(GLO)- Tác phẩm “Lịch sử Gia Lai từ nguồn gốc đến năm 1975” do TS. Nguyễn Thị Kim Vân chủ biên, có sự tham gia của PGS-TS. Nguyễn Khắc Sử vừa được xuất bản. Công trình nghiên cứu đồ sộ này được đánh giá là rất hữu ích cho bất cứ ai muốn tìm hiểu về lịch sử-văn hóa của Gia Lai và cả vùng Bắc Tây Nguyên.
1. Sách “Lịch sử Gia Lai từ nguồn gốc đến năm 1975” dày 792 trang, được tác giả và các cộng sự thực hiện trong 5 năm. Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung cuốn sách gồm 6 phần với 17 chương. Nội dung từng phần gồm: Thiên nhiên và con người; Gia Lai thời kỳ tiền sử; Gia Lai từ đầu công nguyên đến nửa thế kỷ XV; Gia Lai từ năm 1471-1898; Gia Lai thời Pháp thuộc (1898-1945); Gia Lai trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975). Theo TS. Nguyễn Thị Kim Vân, không giống những cuốn sách khoa học lịch sử thông thường, bà đưa vào công trình này nhiều yếu tố ngoài sử, như những vấn đề về văn hóa, dân tộc học… Đây được xem là công trình đồ sộ, gần như tổng kết những kết quả nghiên cứu của TS. Kim Vân.
 |
Thông qua công trình nghiên cứu về lịch sử của một địa phương, TS. Kim Vân mong muốn cung cấp thêm những tư liệu cơ bản nhất về điều kiện tự nhiên, văn hóa của tỉnh bên cạnh vấn đề về lịch sử phát triển qua các thời kỳ. Riêng phần thứ 2 do PGS-TS. Nguyễn Khắc Sử biên soạn. Đây là thời kỳ tiền sử với những phát hiện quan trọng. Tiến sĩ Kim Vân cho biết: “PGS-TS. Nguyễn Khắc sử là người gắn bó với Tây Nguyên và Gia Lai từ rất sớm. Trước giải phóng, ông đã có mặt trong đội hình đi vào Mặt trận B3 để điều tra khảo cổ học. Hầu như các công trình nghiên cứu hay các cuộc khai quật khảo cổ quan trọng đều có mặt nhà khoa học này. Thời điểm này ra sách là phù hợp vì chúng tôi có thêm nhiều tư liệu mới về khảo cổ học. Trước đây, chúng ta chỉ mới biết về thời đại Đá mới ở Gia Lai thì 5 năm gần đây biết thêm từ sơ kỳ Đá cũ, mở ra một giới hạn về thời gian rất dài trong lịch sử loài người”.
2. Theo TS. Kim Vân, cuốn sách “Lịch sử Gia Lai từ nguồn gốc đến năm 1975” được hình thành trên cơ sở một đề tài khoa học cấp tỉnh. Đây là lần đầu tiên Hội đồng khoa học tỉnh chấp nhận một đề tài khoa học cấp tỉnh được thực hiện trong 3 năm (2013-2016). Còn thông thường, đề tài khoa học cấp tỉnh chỉ thực hiện trong thời gian 2 năm trở lại. “Không gian nghiên cứu của cuốn sách là vùng đất hành chính hiện tại của tỉnh Gia Lai. Tuy nhiên, do trước năm 1954, phạm vi hành chính của tỉnh hầu như không ổn định, không ít giai đoạn cả khu vực Bắc Tây Nguyên chỉ là một vùng hoặc một tỉnh, tình hình này còn tiếp tục trong giai đoạn 1975-1991 nên nhiều nội dung, số liệu nghiên cứu… của cuốn sách bao trùm cả khu vực Bắc Tây Nguyên, thậm chí vùng Tây Nguyên hoặc trong một không gian rộng hơn ở những thời kỳ xa xưa. Đề tài khoa học này gồm 60 chuyên đề, làm trong 3 năm. Nhưng để ra được sách, tôi phải thực hiện nhiều cuộc khảo sát lại các địa bàn nghiên cứu; cập nhật tư liệu mới; viết lại nhiều chỗ cho phù hợp với một xuất bản phẩm… và để đảm bảo tính xác thực”-TS. Kim Vân chia sẻ.
Thuận lợi lớn nhất khi triển khai công trình đối với TS. Kim Vân là bà đã làm công tác nghiên cứu văn hóa-lịch sử địa phương suốt hơn 30 năm. Do đó, bà có thể xâu chuỗi các vấn đề một cách hệ thống, mạch lạc, xuyên suốt. Hơn nữa, thế mạnh là một người học lịch sử, lại làm việc ở lĩnh vực văn hóa trong thời gian dài giúp bà có điều kiện hoàn thiện công trình “để đời” này. Theo bà, những vấn đề của Tây Nguyên không thoát ra khỏi những yếu tố liên quan đến nhân học, văn hóa tộc người… Do đó, cuốn sách gần như là một công trình kết hợp kiến thức khoa học lịch sử nói chung, bao gồm sử học, dân tộc học, khảo cổ học, cả những vấn đề về văn hóa, nhất là văn hóa tộc người. Đó cũng là những phương pháp tiếp cận được sử dụng xuyên suốt trong công trình này.
Theo TS. Kim Vân, cuốn sách có thể còn tạo những tranh luận vì một số nội dung chưa bao giờ đề cập đến, ví dụ như vấn đề mối quan hệ các di tích khảo cổ hậu kỳ Đá mới với các bộ phận cư dân của Tây Nguyên; mối quan hệ của các nhóm địa phương và những vấn đề thị tộc, bộ lạc… “Hay trong công trình cũng có vài lỗi ngớ ngẩn, như Bahnar rành rành mà viết nhầm thành Jrai ở lời nói đầu. Tôi nghĩ, một công trình sử học không bao giờ ra đời rồi kết thúc mà sẽ để lại những vấn đề cho những người đi sau có thể tiếp tục nghiên cứu. Đó cũng là hướng đi mà tác giả mở ra trên cơ sở tư liệu khảo cổ, tư liệu điền dã, so sánh về dân tộc học, nhân học”-TS. Nguyễn Thị Kim Vân nói.
| Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân: “Tôi làm công trình này với tất cả sự thích thú, chỉ áp lực về mặt thời gian. Đây gần như là một công trình tổng kết những vấn đề nghiên cứu của tôi từ trước đến nay, được tập hợp và hệ thống lại. Những vấn đề tưởng chẳng dính dáng gì đến nhau như địa danh, di tích, di vật cũng như văn hóa Champa trên đất Gia Lai, các tơring của các dân tộc Gia Lai trước thế kỷ XIX, vấn đề giao thông, giao thương giữa miền xuôi và miền Thượng… lại làm nên một bức tranh tổng thể văn hóa-lịch sử của một vùng đất, xuyên suốt chiều dài lịch sử. Những thu lượm được trong cuộc đời làm nghiên cứu ấy đã giúp tôi hệ thống lại một cách tốt nhất để cho ra đời cuốn sách này”. |
HOÀNG NGỌC
