Bệnh lao là một trong những bệnh điều trị dài ngày và phức tạp, quá trình điều trị tối thiểu từ 6 đến 8 tháng. Vì vậy, thẻ BHYT đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh khám và điều trị kịp thời, liên tục, đủ liệu trình. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế tại địa bàn phía Tây tỉnh Gia Lai cho thấy vẫn còn không ít rào cản khiến người bệnh, đặc biệt là người mắc lao tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số gặp nhiều khó khăn vì nhiều người bệnh chưa có thẻ BHYT. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình điều trị của từng cá nhân mà còn tác động đến mục tiêu kiểm soát và đẩy lùi bệnh lao vì khi một trường hợp điều trị gián đoạn có thể kéo theo những hệ lụy lớn về sức khỏe của cả cộng đồng.
Lao đao vì không có BHYT
Cuối tháng 11-2025, trong một lần đi khám bệnh tại TTYT Ia Pa (tỉnh Gia Lai), anh Nay Gen (xã Ia Pa) nhận kết quả mình mắc lao phổi. Tin dữ đến bất ngờ, nhưng điều làm gia đình anh lo lắng hơn là anh không có thẻ BHYT. Khi bác sĩ thông báo bệnh và chỉ định phác đồ điều trị cũng như việc thuốc chống lao không còn được cấp miễn phí, nếu không có BHYT thì chi phí điều trị sẽ rất tốn kém thì gia đình anh Nay Gen mới vội đi mua. Tuy nhiên, theo quy định, thẻ BHYT chỉ có hiệu lực sau 30 ngày đồng nghĩa với việc ở giai đoạn đầu, thời điểm quan trọng và tốn kém nhất của quá trình điều trị, anh Nay Gen phải tự chi trả chi phí điều trị.
Anh Gen chia sẻ: Do điều kiện kinh tế khó khăn nên anh mãi lo lao động kiếm sống nên quên mất việc mua BHYT. Chỉ khi thấy sức khỏe giảm sút, ho nhiều, sút cân, hay sốt… anh mới đi khám và phát hiện mắc bệnh lao, lúc này gia đình mới nhớ đến việc mua BHYT. Tình trạng bệnh trở nặng, anh được chuyển từ Trung tâm Y tế Ia Pa lên Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku điều trị chuyên sâu.
“Với một gia đình sống bằng nương rẫy, thu nhập phụ thuộc mùa vụ, khoản tạm ứng viện phí và chi phí đi lại, ăn ở trong những ngày đầu điều trị khi thẻ BHYT chưa có hiệu lực thực sự vượt quá khả năng chi trả của gia đình”- anh Nay Gen bộc bạch.
Chuyện của anh Nay Gen gợi nhớ đến tình cảnh của chị Ksor H’Duyên, hiện là thành viên Mạng lưới Cộng đồng chấm dứt bệnh lao (CSET) tại xã Phú Túc. Trước khi tham gia hoạt động cộng đồng, gia đình chị cũng từng đối mặt với khó khăn tương tự. Sau khi không còn được cấp BHYT miễn phí, gia đình chị cũng dừng tham gia.
Năm 2023, khi em trai chị gặp tai nạn giao thông, cả nhà chỉ chuẩn bị một khoản tiền nhỏ vì nghĩ chỉ cần điều trị nhẹ. Nhưng vào viện, bác sĩ yêu cầu tạm ứng số tiền gần gấp ba lần dự tính vì không có BHYT. “Lúc đó muốn mua cũng không kịp,” chị nhớ lại. Chính cú sốc ấy khiến chị nhận ra tầm quan trọng của BHYT trong những thời điểm không ai lường trước được đã thôi thúc chị chia sẻ câu chuyện này đến từng gia đình trong buôn làng.
BHYT-chia sẻ gánh nặng chi phí khám chữa bệnh
Theo bác sĩ CKI Lương Quang Vinh-Phó Trưởng khoa Khám-Hồi sức cấp cứu (Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku), mỗi năm tại địa bàn phía Tây tỉnh Gia Lai ghi nhận khoảng 650-700 trường hợp mắc lao các thể, trong đó có hơn 400 bệnh nhân lao phổi và tỷ lệ nhiễm lao còn tiềm ẩn trong cộng đồng lên tới 40%. Lao là bệnh điều trị dài ngày, đòi hỏi theo dõi chặt chẽ và tuân thủ phác đồ, nên tấm thẻ BHYT đóng vai trò quan trọng trong việc chia sẻ gánh nặng chi phí khám chữa bệnh, giảm chi phí và duy trì điều trị cho bệnh nhân lao nói riêng, người bệnh nói chung. Tuy vậy, tại nhiều buôn làng nơi đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, BHYT vẫn chưa thực sự bao phủ đầy đủ.
Nhiều người dân trước đây được Nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí nhưng sau đó không còn thuộc diện được cấp thẻ BHYT miễn phí. Tuy nhiên, do còn tâm lý trông chờ, ỷ lại nên nhiều người không tham gia mua BHYT dẫn đến việc không may ốm đau, bệnh tật mới hiểu lợi ích của tấm thẻ BHYT thì đã muộn.
Chị Ksor H’Duyên-thành viên Mạng lưới Cộng đồng chấm dứt bệnh lao tại xã Phú Túc cho biết: Tại xã Phú Túc, có thời điểm tỷ lệ tham gia BHYT chưa đến 50%. Người dân quen với việc được cấp thẻ miễn phí trong nhiều năm, nên khi chính sách thay đổi, không ít người không kịp nắm bắt. Đến lúc đi khám và biết thẻ đã hết hạn hoặc không còn giá trị, họ mới ngỡ ngàng. Ngoài ra, việc thiếu thông tin về quyền lợi BHYT cũng là một nguyên nhân lớn. Nhiều người dân chưa hiểu rõ danh mục dịch vụ được BHYT chi trả, không nắm rõ thời gian thẻ cần gia hạn trước khi hết hạn dẫn đến thẻ hết hạn sử dụng.
Đối với bệnh nhân lao, nhiều trường hợp không có thẻ BHYT hoặc thẻ hết hạn nên bệnh nhân phải tự chi trả chi phí điều trị dẫn đến việc nhiều người trì hoãn điều trị hoặc bỏ điều trị vì không đủ khả năng chi trả. Điều này gia tăng nguy cơ bệnh nhân lao kháng thuốc và tiềm ẩn nguồn lây bệnh lao trong cộng đồng. Tình hình càng khó khăn hơn nếu bệnh nhân phải nhập viện, phác đồ điều trị lao thường yêu cầu thời gian nội trú tối thiểu 20 ngày, đồng nghĩa với việc gia đình phải có thêm một người đi cùng chăm sóc. Thu nhập của cả người bệnh và người chăm sóc đều bị gián đoạn, trong khi chi phí ăn uống, đi lại, dinh dưỡng bổ sung và sinh hoạt trong thời gian nằm viện lại tăng lên. Đây là gánh nặng kép mà nhiều gia đình không thể kham nổi.
“Việc bỏ điều trị lao giữa chừng mang lại hậu quả nghiêm trọng. Người bệnh không chỉ đứng trước nguy cơ tái phát hoặc diễn tiến nặng hơn, mà còn có nguy cơ phát triển lao kháng thuốc khó điều trị, chi phí cao gấp nhiều lần và tỉ lệ tử vong lớn hơn. Không chỉ vậy, nguồn lây trong cộng đồng vẫn âm thầm tồn tại, đe dọa sức khỏe của những người xung quanh, đặc biệt là trẻ em, người già và người có bệnh nền”-bác sĩ CKI Lương Quang Vinh-Phó Trưởng khoa Khám-Hồi sức cấp cứu (Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Pleiku) nhấn mạnh.
Tấm thẻ BHYT thực sự trở thành công cụ bảo vệ sức khỏe cho tất cả mọi người, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có bệnh nhân lao. BHYT giúp mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu, an tâm điều trị. Vì vậy, việc tham gia BHYT là việc làm hết sức cần thiết để được chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện.
