữ đoàn Công binh 7 đang triển khai đội hình rà phá bom mìn. Những người lính khoác trên mình bộ đồ bảo hộ chuyên dụng, mang theo máy dò kim loại, từng bước di chuyển chậm rãi trên nền đất từng hứng chịu bom đạn.
Không có bất kỳ sự vội vàng nào. Mỗi bước chân đều được tính toán kỹ lưỡng. Mỗi tín hiệu từ máy dò đều được kiểm tra nhiều lần. Trong công việc này, sai số không được phép tồn tại.
Thượng úy Trần Tiến Dũng - Trung đội trưởng Trung đội 1 rà phá bom mìn - cho biết: Lữ đoàn hiện có 3 trung đội thực hiện nhiệm vụ rà phá bom mìn tại khu vực phía Đông Gia Lai và tỉnh Quảng Ngãi. Riêng tại phía Đông Gia Lai, các tổ công tác đang triển khai nhiệm vụ tại phường Bồng Sơn và xã An Toàn. Từ tháng 8-2025 đến nay, tổ thực hiện nhiệm vụ tại Bồng Sơn; trước đó từng tham gia xử lý bom mìn tại xã An Vinh và xã An Toàn.
Theo Thượng úy Trần Tiến Dũng, để có mặt trên thực địa, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều phải trải qua quy trình tuyển chọn và đào tạo rất nghiêm ngặt. Không chỉ yêu cầu kỹ năng kỹ thuật, công việc này còn đòi hỏi bản lĩnh tâm lý vững vàng.
“Chúng tôi phải hoàn thành khóa đào tạo chuyên ngành Công binh tại các trường quân sự, được cấp chứng chỉ rà phá bom mìn, sau đó tiếp tục tập huấn tại Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam. Chỉ khi đủ điều kiện mới được ra hiện trường thực hiện nhiệm vụ” - Thượng úy Trần Tiến Dũng nói.
Khó khăn lớn nhất, theo anh Dũng, không nằm ở địa hình hay điều kiện làm việc mà chính là sự bất định của các loại vật nổ tồn lưu. Có những tín hiệu tưởng chừng đơn giản, nhưng lại ẩn chứa nguy cơ từ cả một cơ cấu kích nổ còn nguyên độ nhạy sau hàng chục năm nằm sâu dưới lòng đất.
“Bom mìn tồn lưu rất khó đoán. Chỉ một mảnh kim loại nhỏ cũng có thể liên quan đến cơ cấu nổ. Vì vậy, mọi thao tác phải tuyệt đối chính xác, không có chỗ cho cảm tính” - Thượng úy Trần Tiến Dũng chia sẻ.
“Bước lên khỏi hầm hủy nổ là biết mình còn sống”
Ở một góc khác, Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Hoàng Công Kế - nhân viên Trung đội 1 rà phá bom mìn, lặng lẽ theo dõi những người lính trẻ đang thực hiện nhiệm vụ. Hơn 10 năm gắn bó với công việc này, anh không nói nhiều về sự nguy hiểm, nhưng ký ức nghề nghiệp thì luôn hiện rõ.
“Có lần chúng tôi phát hiện một quả bom nặng khoảng 230 kg tại xã Ân Tường. Quả bom nằm sâu dưới lòng đất, lớp vỏ đã rỉ sét khiến việc nhận diện gần như không thể. Cả tổ phải thao tác từng lớp đất một cách chậm rãi, vừa làm vừa đánh giá lại toàn bộ tình huống. Trong nghề này, nhanh không bao giờ đồng nghĩa với an toàn. Chỉ cần sai một bước là không còn cơ hội sửa sai” - Thiếu tá Hoàng Công Kế chia sẻ.
Cũng có những tình huống phức tạp hơn, như khi xử lý đạn phốt pho. Loại đạn này khi tiếp xúc với không khí có thể bốc khói và cháy ngay lập tức. “Lúc đó phải cô lập thật nhanh, thường là lấp đất để cắt oxy. Nếu không xử lý kịp, nguy cơ cháy lan rất lớn, hôm sau mới có thể xử lý tiếp bằng cách dùng nước làm ướt để vô hiệu hóa. Đối với loại đạn này, thường phải xử lý ngay tại chỗ để bảo đảm an toàn” - Thiếu tá Hoàng Công Kế cho hay.
Trong nghề, có những câu nói nghe tưởng như bông đùa nhưng lại mang sức nặng đặc biệt: “Bước lên khỏi hầm hủy nổ là biết mình còn sống”. Sau câu nói ấy là cả một hệ thống kỷ luật, kinh nghiệm và sự tỉnh táo được đánh đổi bằng những rủi ro có thật.
Không chỉ đối diện với hiểm nguy trên hiện trường, cán bộ và chiến sĩ công binh Lữ đoàn 7 còn phải thích nghi với điều kiện sinh hoạt dã ngoại kéo dài khi thực hiện nhiệm vụ. Có những điểm đóng quân giữa rừng sâu, việc liên lạc với gia đình trở nên khó khăn vì sóng điện thoại chập chờn. Muốn thực hiện một cuộc gọi ngắn, nhiều người phải đi bộ hàng cây số để tìm nơi có tín hiệu.
Những ngày mưa lớn, đường rừng trơn trượt khiến việc di chuyển trở nên vô cùng vất vả. Có lần, sau khi kết thúc nhiệm vụ, tổ công tác bị lạc giữa rừng vì thời tiết xấu, loay hoay nhiều giờ mới tìm được đường về lán trại. Đêm xuống, mưa lớn kèm gió mạnh thổi tung lán tạm, cả tổ thức trắng trong bộ quân phục ướt sũng.
Mùa nắng cũng không dễ chịu hơn. Cái nắng rát bỏng giữa rừng khiến da ai cũng sạm đen, bỏng rát. Nhưng với những người lính công binh, đó đã trở thành một phần quen thuộc của nghề. “Những trải nghiệm ấy dần trở thành điều bình thường. Nhưng mỗi lần nghe tiếng vợ con qua điện thoại là lại có thêm động lực để tiếp tục nhiệm vụ, cố gắng hoàn thành tốt hơn công việc được giao” - Thiếu tá Hoàng Công Kế tâm sự.
Trả lại sự sống cho đất
Hạ sĩ Phạm Văn Phương - phụ trách công tác hậu cần của tổ công tác - cho hay: Dù ở doanh trại hay tại nơi làm nhiệm vụ, kỷ luật quân đội vẫn luôn được duy trì nghiêm túc. Chúng tôi giữ nghiêm từ tác phong đến sinh hoạt. Đơn vị cũng thường xuyên tham gia công tác dân vận, tuyên truyền, phổ biến pháp luật nên bà con địa phương quý mến, nhiều khi họ mang sản vật đến tặng nhưng đơn vị đều có quy định rõ ràng, chúng tôi chỉ xin ghi nhận tình cảm của bà con.
Thực hiện chỉ đạo của cấp trên, từ năm 2022 đến nay, Lữ đoàn Công binh 7 đồng thời triển khai nhiệm vụ rà phá bom mìn tại một số địa phương thuộc khu vực phía Đông tỉnh. Đơn vị đã hoàn thành giai đoạn I từ năm 2022 - 2024 và hiện đang triển khai giai đoạn II.
Tính riêng tại phường Bồng Sơn, trong giai đoạn II, lực lượng công binh đã khảo sát và rà phá khoảng 220 ha đất. Trong đó, xác định 32 ha còn ô nhiễm bom mìn, vật nổ; 188 ha đã được làm sạch. Qua quá trình xử lý, nhiều loại vật liệu nổ còn sót lại như bom bi, đạn pháo, đạn cối, lựu đạn và đạn M79 đã được thu gom an toàn.
Tại xã An Toàn - nơi từng là chiến trường ác liệt - công tác rà phá còn phức tạp hơn. Lực lượng chức năng đã xử lý gần 180 ha đất ở độ sâu 0,3 m phục vụ sản xuất nông nghiệp, thu gom gần 200 vật liệu nổ các loại.
Đặc biệt, khu vực sân bay Gia Vực cũ (thôn 1) được xem là “điểm nóng”, nơi chỉ hơn 72 ha nhưng phát hiện tới 63 vật liệu nổ. Ngoài ra, đơn vị còn thực hiện rà phá ở độ sâu 3 m trên diện tích 9 ha để phục vụ xây dựng nhà chống lũ và trạm y tế.
Đến nay, nhiều hạng mục đã được bàn giao mặt bằng an toàn, trong đó có 40 căn nhà chống lũ và 4 trạm y tế. Những vùng đất từng bị xem là nguy hiểm nay đang dần trở lại nhịp sống bình thường.
Thượng tá Hoàng Mạnh Hùng - Chính ủy Lữ đoàn Công binh 7 - khẳng định: Đây là nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm nhưng mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Rà phá bom mìn không chỉ là nhiệm vụ quân sự mà còn là trách nhiệm với nhân dân.
Mỗi mét đất được làm sạch là thêm một phần an toàn được trả lại, góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH địa phương. Đối với cán bộ, chiến sĩ tham gia rà phá bom mìn, đơn vị luôn quan tâm động viên và có những hình thức khen thưởng kịp thời để anh em hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Ở góc độ địa phương, ông Đinh Văn Nghin - Chủ tịch UBND xã An Toàn nhìn nhận rõ hiệu quả thực tiễn từ công việc của những người lính công binh. “Bộ đội làm việc rất nghiêm túc, bài bản. Quan trọng hơn là giúp người dân yên tâm sản xuất trên chính mảnh đất của mình. Bà con rất trân trọng những người lính công binh” - ông Nghin bộc bạch.
Cuộc chiến dưới lòng đất ở phường Bồng Sơn và xã An Toàn vẫn chưa khép lại dù chiến tranh đã lùi xa. Khi những người lính Lữ đoàn Công binh 7 đi qua các “tọa độ chết”, những đồng đất dần hồi sinh. Không chỉ rà phá bom mìn, bộ đội công binh còn gieo xuống niềm tin và sự sống trên những vùng đất từng bị bom đạn tàn phá.
