Theo Công ty CP Công trình Đô thị Gia Lai (phường Diên Hồng), năm 2025, tổng lượng rác thải thu gom trên địa bàn các phường Pleiku, Diên Hồng, Thống Nhất, An Phú, Hội Phú, xã Biển Hồ, xã Gào (TP Pleiku cũ) hơn 71.300 tấn (khoảng 195 tấn/ngày), vượt xa dự toán ban đầu. Đến đầu năm 2026 đã tăng lên hơn 200 tấn/ngày.
Bà Nguyễn Thị Sen - Giám đốc Công ty CP Công trình Đô thị Gia Lai xác nhận: Khối lượng rác tăng nhanh trong khi hạ tầng và phương thức tổ chức chưa được điều chỉnh kịp thời, tạo áp lực lớn cho công tác thu gom và xử lý rác thải.
Không chỉ tăng về số lượng, rác thải còn gồm nhiều loại, dạng; trong khi đó việc phân loại tại nguồn chưa được triển khai đồng bộ. Vì vậy, quy trình xử lý chủ yếu vẫn là chôn lấp, chưa tận dụng được các giải pháp tái chế, tái sử dụng.
Bên cạnh đó, địa hình đồi dốc, dân cư phân tán, nhiều tuyến đường nhỏ hẹp cũng khiến việc thu gom bằng phương tiện cơ giới gặp nhiều hạn chế. Phần lớn vẫn phải thu gom thủ công, công nhân phải đẩy xe gom rác vào từng hẻm nhỏ, sau đó đưa đến điểm tập kết rồi vận chuyển đi, vừa mất thời gian, vừa tăng chi phí.
Bãi chôn lấp tại xã Gào - nơi tiếp nhận gần như toàn bộ rác thải của khu vực Pleiku đã quá tải trong nhiều năm. Rác chất cao vượt thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, cháy và ô nhiễm môi trường.
Để duy trì khả năng tiếp nhận khối lượng rác lớn mỗi ngày, đơn vị thu gom phải áp dụng các giải pháp tạm thời như nâng cao tầng rác, tăng cường san ủi, song vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và phát sinh chi phí.
Tuyến đường vận chuyển rác dài hơn 25 km từ trung tâm đô thị đến bãi rác cũng là trở ngại lớn. Nhiều đoạn dốc, quanh co, mặt đường hẹp và xuống cấp khiến phương tiện nhanh hư hỏng, không thể sử dụng xe ép rác công suất lớn, làm tăng chi phí vận hành.
Một khó khăn khác đến từ “độ vênh” giữa chính sách và thực tiễn. Bà Sen cho biết: Dù Bộ Tài nguyên và Môi trường (trước khi hợp nhất) đã ban hành Thông tư 36/2024/TT-BTNMT ngày 20-12-2024 (có hiệu lực từ 6-2-2025) quy định định mức kinh tế - kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt.
Tuy nhiên, thực tế tại khu vực Pleiku vẫn đang thu gom rác hỗn hợp. Trong khi đó, tỉnh chưa ban hành định mức phù hợp với điều kiện địa phương, gây khó khăn trong lập dự toán và thanh quyết toán.
Bên cạnh đó, ý thức của một bộ phận người dân chưa cao khi tình trạng đổ rác không đúng giờ và nơi quy định, đổ trộm rác xây dựng vẫn diễn ra, phát sinh nhiều bãi rác tự phát.
Chị Nguyễn Thị Vân (Tổ 1, Đội vệ sinh môi trường của công ty) chia sẻ: “Công việc của công nhân vệ sinh môi trường vốn đã vất vả, nay chịu thêm áp lực lớn khi tình trạng người dân bỏ rác không đúng giờ, không đúng nơi quy định vẫn diễn ra phổ biến. Có những điểm vừa được dọn dẹp, rác lại nhanh chóng xuất hiện trở lại, gây khó khăn cho việc duy trì vệ sinh môi trường”.
Hiện tỷ lệ hộ dân được thu gom rác tại các phường ở khu vực Pleiku chỉ đạt khoảng 51,8%. Ở các khu vực vùng ven như xã Biển Hồ, xã Gào, tỷ lệ này còn thấp do địa bàn rộng, dân cư thưa, chi phí thu gom cao trong khi nguồn kinh phí hạn chế. Thực tế này khiến nhiều khu vực chưa được tổ chức thu gom thường xuyên.
Bà Nguyễn Thị Sen kiến nghị: “Tỉnh cần sớm ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật phù hợp với thực tế; đồng thời đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, cải tạo bãi rác và xây dựng nhà máy xử lý rác hiện đại để giảm áp lực chôn lấp”.
Thực tế cho thấy, bài toán rác thải tại khu vực Pleiku cần được giải quyết đồng bộ từ cơ chế, hạ tầng đến tổ chức thực hiện. Về lâu dài, việc đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, cải tạo bãi rác và xây dựng nhà máy xử lý rác hiện đại là cần thiết để giảm áp lực chôn lấp.
Dự án nhà máy xử lý rác tại xã Gào với công suất 300 tấn/ngày, ứng dụng công nghệ tiên tiến, được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết căn cơ vấn đề.
Tuy nhiên, để xây dựng đô thị xanh, sạch, đẹp, không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của ngành chức năng. Sự chung tay của cộng đồng mới là yếu tố quyết định, giúp công tác thu gom, xử lý rác thải đạt hiệu quả bền vững.
