Lễ hội: Từ làng ra phố

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Ở Tây Nguyên, lễ hội thường diễn ra tại các buôn làng do đồng bào bản địa tổ chức theo nhu cầu tâm linh và sinh hoạt văn hóa sau khi kết thúc vụ mùa, gọi là “ning nơng” (mùa ăn năm uống tháng). Bên cạnh lễ hội truyền thống, xuất hiện các loại hình lễ hội mới như lễ hội sân khấu hóa, lễ hội đường phố..., là các sự kiện văn hóa mang tính quảng diễn, cộng đồng khá cao, thu hút du khách.
Đúng như tên gọi, lễ hội đường phố thường được tổ chức ở không gian ngoài trời trong không khí náo nhiệt đông đúc của người tham gia biểu diễn cũng như của người xem. Những năm gần đây, trong xu thế hội nhập nền văn hóa thế giới thì “Lễ hội đường phố”, còn gọi là Carnaval, càng được mở rộng hơn về quy mô cũng như lĩnh vực.
Trên thế giới, lễ hội Carnaval đường phố được hình thành, phát triển từ lâu. Theo sách Kỷ lục Guinness thì Carnaval ở Rio de Janeiro (Brazil) là lễ hội đường phố lớn nhất và nổi tiếng nhất thế giới. Lễ hội đường phố Carnaval ở Rio de Janeiro được coi là “chương trình biểu diễn hoành tráng và hấp dẫn nhất trái đất”. Hàng trăm ban nhạc, ca sĩ và những vũ công samba tụ hội trên những con phố, nhảy múa ngày đêm với hàng ngàn người tham dự. Các trang phục rực rỡ sắc màu, những kiểu tóc độc đáo cùng các kiểu hóa trang lạ mắt làm cho lễ hội trở nên tưng bừng và bắt mắt. Đây thực sự là một chương trình kỳ diệu với các biên đạo múa xuất sắc, những bộ trang phục hóa trang rực rỡ, gợi cảm, cùng những chiếc xe diễu hành đầy mê hoặc và thứ âm nhạc khiến du khách không thể cưỡng lại được.
Còn ở Việt Nam, loại hình lễ hội này lại rất mới mẻ. Các địa phương có thế mạnh về di sản thiên nhiên, văn hóa tộc người và du lịch đã đưa lễ hội đường phố vào chương trình hoạt động lễ hội như Festival Hoa Đà Lạt, lễ hội Cà phê Đak Lak, Festival Văn hóa cồng chiêng Gia Lai, Festival Thổ cẩm Đak Nông, Ngày hội văn hóa các dân tộc Tây Nguyên... Có thể nói, qua những hoạt động văn hóa này, lễ hội đường phố đã được kết hợp tổ chức trình diễn quy mô, ấn tượng và thành công.
Trẻ em dân tộc Bahnar đeo mặt nạ biểu diễn trong lễ hội đường phố. Ảnh: Tấn Vịnh
Trẻ em dân tộc Bahnar đeo mặt nạ biểu diễn trong lễ hội đường phố. Ảnh: Tấn Vịnh
Nét độc đáo của lễ hội đường phố ở các tỉnh Tây Nguyên chính là sắc màu văn hóa truyền thống của các dân tộc. Đó là trang phục, âm nhạc cồng chiêng, tre nứa như đàn t’rưng, điệu múa xoang, múa khiên, các trò chơi dân gian như đi cà kheo... Sự tham gia diễn xuất của các nghệ nhân buôn làng trên đường phố hầu như không cần có đạo diễn, biên đạo, tập luyện mà là sự thể hiện tự nhiên, mang cái hồn của rừng núi đại ngàn. Những diễn viên nữ dân tộc Jrai, Bahnar múa xoang say đắm trong nhịp điệu cồng chiêng; những chàng trai Jrai, Bahnar, Ê Đê mạnh mẽ trong điệu múa khiên, múa tung khắc với âm thanh sôi động của trống cái và nhịp điệu rộn ràng của cồng chiêng.
Nét hoang sơ của văn hóa Tây Nguyên là điểm nhấn làm nên bức tranh độc lạ của lễ hội đường phố. Nếu các diễn viên nữ váy tấm, áo chui đầu, áo khoác thổ cẩm đậm màu đất bazan thì các nghệ nhân nam mặc áo vỏ cây, quấn khố, áo choàng quấn đơn sơ, đeo trang sức bằng nanh, vuốt thú, trên đầu có vòng cắm lông chim... Mỗi dịp lễ hội của người Bahnar, Jrai thường xuất hiện nhân vật đặc biệt gọi là Pơtual (người làm trò hề), được hóa trang, đeo mặt nạ, vẽ hình và bôi màu lên các bộ phận của cơ thể. Những Pơtual múa hề (xoang bram) thường bôi một lớp đất sét, miệng ngậm vật tròn để làm biến dạng, làm tăng sự biểu cảm trên gương mặt, sau lưng gắn một chiếc đuôi trông giống như chú khỉ. Còn có những Pơtual múa rối (xoang brim) thường hóa trang cầu kỳ hơn bằng rễ cây si, lá chuối khô, bao tải rách, tua rua vót từ nan tre nứa… Bram xuất hiện vừa làm trò vừa tạo tiếng hú, hô vui nhộn hòa điệu với nhịp trống, nhịp chiêng. Dấu ấn đặc biệt mang lại sự phấn khích, thích thú cho du khách trong lễ hội Cà phê Đak Lak là đoàn voi nhà diễu hành trên các tuyến phố.
Lễ hội Carnaval đường phố là hoạt động không thể thiếu vắng trong các sự kiện văn hóa lớn. Mô hình này đã được các tỉnh, thành phố trong nước hưởng ứng, nhất là trong các dịp tổ chức festival. Cuộc trình diễn trên không gian rộng lớn với nhiều lớp diễn viên, nhiều loại hình nghệ thuật, nhiều sắc thái đặc trưng thuộc tốp đầu, tinh hoa trong kho tàng di sản của các dân tộc Tây Nguyên là môi trường lý tưởng để giao lưu văn hóa, mang đến cho đông đảo công chúng, du khách những bữa tiệc nghệ thuật tràn đầy hương sắc. Mong rằng, trong các kỳ festival tới ở các tỉnh Tây Nguyên, chúng ta được tận hưởng những lễ hội đường phố có sức hấp dẫn, lôi cuốn và ý nghĩa mang đậm âm hưởng của rừng núi đại ngàn.
TẤN VỊNH

Có thể bạn quan tâm

Tùy theo điều kiện của từng gia đình để chuẩn bị quy mô lễ cúng lớn hay nhỏ

Gia Lai: Độc đáo lễ thổi tai của người Jrai

(GLO)- Nằm trong chuỗi các hoạt động Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui huyện Phú Thiện năm 2025, sáng 27-3, tại xã Ia Yeng đã diễn ra lễ thổi tai của người Jrai. Nghi lễ được tái hiện rõ nét giúp du khách hiểu được ý nghĩa văn hóa tâm linh trong đời sống của người Jrai nơi đây.

Lễ cầu mưa trên đỉnh núi thần: Di sản đặc biệt

Lễ cầu mưa trên đỉnh núi thần: Di sản đặc biệt

(GLO)- Trên đời có thực sự tồn tại những con người có quyền năng hô mưa gọi gió? Chính hiện thực và truyền thuyết hư ảo đan cài vào nhau khiến lễ cầu mưa của Yang Pơtao Apui ở thung lũng Ayun Hạ trở thành một hiện tượng đặc biệt, hấp dẫn bởi sự linh thiêng, huyền bí.

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

(GLO)- Đền thờ Hai Bà Trưng là di tích quốc gia đặc biệt, tọa lạc tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, TP. Hà Nội. Đây cũng là quê hương của Hai Bà Trưng-những nữ tướng anh hùng đã nổi dậy chống quân xâm lược nhà Hán.

 Linh thiêng lễ cúng Quý Xuân tại An Khê. Ảnh: Ngọc Minh

Linh thiêng lễ cúng Quý Xuân tại An Khê

(GLO)- Ngày 8 và 9-3 (nhằm mùng 9 và 10-2 âm lịch), Ban Nghi lễ đình An Khê tổ chức lễ cúng Quý Xuân tại An Khê trường và An Khê đình thuộc Khu di tích Tây Sơn Thượng đạo (thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai).

Phục dựng lễ mừng lúa mới của người Jrai. Ảnh: Lam Nguyên

Nghĩ suy trong mùa lễ hội

(GLO)- Lễ hội là sinh hoạt văn hóa dân gian đậm tính cộng đồng và được tổ chức khắp mọi miền đất nước. Ngoài 2 dân tộc bản địa Jrai và Bahnar, trên địa bàn tỉnh Gia Lai còn có 42 dân tộc anh em khác sinh sống với bản sắc văn hóa lễ hội độc đáo.

Nối nghề

Nối nghề

Lần đầu tiên nghệ nhân Y Pư giới thiệu nghề làm gốm thủ công tại Bảo tàng tỉnh trong khuôn khổ Tuần lễ Văn hóa - Du lịch tỉnh Kon Tum lần thứ 3 (năm 2016) đã để lại ấn tượng đẹp.

Ông Đinh Plih sắp xếp bộ cồng chiêng và các vật dụng sẵn sàng đem theo khi đi trình diễn, quảng bá văn hóa dân tộc Bahnar. Ảnh: N.M

Đinh Plih: Tự hào “vốn liếng” văn hóa Bahnar

(GLO)- “Ý nghĩa của công việc không phải chỉ nằm ở chỗ tiền bạc mà còn ở nhu cầu về tinh thần, biểu hiện của giá trị, một vốn liếng để tự hào”. Câu nói này thật đúng đối với ông Đinh Plih (xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai). Với ông, hạnh phúc đơn giản là bản thân được sống trọn với đam mê.

Sức sống của lễ hội Tây Nguyên

Sức sống của lễ hội Tây Nguyên

(GLO)- Hoa pơ lang thắp lửa cuối khu nhà mồ làng Pyang, thị trấn Kông Chro, tỉnh Gia Lai. Nổi bật giữa lớp lớp nhà mồ cũ là 3 nhà mồ mới làm. Đó là những dấu hiệu mùa lễ hội giữa núi rừng Trường Sơn.

Lễ bỏ mả của người Bahnar ở Kông Chro

Lễ bỏ mả của người Bahnar ở Kông Chro

(GLO)- Từ 21 đến 23-2, làng Pyang (thị trấn Kông Chro, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai) tưng bừng tổ chức lễ bỏ mả-một trong những lễ hội lớn và đặc sắc nhất của người Bahnar Đông Trường Sơn

Lễ báo hiếu: Thơm thảo tấm lòng con cái

Lễ báo hiếu, thơm thảo tấm lòng con cái

(GLO)- Trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, người Bahnar luôn nhắc nhau: “Phải kính trọng cha mẹ như mặt trăng, kính trọng ông bà như mặt trời”. Khi đã trưởng thành, con cái đều nghĩ đến việc tổ chức lễ báo hiếu cha mẹ (teh nhung ăn kră).