Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai có cuộc trao đổi với ông Võ Xuân Hoài - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) về những cơ hội, định hướng tiếp tục đồng hành, kết nối các nguồn lực cho Gia Lai.
Bắt đầu từ nguồn nhân lực
• Năm Lượng tử Gia Lai 2026 đang tạo ra nhiều hoạt động kết nối giữa chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước, quốc tế. Từ những kết nối bước đầu ấy, ông nhìn nhận cơ hội nào đang mở ra cho Gia Lai?
- Đối với những ngành công nghệ tương lai, công nghệ lượng tử là một trong những lĩnh vực công nghệ đột phá, nguồn nhân lực phải đi trước.
Thông qua Năm Lượng tử Gia Lai 2026, trước hết chúng ta tạo điều kiện thu hút, quy tụ nhân tài trên thế giới đến Việt Nam, đến Gia Lai để cùng giải quyết những bài toán lớn. Qua đó, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam và Gia Lai trong lĩnh vực lượng tử, đồng thời giúp cộng đồng quốc tế thấy rõ Việt Nam đang ưu tiên phát triển công nghệ lượng tử.
Riêng với Gia Lai, tôi cho rằng địa phương có lợi thế để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và khoa học cơ bản. Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) do GS Trần Thanh Vân sáng lập là một điểm xuất phát rất tốt, bởi nơi đây đã quy tụ nhiều chuyên gia và tạo dựng được môi trường nghiên cứu khoa học.
Những kết quả nghiên cứu, công bố quốc tế cũng là cách để thế giới biết đến Gia Lai thông qua khoa học. Các trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn tỉnh có thể tiếp tục phát huy lợi thế này, tăng cường nghiên cứu và công bố quốc tế, trong đó có lĩnh vực lượng tử.
• Ông nhắc khá nhiều đến nguồn nhân lực. Vì sao vậy?
- Đúng vậy. Muốn phát triển thực sự thì yếu tố đầu tiên chính là phải đảm bảo có đủ nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao. Với những ngành công nghệ tương lai, phải chuẩn bị nguồn nhân lực từ rất sớm.
Trên cơ sở định hướng phát triển các ngành công nghệ cao, công nghệ lõi và các công nghệ chiến lược, trong đó có công nghệ lượng tử, NIC đã phối hợp với Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia công nghệ lượng tử Việt Nam (VNQuantum) để đưa những chương trình và nguồn lực quốc tế đến Việt Nam.
Muốn thế giới biết Việt Nam đang quan tâm và đầu tư cho công nghệ lượng tử, trước hết cần tiếp cận giới học thuật và giới trẻ. Đây cũng là cách để các tổ chức, đối tác quốc tế thấy Việt Nam không chỉ có chủ trương, chính sách mà đã có những hành động và giải pháp đồng hành cụ thể.
• Và Hackathon là một trong những cách để hiện thực hóa hướng tiếp cận đó?
- Đúng vậy. Hackathon là một hình thức giúp giới trẻ và giới học thuật tiếp cận thực tế khá thuận lợi, nhưng cũng không đơn thuần chỉ là một cuộc thi. Điều quan trọng là sự đồng hành từ khi hình thành ý tưởng, phát triển sản phẩm đến khả năng thương mại hóa.
Khi NIC và VNQuantum trao đổi để tổ chức chương trình, chúng tôi cần lựa chọn một địa phương phù hợp và Gia Lai đáp ứng điều kiện này.
Trong chuỗi hoạt động điểm nhấn cuối tháng 7, Cuộc thi Hackathon Quốc tế về tính toán lượng tử vì mục tiêu phát triển xã hội (QC4SG 2026) đã thu hút hơn 500 hồ sơ đăng ký từ 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vòng chung kết diễn ra từ ngày 24 - 28.7 tại Gia Lai với 26 đội, tương ứng 26 dự án.
Điểm đáng chú ý là bên cạnh các giải pháp phần mềm, nhiều dự án đi vào phần cứng và hướng đến giải quyết những nhu cầu thực tế về môi trường, khí hậu, truyền thông, an ninh…
Kết nối nghiên cứu với thị trường
• Nhưng từ một ý tưởng nghiên cứu đến sản phẩm thực sự bước ra thị trường là một hành trình không hề ngắn ngủi?
- Các lĩnh vực công nghệ sâu và công nghệ chiến lược đều cần một quá trình đầu tư dài hạn.
Từ ý tưởng ban đầu phải trải qua nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, hình thành các công bố khoa học, tạo sản phẩm mẫu, kiểm nghiệm thị trường rồi mới có thể tiến tới thương mại hóa. Quá trình này đòi hỏi nguồn lực rất lớn và có mức độ rủi ro cao, đặc biệt ở giai đoạn đầu.
Khi nghiên cứu tạo được sản phẩm mẫu, cần sự phối hợp của nhiều bên để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm. Sau đó phải kiểm nghiệm xem sản phẩm có phù hợp với thị trường hay không và tìm đường thương mại hóa.
• … Vậy khó nhất là từ phòng thí nghiệm đến thị trường?
- Đây là một trong những vấn đề quan trọng. Cả cơ quan trung ương và địa phương cần có những cơ chế đủ mạnh để hỗ trợ các nhà nghiên cứu, startup vượt qua giai đoạn từ nghiên cứu đến sản phẩm ban đầu và thị trường.
Đối với NIC, vai trò của chúng tôi là kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, gồm DN, nhà đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia. Khi DN hoặc nhà nghiên cứu đã tạo được sản phẩm mẫu, NIC hỗ trợ kết nối để họ tiếp cận thị trường, trong đó có việc tìm kiếm những khách hàng đầu tiên. Đây là một trong những nội dung NIC đang ưu tiên.
• Ông nhiều lần nhắc đến một “hành trình dài”. Vậy với Gia Lai, đâu là những nền tảng cần được chuẩn bị từ bây giờ để địa phương có thể tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này?
- Các nhà khoa học đến đây không phải chỉ đến vì cảnh đẹp…
Muốn họ gắn bó lâu dài, địa phương cần có sự hỗ trợ và đặc biệt phải có những con người đủ năng lực để cùng nghiên cứu, hợp tác với họ.
Đối với DN tại Gia Lai cũng như DN Việt Nam, theo tôi, cần kết hợp chặt chẽ với các trường đại học, viện nghiên cứu ngay từ bây giờ. Các bên phải cùng tham gia xây dựng nguồn nhân lực, xác định những bài toán thực tế và cùng giải quyết các bài toán đó.
Gia Lai đã có những điều kiện ban đầu khá thuận lợi khi ICISE nhiều năm qua trở thành nơi kết nối các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế. Điều cần thiết là tiếp tục phát triển môi trường nghiên cứu và nguồn nhân lực để những kết nối đó ngày càng sâu hơn.
• Từ đầu cuộc trò chuyện đến giờ, dường như cuối cùng vẫn quay về hai chữ “kết nối”: Kết nối người giỏi, nhà khoa học, DN và nhà đầu tư… Vậy NIC sẽ tiếp tục hỗ trợ kết nối những nguồn lực ấy với Gia Lai như thế nào trong thời gian tới?
- Thời gian qua, NIC đã phối hợp với tỉnh Gia Lai triển khai nhiều hoạt động liên quan đến đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp nói chung và phát triển các ngành công nghệ sâu nói riêng như bán dẫn, AI, lượng tử.
Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành cùng tỉnh, kết nối DN, nhà nghiên cứu, chuyên gia người Việt Nam trên thế giới và các nhà đầu tư đến Gia Lai, hướng tới hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện, có chất lượng tại tỉnh.
• Và trong hệ sinh thái ấy, người trẻ sẽ đứng ở đâu, thưa ông?
- Đối với công nghệ lượng tử cũng như các ngành công nghệ tương lai, nguồn nhân lực phải được chuẩn bị từ sớm. Việc tổ chức những chương trình như Hackathon là một cách để giới trẻ và giới học thuật tiếp cận lĩnh vực này, đồng thời kết nối với các nguồn lực trong nước và quốc tế.
Khi có môi trường nghiên cứu, sự kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu, DN, chuyên gia và nhà đầu tư, người trẻ sẽ có thêm điều kiện để tham gia vào quá trình phát triển các lĩnh vực công nghệ mới.
• Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!
