Thực tế thị trường cho thấy, giá hồ tiêu thông thường hiện dao động quanh mức 149 nghìn đồng/kg. Tuy nhiên, các mô hình liên kết sản xuất đang giúp người trồng hồ tiêu nâng giá bán lên thêm từ 10%, thậm chí có thể lên khoảng 30% với hồ tiêu trồng theo hướng hữu cơ.
Mức giá này tạo ra chênh lệch đủ lớn để khuyến khích nông dân thay đổi tư duy và phương thức canh tác.
Gia tăng giá trị từ chuỗi liên kết
Tại xã Kon Gang, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang là một trong những điển hình về xây dựng chuỗi liên kết sản xuất hồ tiêu bền vững. Hiện HTX có khoảng 80 ha hồ tiêu, trong đó, hơn 30 ha đã được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn của Mỹ và châu Âu.
Trên nền tảng đầu tư vùng nguyên liệu, HTX tổ chức sản xuất theo phương thức canh tác thuận tự nhiên, bảo vệ hệ sinh thái và sức khỏe người tiêu dùng. Năng suất vườn cây của HTX được duy trì ổn định ở mức 2,5-3 tấn/ha.
Theo ông Nguyễn Tấn Công - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang, từ những bài học thất bại trong quá khứ, các thành viên HTX và nông dân liên kết đã chuyển sang canh tác thông minh hơn, áp dụng xen canh, đa canh nhằm giảm rủi ro và khai thác hiệu quả giá trị trên cùng một đơn vị diện tích.
Hồ tiêu vì thế không chỉ là cây trồng chủ lực mà trở thành một chiến lược sản xuất dài hạn, có tính toán.
HTX còn đầu tư xây dựng nhà máy chế biến với quy trình khép kín, đưa ra thị trường 3 dòng sản phẩm, gồm: tiêu đen hữu cơ Lệ Chí, tiêu đỏ hữu cơ Lệ Chí và tiêu sọ hữu cơ Lệ Chí.
Các sản phẩm này đã được công nhận đạt OCOP 5 sao và là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, góp phần khẳng định hướng đi bài bản trong việc nâng cao giá trị hồ tiêu.
Ông Huỳnh Mau (thôn 3, xã Kon Gang) cho biết, khi tham gia liên kết, người nông dân được hướng dẫn làm đúng các khâu chăm sóc, phòng trừ dịch bệnh đến thu hoạch.
Thông qua các lớp tập huấn, hoạt động kiểm tra nội bộ và chia sẻ kinh nghiệm giữa các thành viên, nông dân dần hình thành tư duy làm nông chuyên nghiệp, chủ động áp dụng xen canh, đa canh để phân tán rủi ro.
“Lợi ích của việc tham gia HTX không chỉ thể hiện ở giá bán sản phẩm cao hơn thị trường mà còn ở sự an tâm khi sản xuất đúng chuẩn, giảm áp lực dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, việc HTX đứng ra kết nối bao tiêu sản phẩm giúp người dân yên tâm gắn bó lâu dài với cây hồ tiêu” - ông Mau nói.
Tại xã Mang Yang, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Linh Nham cũng đang khẳng định hiệu quả của mô hình liên kết sản xuất hồ tiêu hữu cơ. Theo ông Lê Hồng Nam - thành viên HTX, sản xuất hồ tiêu hữu cơ là hành trình không dễ dàng, đòi hỏi nông dân phải từ bỏ toàn bộ tập quán canh tác cũ.
HTX đã hướng dẫn thành viên canh tác theo quy trình bài bản, có kỷ luật; sử dụng phân hữu cơ ủ hoai và chế phẩm sinh học; tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để cải tạo đất; từng bước thay thế phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, hạn chế tối đa sự can thiệp thô bạo vào hệ sinh thái.
Mỗi công đoạn đều được HTX giám sát và điều chỉnh kịp thời, giúp nông dân hình thành thói quen sản xuất minh bạch.
“Đến nay, 4 ha hồ tiêu của gia đình tôi phát triển tốt, được chứng nhận hữu cơ. Trong khi giá hồ tiêu trên thị trường hiện nay khoảng 145 nghìn đồng/kg thì sản phẩm của gia đình tôi được HTX bao tiêu với giá 195 nghìn đồng/kg.
Mức giá này không chỉ mang lại thu nhập cao hơn mà còn tạo động lực để nông dân yên tâm sản xuất, từng bước chuyển đổi theo hướng bền vững” - ông Nam phấn khởi cho hay.
Động lực để vực dậy ngành hồ tiêu
Từ năm 2017, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Linh Nham đã kiên trì theo đuổi con đường sản xuất hồ tiêu hữu cơ. Đến năm 2020, sản phẩm hồ tiêu của HTX được công nhận đạt tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ và châu Âu.
Hiện nay, HTX có 13 thành viên sản xuất 35 ha hồ tiêu với sản lượng bình quân khoảng 100 tấn/năm. Sản phẩm chủ yếu được xuất khẩu thông qua Công ty TNHH Chế biến gia vị Nedspice Việt Nam.
“Nhu cầu của thị trường quốc tế đối với hồ tiêu hữu cơ luôn ở mức cao, thậm chí cung không đủ cầu. Trước tín hiệu tích cực này, HTX tiếp tục mở rộng mạng lưới liên kết, kiên định mở rộng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, bền vững và dài hạn” - ông Nguyễn Thành Châu, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Linh Nham - thông tin.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có gần 8.400 ha hồ tiêu, sản lượng khoảng 27.600 tấn/năm. Để phát triển ngành hồ tiêu bền vững, tỉnh định hướng tập trung vào các vùng trồng có lợi thế như Mang Yang, Chư Pưh, Chư Sê, Chư Prông, Ia Grai, Chư Păh, Đak Đoa…
Đồng thời, giảm diện tích hồ tiêu ở những vùng không phù hợp, tạo nền tảng vững chắc cho chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
Giá hồ tiêu đang neo ở mức cao, trong đó, giá hồ tiêu đen nội địa khoảng 147-149 nghìn đồng/kg, giá xuất khẩu dao động 6.500-6.700 USD/tấn.
Diễn biến này phản ánh chu kỳ tăng giá mới của hồ tiêu, xuất phát từ việc diện tích trồng sụt giảm mạnh so với giai đoạn trước, dẫn đến sản lượng giảm và cung - cầu mất cân đối.
Cùng với đó, dòng vốn sản xuất dịch chuyển sang các cây trồng khác như cà phê, sầu riêng và tâm lý thận trọng của người dân sau những biến động khiến diện tích hồ tiêu khó mở rộng trong trung và dài hạn.
Trong bức tranh đó, các chuỗi liên kết sản xuất hồ tiêu bền vững đang nổi lên như một trục phát triển then chốt, không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập, mà còn tạo nền tảng để ngành hồ tiêu Gia Lai từng bước phục hồi và phát triển theo hướng ổn định, có giá trị và bền vững hơn.
