Cách đây tròn 60 năm, ngày 2.9.1965, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta bước vào giai đoạn cam go, ác liệt nhất, Sư đoàn 3 - Sao Vàng được thành lập tại khu rừng Bà Bơi, xã Ân Nghĩa, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định (nay thuộc xã Kim Sơn, tỉnh Gia Lai), đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Thường vụ Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 5. Ngay từ ngày đầu thành lập, Sư đoàn đã đảm nhiệm trọng trách chiến đấu trên địa bàn chiến lược các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên.
Trải qua những năm tháng chiến đấu oanh liệt, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 3 đã tham gia hàng trăm trận đánh lớn nhỏ, đánh bại nhiều cuộc hành quân càn quét quy mô lớn của quân đội Mỹ - Ngụy và các nước chư hầu. Sư đoàn đã giành nhiều chiến thắng vang dội như: Thuận Ninh (1965), Xuân Sơn (1966), Mỹ Lộc, Mỹ Trinh (1968), giải phóng huyện Hoài Ân (1972), đánh cắt đường 19, giải phóng Phan Rang - Ninh Thuận, TX Bà Rịa và toàn tỉnh Phước Tuy (mùa Xuân 1975), góp phần cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc (1979), Sư đoàn 3 là một trong những đơn vị nổ súng đầu tiên tại mặt trận Lạng Sơn, tham gia chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, kiên cường bám trụ, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng bạn, buộc đối phương phải rút quân, bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc; làm nên truyền thống vẻ vang “Trung dũng, kiên cường, bám đất, bám dân, tự lực, tự cường, đoàn kết, chiến thắng”. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, Sư đoàn cùng 20 tập thể và 17 cá nhân được tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Bước vào thời kỳ đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Sư đoàn 3 tiếp tục khẳng định vai trò là đơn vị chủ lực đủ quân của Quân khu 1. Phát huy truyền thống anh hùng, chủ động, sáng tạo, quyết tâm xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”; trong đó, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu là nhiệm vụ trung tâm. Sư đoàn đã triển khai hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị của cấp trên; bám sát phương châm huấn luyện “cơ bản, thiết thực, vững chắc”, coi trọng đồng bộ và chuyên sâu, huấn luyện sát thực tế chiến đấu, tăng cường huấn luyện đêm, huấn luyện cơ động, huấn luyện dã ngoại và huấn luyện theo nhiệm vụ, tình huống. Công tác xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật, giáo dục chính trị, tư tưởng được duy trì thường xuyên, gắn với các phong trào thi đua quyết thắng, các cuộc vận động lớn.
Bên cạnh thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, Sư đoàn 3 luôn xác định rõ trách nhiệm của đơn vị quân đội cách mạng là “ở đâu nhân dân cần, ở đó có bộ đội”. Những năm qua, Sư đoàn đã chủ động tham gia làm công tác dân vận, xây dựng nông thôn mới, xóa nhà tạm, nhà dột nát, thực hiện tốt công tác chính sách, hậu phương quân đội, xây dựng nhà bia ghi tên liệt sĩ Sư đoàn tại xã Đồng Đăng (Lạng Sơn); tham gia phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn, giúp nhân dân khắc phục hậu quả các đợt mưa lũ, sạt lở đất, cháy rừng… Đặc biệt trong cao điểm đại dịch Covid-19 (2020) và cơn bão số 3 - Yagi (2024), hình ảnh người chiến sĩ Sao Vàng bình dị, tận tụy, nghĩa tình đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng nhân dân. Đó chính là minh chứng sinh động nhất cho truyền thống “Trung dũng, kiên cường, bám đất, bám dân” của Sư đoàn 3 - Sao Vàng anh hùng.
Tự hào với những chiến công oanh liệt và kết quả đạt được trong suốt chặng đường 60 năm qua, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 3 tiếp tục nêu cao tinh thần đoàn kết, khắc phục mọi khó khăn, ra sức phấn đấu, thi đua lập nhiều thành tích chào mừng kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2.9; kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập Sư đoàn; đồng thời thực hiện tốt nhiệm vụ năm 2025 và những năm tiếp theo mà nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Sư đoàn lần thứ XII (nhiệm kỳ 2025 - 2030) đã đề ra.
