Những người giữ hồn dân ca Jrai

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Nhằm bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc Jrai, nhiều nghệ nhân ở xã Ia Rbol (thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai) từng ngày âm thầm lưu giữ những làn điệu dân ca như một cách thể hiện tình yêu với cội nguồn.

Ôm chiếc đàn goong mộc mạc do mình chế tác, buông nhịp chầm chậm rồi ông Ksor San (buôn Rưng Ma Nhiu) say sưa cất lên làn điệu dân ca sâu lắng, ngọt lịm. Ở tuổi 65, ông San vẫn hàng ngày luyện tập những làn điệu dân ca Jrai, bởi với ông, còn hát dân ca là niềm vui, là hạnh phúc.

“Những làn điệu dân ca như cơm ăn, nước uống hàng ngày của tôi rồi. Tôi thường hát vào các dịp lễ hội, đám cưới, tân gia, khi đi làm rẫy hoặc ngay khi cùng bạn bè ngồi trò chuyện, lai rai. Mỗi làn điệu có cách hát khác nhau, giai điệu cũng khác nhau nên nếu không yêu, không hiểu nó thì không thể hiện hay được”-ông San giãi bày.

nhung-nguoi-giu-hon-dan-ca-jrai-bg.jpg
Ông Ksor San (buôn Rưng Ma Nhiu) hát dân ca cùng với cây đàn goong do mình chế tác. Ảnh: V.C

Nở nụ cười hiền, ông San chia sẻ: Dân ca Jrai lưu truyền bằng miệng, bằng trí nhớ nên ngoài giai điệu chính, về phần lời, người hát có thể thêm vào cho phù hợp với hoàn cảnh. Vì vậy, nội dung bài hát vô cùng phong phú, mang đậm hơi thở cuộc sống. Ngoài thể hiện năng khiếu ca hát, cách lấy hơi, luyến láy sao cho tròn vành, rõ chữ, người hát dân ca đòi hỏi có thêm khả năng sáng tác.

Khi thể hiện tình yêu đôi lứa, lời ca phải lãng mạn, sâu lắng. Khi ca ngợi tinh thần hăng say lao động, làn điệu lại rộn ràng, hối hả. Hát dân ca có thể vừa làm việc vừa hát mà không cần nhạc cụ. Tuy nhiên, trong những lễ hội thường kèm theo đàn goong để tăng tính nhạc và sự hòa điệu của bài dân ca, từ đó mà thể hiện được nhiều cung bậc cảm xúc hơn.

Với chất giọng đặc trưng, truyền cảm và sự am hiểu về văn hóa dân tộc, ông San trở thành “hạt nhân” trong nhiều hội thi, hội diễn văn hóa. Tại Hội thi văn hóa cồng chiêng các dân tộc thiểu số xã Ia Rbol năm 2024, ông San trình diễn bài “Nong tuôn” với nội dung ca ngợi tình yêu và nỗi nhớ.

Phần thi để lại nhiều ấn tượng với đông đảo khán giả. Ông bày tỏ: “Hy vọng những hội thi như này được tổ chức thường xuyên để lan tỏa tình yêu văn hóa truyền thống trong cộng đồng”.

Cũng như ông San, dù bước sang tuổi 60 nhưng bà Ksor H’Vưn (buôn Rưng Ma Nin) vẫn dành tình cảm đặc biệt cho những làn điệu hát dân ca. Bà thấy mình may mắn khi được sở hữu chất giọng cao vút và khả năng cảm âm tốt. Để hát được những bài dân ca thật hay và giàu cảm xúc, theo bà H’Vưn, ngoài năng khiếu, nghệ nhân cũng phải không ngừng rèn luyện. Mỗi sáng, bà đều dành 10 phút để tập luyện.

Niềm yêu thích, sự say mê với các làn điệu dân ca của bà đã truyền cảm hứng cho tất cả thành viên trong gia đình. Trong gia đình bà H’Vưn, ai cũng hát được nhiều bài dân ca.

Gia đình bà H’Vưn có truyền thống ca hát. Lúc còn trẻ, mẹ bà là người hát hay có tiếng trong vùng. Lúc nào mẹ cũng có thể hát, cả khi lao động hay khi rảnh rỗi. Cứ như vậy, dân ca tự nhiên thấm sâu vào tâm hồn bà lúc nào không hay. Hơn 10 tuổi, bà đã ghi nhớ và có thể hát theo nhiều làn điệu dân ca từ mẹ. Khi là một thiếu nữ, tiếng hát của bà đã làm xao xuyến bao trái tim chàng trai trong vùng.

22-9933.jpg
Bà Ksor H’Vưn (ngoài cùng bên phải, buôn Rưng Ma Nin) trình diễn tiết mục hát dân ca tại hội thi văn hóa cồng chiêng các dân tộc thiểu số của xã. Ảnh: Vũ Chi

Ông Trần Trọng Kim-Chủ tịch UBND xã Ia Rbol: Ngày 28-12-2024, UBND xã tổ chức Hội thi văn hóa cồng chiêng các dân tộc thiểu số thu hút hơn 150 nghệ nhân tham gia. Bên cạnh các tiết mục biểu diễn cồng chiêng, dệt thổ cẩm, đan lát, các nghệ nhân đã mang đến hội thi nhiều tiết mục hát dân ca đặc sắc. Nhiều nghệ nhân dù tuổi cao song vẫn ra sức lưu giữ di sản âm nhạc cổ truyền, làm phong phú thêm đời sống tinh thần cho người dân địa phương.

Tuy nhiên, theo bà H’Vưn: Ngày nay, nhiều người trẻ không còn mặn mà với dân ca. Điều này khiến những nghệ nhân lớn tuổi như bà rất trăn trở. Với mong muốn làn điệu dân ca không bị mai một, mỗi khi rảnh rỗi, bà lại dạy hát cho mọi người. Bất kể ai muốn học, dù chỉ 1 người bà cũng chỉ dạy. Bà tỉ mỉ hướng dẫn cách học thuộc phần lời rồi mới dạy cách lấy hơi, cách thể hiện tình cảm qua từng câu hát. Bà cũng phân tích cái hay, cái đẹp của những làn điệu dân ca để mọi người cùng có ý thức giữ gìn.

“Tôi chưa nghĩ tới ngày mình không còn yêu mến, không muốn hát dân ca. Các lớp truyền dạy cồng chiêng, dệt thổ cẩm đều được tổ chức tại địa phương rồi nhưng truyền dạy hát dân ca thì còn thưa thớt quá. Hy vọng ngành Văn hóa tiếp tục quan tâm hỗ trợ mở lớp để bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc mình”-bà H’Vưn bộc bạch.

Có thể bạn quan tâm

Sáp nhập đơn vị hành chính gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

Sáp nhập đơn vị hành chính gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

(GLO)- Thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị là yêu cầu mang tính sống còn của đất nước trước vận hội phát triển mới. Trong đó, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã để xây dựng mô hình chính quyền 2 cấp đang được dư luận hết sức quan tâm.

Tục thờ thần Bạch Mã ở vùng Tây Sơn Thượng đạo

Tục thờ thần Bạch Mã ở vùng Tây Sơn Thượng đạo

(GLO)- Thần Bạch Mã (hay còn gọi là Thái giám Bạch Mã, Bạch Mã Thái giám) là vị thần có ảnh hưởng lớn trong đời sống tín ngưỡng dân gian ở vùng Tây Sơn Thượng đạo. Hiện nay, một số đình tại thị xã An Khê còn duy trì việc thờ cúng và gìn giữ sắc phong vua ban cho vị thần này.

'Bảo hiểm' cho di sản

'Bảo hiểm' cho di sản

Tại lễ công bố các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và quyết định xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố tại TPHCM vào cuối tháng 3 vừa qua, Công ty CP Tư vấn Cảng - kỹ thuật biển (Portcoast) đã trao tặng toàn bộ sản phẩm số hóa của Nhà hát Thành phố cho Trung tâm Nghệ thuật TPHCM.

Vua Lửa: Huyền thoại và hiện thực

Vua Lửa: Huyền thoại và hiện thực

(GLO)- Chuyện về các Pơtao Apui (Vua Lửa) sở hữu gươm thần có quyền năng hô mưa gọi gió không chỉ là huyền thoại mà gắn với dòng chảy văn hóa, lịch sử của người Jrai ở thung lũng Ayun Hạ (huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) suốt nhiều thế kỷ qua.

Những người thầm lặng chăm lo việc làng

Những người thầm lặng chăm lo việc làng

(GLO)- Không chế độ phụ cấp, bổng lộc nhưng nhiều năm qua, các cụ từ, bà vãi trong đội hậu cần, ban nghi lễ tại các đình, miếu trên địa bàn thị xã An Khê vẫn thầm lặng, miệt mài với công việc. Sự tự nguyện ấy xuất phát từ tâm huyết dành cho văn hóa, di sản của cha ông.

Tùy theo điều kiện của từng gia đình để chuẩn bị quy mô lễ cúng lớn hay nhỏ

Gia Lai: Độc đáo lễ thổi tai của người Jrai

(GLO)- Nằm trong chuỗi các hoạt động Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui huyện Phú Thiện năm 2025, sáng 27-3, tại xã Ia Yeng đã diễn ra lễ thổi tai của người Jrai. Nghi lễ được tái hiện rõ nét giúp du khách hiểu được ý nghĩa văn hóa tâm linh trong đời sống của người Jrai nơi đây.

Lễ cầu mưa trên đỉnh núi thần: Di sản đặc biệt

Lễ cầu mưa trên đỉnh núi thần: Di sản đặc biệt

(GLO)- Trên đời có thực sự tồn tại những con người có quyền năng hô mưa gọi gió? Chính hiện thực và truyền thuyết hư ảo đan cài vào nhau khiến lễ cầu mưa của Yang Pơtao Apui ở thung lũng Ayun Hạ trở thành một hiện tượng đặc biệt, hấp dẫn bởi sự linh thiêng, huyền bí.

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

(GLO)- Đền thờ Hai Bà Trưng là di tích quốc gia đặc biệt, tọa lạc tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, TP. Hà Nội. Đây cũng là quê hương của Hai Bà Trưng-những nữ tướng anh hùng đã nổi dậy chống quân xâm lược nhà Hán.

Lễ Tế Xuân tại đình làng An Mỹ

Lễ Tế Xuân tại đình làng An Mỹ

(GLO)- Ngày 9-3, tại đình làng An Mỹ (thôn 2, xã An Phú, TP. Pleiku, tỉnh Gia Lai) diễn ra lễ cúng đình với các nghi thức long trọng tưởng nhớ công ơn của các vị tiền hiền có công khai hoang mở đất, lập làng và cầu quốc thái dân an.