“Bóng hồng di sản”

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Trong sinh hoạt diễn tấu cồng chiêng của đồng bào Bahnar, Jrai ở Tây Nguyên, phụ nữ thường chỉ tham gia đội hình múa xoang, các vị trí còn lại đều do nam giới đảm nhận. Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều các đội chiêng nữ, một số buôn làng cũng xuất hiện các tay trống và pơtual (múa hề) nữ. Những “bóng hồng di sản” này tạo nên sự khác lạ, góp phần bảo tồn cồng chiêng đầy sáng tạo và mới mẻ.

Dịu dàng trống nữ

Chương trình phục dựng lễ mừng năm mới của đồng bào Bahnar sinh sống tại làng Krông Hra (xã Yang Bắc, huyện Đak Pơ) vào cuối tháng 3-2023 mang đến cho khách phương xa cảm nhận thật đặc biệt. Khá lâu rồi, chúng tôi mới được “lạc” vào một không gian nguyên sơ đến vậy, từ nghi thức truyền thống, nếp nhà rông đến trang phục thổ cẩm, rượu cần, cồng chiêng cùng không khí hội hè miên man… Và trong không gian ấy bỗng bật lên một nét phá cách khiến ai cũng phải chú ý: người cầm dùi gõ lên mặt trống những thanh âm mạnh mẽ, vang rền kia lại là một cô gái trẻ xinh đẹp chứ không phải một thanh niên như thông thường. Cùng với thanh âm trầm hùng, thôi thúc, cô thổi thêm vào tiếng trống sự mềm mại đến lạ kỳ, thu hút sự dõi theo của mọi người.

Tay trống nữ Đinh Thị Hiền (làng Krông Hra, xã Yang Bắc, huyện Đak Pơ). Ảnh: Lam Nguyên

Tay trống nữ Đinh Thị Hiền (làng Krông Hra, xã Yang Bắc, huyện Đak Pơ). Ảnh: Lam Nguyên

Trò chuyện cùng chúng tôi, Đinh Thị Hiền (20 tuổi) cho biết, đội chiêng của làng Krông Hra gồm 45 thành viên; cô đảm nhận vị trí đánh trống 2 năm nay. Lý do cũng thật tình cờ: Chỉ vì thiếu người chơi trống, thấy Hiền thích và lại có khả năng nên cả đội cho cô tập luyện, thử sức. Người già trong làng gật đầu khen ngợi, dân làng cũng ưng bụng nên Hiền thành “biên chế” cứng.

Trong một đội cồng chiêng, tiếng trống đóng vai trò giữ nhịp cho cả đội nên người cầm dùi phải tập trung, chuẩn chỉnh. Khi tiếng trống vang lên, những chiếc cồng chiêng đồng thanh hưởng ứng nhịp nhàng. Dù vậy, cô gái trẻ hầu như không hề lúng túng mà tự tin hòa nhịp, cứ như được bản năng dẫn đường. Hiền cho hay, trong làng còn vài chị em nữa cũng có thể đảm nhận vị trí này.

Những nữ pram, pơtual “độc lạ”

Như đã thành lệ, trong thành phần của một đội cồng chiêng ở Tây Nguyên, ngoài chiêng và xoang thường có sự xuất hiện của các pram (nghệ nhân hóa trang) và pơtual (múa hề). Xưa kia, họ chủ ý hóa trang với bùn đất, rơm rạ, mặt nạ gỗ hay dùng màu tô vẽ khuôn mặt để dọa dẫm, xua đuổi thú dữ. Cuộc sống thay đổi, các pram và pơtual cũng biến cải, trở thành những nhân vật mới khuấy động không khí, gây cười, thu hút sự chú ý của đám đông.

Tham gia không ít liên hoan cồng chiêng, ngày hội văn hóa, chúng tôi chưa từng gặp pơtual hay pram nữ. Vì vậy, khi đến với Ngày hội văn hóa các dân tộc toàn tỉnh lần thứ II-2023 diễn ra trong 2 ngày 14 và 15-4 tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (TP. Pleiku), chúng tôi hết sức bất ngờ khi gặp 1 pơtual nữ, 1 pram nữ biểu diễn trong đoàn nghệ nhân huyện Ia Pa. Một người đeo mặt nạ gỗ, một người bôi than, vẽ màu trên mặt trông khá lạ lẫm. Họ dẫn đầu, tay cầm gậy, chân nhảy theo nhịp chiêng. Pơtual nữ liên tục làm trò hề bằng cách nhe răng, thè lưỡi, trợn mắt, chòng ghẹo khán giả xung quanh khiến ai nấy đều ngạc nhiên, thích thú. Đội cồng chiêng nối gót phía sau với những thanh âm hào hứng, rộn rã, thu phục cảm xúc người xem.

Chị Đinh H’Nơ (trái), nữ pơtual của đoàn nghệ nhân huyện Ia Pa. Ảnh: Lam Nguyên

Chị Đinh H’Nơ (trái), nữ pơtual của đoàn nghệ nhân huyện Ia Pa. Ảnh: Lam Nguyên

Kết thúc phần trình diễn, chị Đinh H’Nơ (làng Đrơn, xã Pờ Tó, huyện Ia Pa) dành cho chúng tôi một cuộc trò chuyện. Lâu nay ít có chị em hóa trang thành pơtual vì sợ xấu, nhưng chị thì không. Chị trình diễn ngẫu hứng chứ không bài bản gì cụ thể. “Thấy người ta càng cười, mình càng thích làm trò. Đàn bà, đàn ông, trẻ con trong làng bảo thấy mình diễn họ rất thích dù vừa vui, vừa sợ”-chị H’Nơ nói. Không chỉ mang đến tiếng cười sảng khoái cho người lớn, có lần chị còn khiến con nít sợ đến khóc thét. “Có đứa ôm vai mẹ khóc òa, mình sợ quá nên chạy qua chỗ khác”-nữ pơtual chia sẻ về một kỷ niệm đáng nhớ.

Chị H’Nơ vui vẻ cho biết thêm, pơtual và pram nữ là “đặc sản” của làng Đrơn, không làng nào khác ở Pờ Tó có được. Với phần trình diễn được du khách đón nhận, cổ vũ bằng tất cả sự yêu mến, chị H’Nơ và cả đội thấy rất tự hào. Chị khẳng định: “Ngày hội này năm sau, mình sẽ tiếp tục có mặt”.

Có thể bạn quan tâm

Tương lai viết nên từ bản lĩnh văn hóa

Tương lai viết nên từ bản lĩnh văn hóa

Di sản nếu không được số hóa, không được kể lại theo cách của thời đại sẽ dần bị đứt gãy trong trí nhớ cộng đồng. Một thế hệ lớn lên không thấy được những giá trị đã tạo nên cội nguồn sẽ khó tìm thấy niềm tự hào, khó kiến tạo tương lai có chiều sâu văn hóa.

Di sản người Anh hùng trên đất Tây Nguyên

Di sản người Anh hùng trên đất Tây Nguyên

(GLO)- Giữa cái nắng oi ả của tháng 4, chúng tôi từ TP. Pleiku vượt hơn 70 km về thăm làng Stơr (xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai), quê hương của Anh hùng Núp. Nơi đây có nhà lưu niệm mang dấu ấn lịch sử-văn hóa độc đáo, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, tìm hiểu.

Di sản Hán Nôm: Khai mở lịch sử văn hóa Gia Lai

Di sản Hán Nôm khai mở lịch sử văn hóa Gia Lai

(GLO)- Có những trầm tích văn hóa nằm im lìm trong những đạo sắc phong cũ kỹ, tờ khế ước ruộng đất phủ bụi thời gian hay văn tế cổ xưa xướng lên nơi đình làng. Tại Gia Lai, kho báu di sản Hán Nôm ấy đang dần được đánh thức, góp phần khai mở lịch sử văn hóa của vùng đất cao nguyên.

Làng Mông trên cao nguyên

Làng người Mông trên cao nguyên

(GLO)- Tính đến thời điểm này, những hộ gia đình người Mông đã sinh sống được 42 năm trên cao nguyên Gia Lai. Vùng đất mà họ chọn là xã Ya Hội, huyện Đak Pơ. Theo thời gian, dấu ấn người Mông ngày càng in đậm trên mảnh đất này.

Tái hiện không gian sinh hoạt cộng đồng của cư dân lúa nước vùng hạ lưu sông Ba

Tái hiện không gian sinh hoạt cộng đồng của cư dân lúa nước vùng hạ lưu sông Ba

(GLO)- Thoát khỏi không gian gò bó trên sân khấu, Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số huyện Krông Pa lần thứ III-2025 được tổ chức dưới những bóng cây cổ thụ trong Công viên Phú Túc đã tái hiện một cách chân thực không gian sinh hoạt cộng đồng của cư dân lúa nước vùng hạ lưu sông Ba.

Phụ nữ làng Groi phát huy nghề dệt thổ cẩm

Phụ nữ làng Groi phát huy nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Gần 2 năm đi vào hoạt động, Câu lạc bộ (CLB) Dệt thổ cẩm làng Groi (xã Ya Hội, huyện Đak Pơ) đã trở thành mái nhà chung cho những phụ nữ yêu thích nghề dệt. Thông qua các buổi sinh hoạt, chị em có cơ hội giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và chung tay gìn giữ, phát huy nghề dệt truyền thống.

Lễ cúng bến nước. Ảnh: M.H

Bến nước buôn Pông

(GLO)- Bến nước, dòng sông cũng như tập tục của bà con Jrai đã trở nên quen thuộc với tôi trong thời gian dài công tác tại ngôi trường bên bờ sông Ba.

Sáp nhập đơn vị hành chính gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

Sáp nhập đơn vị hành chính gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

(GLO)- Thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị là yêu cầu mang tính sống còn của đất nước trước vận hội phát triển mới. Trong đó, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã để xây dựng mô hình chính quyền 2 cấp đang được dư luận hết sức quan tâm.

Tục thờ thần Bạch Mã ở vùng Tây Sơn Thượng đạo

Tục thờ thần Bạch Mã ở vùng Tây Sơn Thượng đạo

(GLO)- Thần Bạch Mã (hay còn gọi là Thái giám Bạch Mã, Bạch Mã Thái giám) là vị thần có ảnh hưởng lớn trong đời sống tín ngưỡng dân gian ở vùng Tây Sơn Thượng đạo. Hiện nay, một số đình tại thị xã An Khê còn duy trì việc thờ cúng và gìn giữ sắc phong vua ban cho vị thần này.

Nâng tầm nghề dệt thổ cẩm ở Chư Pưh

Nâng tầm nghề dệt thổ cẩm ở Chư Pưh

(GLO)- Nhờ sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các đoàn thể chính trị-xã hội, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Jrai ở huyện Chư Pưh (tỉnh Gia Lai) đang có cơ hội để nâng tầm phát triển và khẳng định giá trị trong đời sống hiện đại.

Lễ cúng Yă Pum bên bờ sông Ayun

Lễ cúng Yă Pum bên bờ sông Ayun

(GLO)- Sau một thời gian dài gián đoạn, UBND xã Ia Peng (huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) vừa phục dựng lễ cúng Yă Pum của người Jrai tại thôn Sô Ma Hang A. Đây là hoạt động tâm linh với ý nghĩa xua đuổi tà ma, cầu bình an, sức khỏe cho dân làng.

Vua Lửa: Huyền thoại và hiện thực

Vua Lửa: Huyền thoại và hiện thực

(GLO)- Chuyện về các Pơtao Apui (Vua Lửa) sở hữu gươm thần có quyền năng hô mưa gọi gió không chỉ là huyền thoại mà gắn với dòng chảy văn hóa, lịch sử của người Jrai ở thung lũng Ayun Hạ (huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) suốt nhiều thế kỷ qua.