Tuyến bài “Chính quyền địa phương 2 cấp gần dân, sát thực tiễn” gồm 4 kỳ, phản ánh kết quả bước đầu, nhận diện điểm nghẽn và những vấn đề đặt ra để mô hình vận hành hiệu quả, phục vụ người dân tốt hơn.
Sau hơn 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã ở Gia Lai từng bước thích ứng với khối lượng công việc và thẩm quyền mới. Nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại cơ sở, tạo thuận lợi cho người dân.
Trụ sở UBND xã Tuy Phước và Trung tâm Phục vụ hành chính công xã hiện đặt tại thị trấn Tuy Phước cũ, phục vụ người dân sau khi sáp nhập 5 xã, thị trấn. Mỗi ngày, hàng trăm lượt công dân đến làm thủ tục, được cán bộ hướng dẫn trực tiếp.
Đầu tháng 10-2026, ông Nguyễn Văn Tiến (ở thôn Vinh Thạnh) nộp hồ sơ chuyển nhượng đất đai qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia, sau đó đến Trung tâm để được hướng dẫn xác nhận. Khoảng 20 phút sau, hồ sơ hoàn tất.
Ông Tiến cho biết, trước đây, ông phải đến Văn phòng Đăng ký đất đai cấp huyện và mất nhiều thời gian hơn. “Trụ sở sau sáp nhập có phần xa hơn, nhưng cán bộ lại gần dân hơn” - ông Tiến nhận xét.
Chủ động chuẩn bị bộ máy
Ngày 12-4-2025, Nghị quyết số 60-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 11 khóa XIII đề ra chủ trương không tổ chức cấp huyện, xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Sau đó, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và Luật số 72/2025/QH15 về tổ chức chính quyền địa phương.
Ngay sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, ngày 9-7-2025, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn kiểm tra việc vận hành chính quyền địa phương và tình hình phát triển kinh tế tại xã biên giới Ia Dom. Ảnh: Hoàng Phạm
Sau hợp nhất Bình Định và Gia Lai, tỉnh có địa bàn rộng từ cao nguyên đến duyên hải, 47 dân tộc cùng sinh sống và nhiều xã biên giới; điều kiện hạ tầng, tiếp cận dịch vụ và năng lực đội ngũ cán bộ giữa các địa bàn không đồng đều.
Giảm gần một nửa thôn, tổ dân phố sau sắp xếp
Thực hiện Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, tỉnh Gia Lai hoàn thành sắp xếp thôn, tổ dân phố trước ngày 30-6-2026.
Toàn tỉnh giảm từ 2.693 xuống 1.400 thôn, tổ dân phố (48,01%); số người hoạt động không chuyên trách giảm từ 6.335 xuống 3.939 người. Dự kiến 2.135 người nghỉ việc do dôi dư được hưởng chính sách theo Điều 10 Nghị định số 154/2025/NĐ-CP.
Khoảng 1.820 người không đáp ứng yêu cầu về trình độ, tiêu chuẩn hoặc công việc mới, không thể bố trí chức danh khác nhưng không thuộc diện hưởng chính sách theo nghị định này.
HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 98/2026/NQ-HĐND ngày 30-9-2026 hỗ trợ nhóm đối tượng này, kinh phí dự kiến khoảng 50 tỷ đồng.
PGS.TS. Nguyễn Văn Quang (Học viện Chính trị khu vực III) cho rằng, khi phần lớn nhiệm vụ được chuyển về cơ sở, yêu cầu đặt ra không chỉ là giao quyền mà còn phải bảo đảm cấp xã có đủ năng lực, nhân lực và nguồn lực để thực thi.
Ngày 30-6-2025, các quyết định sắp xếp đơn vị hành chính và nhân sự được công bố.
Từ ngày 1-7-2025, HĐND tỉnh và 135 xã, phường kiện toàn chức danh; hồ sơ đang giải quyết được chuyển tiếp trên hệ thống 1 cửa điện tử, người dân không phải nộp lại.
Đảng ủy các xã, phường nhanh chóng ổn định tổ chức, gắn trách nhiệm cấp ủy với giải quyết công việc tại cơ sở, bảo đảm hoạt động liên tục.
Từ ngày đầu, UBND tỉnh giao chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nhiệm vụ trọng tâm cho từng xã, phường và đưa phần mềm theo dõi chỉ tiêu, dự án đầu tư vào quản lý.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Thanh, việc này giúp địa phương chủ động nắm địa bàn, rà soát dư địa phát triển và chịu trách nhiệm về kết quả.
Lãnh đạo tỉnh kiểm tra tại 135 xã, phường; 571,3 tỷ đồng được bố trí, huy động để hỗ trợ cơ sở vật chất ban đầu. UBND tỉnh thành lập 11 tổ công tác chuyên ngành với 113 công chức, viên chức; điều động nhân lực tăng cường cho các xã thiếu người trong 3-9 tháng, tập trung vào đất đai, tài chính, kế toán và xây dựng.
Từ tháng 7-2025 đến 5-2026, hơn 36.000 lượt cán bộ, công chức được bồi dưỡng; công cụ “Trợ lý ảo hỗ trợ cán bộ, công chức” được triển khai đến 100% sở, ngành và 135 xã, phường.
Đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền
Thực hiện Kế hoạch số 93/KH-UBND, đến cuối năm 2025, tỉnh xác định 199 nhiệm vụ phân cấp, ủy quyền, gồm 31 nhiệm vụ phân cấp và 168 nhiệm vụ ủy quyền từ UBND tỉnh xuống sở hoặc cấp xã.
Từ ngày 1-7-2025 đến hết tháng 9-2026, toàn tỉnh tiếp nhận 1.591.129 hồ sơ thủ tục hành chính, đã giải quyết 1.522.089 hồ sơ, đạt tỷ lệ gần 96%. Trong số hồ sơ đã giải quyết, có 98,35% giải quyết trước hạn và đúng hạn.
Theo kết quả công bố ngày 12-10-2026 trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia, chỉ số “Phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công” của Gia Lai xếp thứ 4/34 tỉnh, thành phố.
Tại xã Bình Hiệp, nơi tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đi qua, ông Phan Tiến Tân - Trưởng Phòng Kinh tế xã rà soát từng trường hợp để xây dựng phương án bồi thường phù hợp thực tế.
“Khối lượng công việc trong 9 tháng năm 2026 bằng nhiều năm trước cộng lại. Công việc nhiều hơn, nhưng cán bộ cơ sở chủ động hơn. Khi có khó khăn, cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc nên xử lý nhanh hơn” - ông Tân chia sẻ.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Nam Quảng - Giám đốc Ban Đầu tư và Pháp chế, Công ty CP Hàng hải Bình Định - đánh giá, môi trường đầu tư của Gia Lai đang thay đổi rất mạnh mẽ, thủ tục nhanh gọn, minh bạch hơn, nhất là trong giải phóng mặt bằng và thực hiện chủ trương đầu tư.
“Trước mắt, trong quý II/2027, chúng tôi sẽ hoàn thành, đưa vào sử dụng dự án Nhà ở xã hội Hàng hải Bình Định - Marina Home tại phường Quy Nhơn” - ông Quảng nói.
Đối với địa bàn biên giới, việc đưa thẩm quyền về xã càng có ý nghĩa thực tiễn. Chủ tịch UBND xã Ia O Phan Đình Thắm cho biết, việc tỉnh phân bổ kinh phí trực tiếp giúp địa phương chủ động hơn trong bố trí nguồn lực và chỉ đạo nhiệm vụ trên địa bàn rộng, dân cư phân tán.
Tại xã Ia Púch, nhiều hồ sơ đất đai, chính sách xã hội, hộ tịch trước đây phải chờ phối hợp với cấp huyện nay được giải quyết tại xã, góp phần giảm thời gian đi lại cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Gần dân để phát huy sức dân
Gần dân không chỉ là trực tiếp giải quyết hồ sơ mà còn ở khả năng lắng nghe, vận động và phát huy vai trò người dân trong giải quyết việc chung của cộng đồng.
Tại thôn R’khương-Tleo (xã KDang) - nơi người dân chủ yếu là đồng bào Bahnar, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam xã phối hợp với Ban Công tác Mặt trận thôn và các chi hội, đoàn thể xây dựng mô hình khu dân cư “Đoàn kết, ấm no, hạnh phúc” gắn với cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”.
Ông Đan - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã KDang - cho hay, mô hình lấy tiếng nói của già làng, người có uy tín làm “cầu nối” để vận động bà con thay đổi nếp nghĩ, cách làm.
Các hộ dân đăng ký thi đua theo bốn nhóm tiêu chí: Đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc. Những hộ làm kinh tế giỏi hướng dẫn tái canh cà phê, ứng dụng nông nghiệp hữu cơ, hỗ trợ hộ nghèo mượn con giống không tính lãi.
Người dân tham gia các hoạt động “3 sạch”, “Chủ nhật xanh”, di dời chuồng trại khỏi khu vực nhà ở, bài trừ tảo hôn, bạo lực gia đình và gìn giữ cồng chiêng, múa xoang. Ngày 17-10, mô hình ra mắt với Ban vận động gồm 9 thành viên là đại diện chi bộ, già làng và các đoàn thể.
Tại tổ dân phố Thiện Chánh Bắc (phường Hoài Nhơn Bắc), chi bộ xây dựng mô hình “Phát huy vai trò nhân dân trong thực hiện các quy định pháp luật về khai thác hải sản”.
Địa bàn có 310 tàu cá, gồm 257 tàu dài từ 15 m trở lên khai thác xa bờ. Mô hình có 35 chủ tàu nòng cốt tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành quy định chống khai thác IUU.
Theo Bí thư chi bộ Bùi Duy Cảo, đến nay, địa phương không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; ngư dân chấp hành quy định xuất, nhập bến, duy trì thiết bị giám sát hành trình và ghi nhật ký khai thác.
Ông Nguyễn Huỳnh Huyện - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy - đánh giá: “Khi cấp xã đảm nhiệm nhiều việc hơn, sự gần dân còn thể hiện ở khả năng huy động đồng thuận và sức dân”.
Thực tiễn bước đầu cho thấy, đưa thẩm quyền về cấp xã tạo điều kiện giải quyết công việc gần dân hơn. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, nhân lực, dữ liệu, kinh phí và cơ chế phối hợp. Trao quyền mới là bước đầu; yêu cầu tiếp theo là bảo đảm cấp xã đủ sức thực thi hiệu quả nhiệm vụ được giao.
---------------------------
Kỳ 2: Quyền đã về xã, lực chưa theo kịp
