Kỳ 3: Đổi mới tư duy, lấy kết quả phục vụ dân làm thước đo

Thực tiễn tại Gia Lai cho thấy, nâng cao trách nhiệm công vụ, đổi mới sáng tạo gắn với ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số là điều kiện để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả.

Từ chấp hành thụ động sang chủ động thực thi

Với một xã đảo như Nhơn Châu, nơi cách đất liền khoảng 24 km, việc vận chuyển vật tư và huy động nhân lực phụ thuộc vào thời tiết, phương tiện vận tải biển.

Do đó, với những công việc liên quan đến nội dung này, chính quyền xã xác định rõ người phụ trách, thời hạn hoàn thành từng việc; lãnh đạo trực tiếp kiểm tra những nhiệm vụ khó, chậm tiến độ.

Kết quả, trong 9 tháng năm 2026, xã giải quyết toàn bộ 215 hồ sơ thủ tục hành chính tiếp nhận, không có hồ sơ trễ hạn. Chủ tịch UBND xã Dương Hiệp Hưng cho rằng, trách nhiệm của chính quyền xã hiện nay trực tiếp hơn, đòi hỏi tính chủ động cao hơn.

Tại xã An Vinh, ông Đinh Văn Cung - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã - nhấn mạnh tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Tinh thần này được thể hiện qua việc UBND xã chủ động xây dựng phương án, trình HĐND xã quyết định theo thẩm quyền và tổ chức thực hiện.

Tại kỳ họp chuyên đề diễn ra vào cuối tháng 7-2026, HĐND xã đã xem xét các tờ trình về điều chỉnh, bổ sung vốn cho các chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Cách làm này giúp việc phân bổ nguồn lực sát hơn với nhu cầu thực tế, đồng thời xử lý công việc kịp thời, không chờ cấp trên.

“Muốn cán bộ chủ động, trước hết phải phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và thời hạn giải quyết. Việc thuộc thẩm quyền phải xử lý đúng quy định, không đùn đẩy hoặc vin vào lý do chờ xin ý kiến. Việc vượt thẩm quyền cần kịp thời báo cáo, đề xuất hướng xử lý, không để quyền lợi chính đáng của người dân bị ảnh hưởng” - ông Cung nói.

Tại hội thảo “Những vấn đề lý luận và thực tiễn trong xây dựng chính quyền địa phương cấp xã ở tỉnh Gia Lai” đầu tháng 8-2026, TS. Hà Ngọc Anh - Phó Trưởng Khoa Lãnh đạo học và Hành chính công (Học viện Chính trị khu vực III) cho rằng, cấp xã cần chuyển từ “chấp hành thụ động” sang “chủ động thực thi”; lấy kết quả, sản phẩm và chất lượng phục vụ làm thước đo đánh giá công việc.

Về vấn đề này, ông Trần Đình Thi - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Chư Pưh - nhìn nhận, cán bộ phải theo dõi đến cùng kết quả công việc, chủ động dự báo việc phát sinh và xác định trách nhiệm từng người, với phương châm “hết việc chứ không hết giờ”.

Ở xã biên giới Ia Púch, Chủ tịch UBND xã Lê Trung Toàn cho rằng phân cấp, phân quyền phải làm rõ phạm vi quyết định của cấp xã, trách nhiệm hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, cơ chế phối hợp và thời gian giải quyết.

“Chủ động không có nghĩa là làm vượt thẩm quyền. Đã rõ thẩm quyền thì phải quyết, phải làm và phải chịu trách nhiệm” - ông Toàn nói.

Công nghệ, dữ liệu là đòn bẩy

Chủ động thực thi khó đạt hiệu quả nếu quy trình còn bất cập, dữ liệu rời rạc. Gia Lai đã xây dựng Khung kiến trúc số, chuẩn hóa dữ liệu dùng chung, mở rộng hạ tầng viễn thông và trang bị thiết bị giải quyết thủ tục hành chính.

Theo báo cáo của UBND tỉnh gửi Đoàn giám sát chuyên đề của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, những nền tảng này bước đầu mang lại kết quả.

Trong 9 tháng năm 2026, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt hơn 96,2%. Tỉnh cắt giảm thời gian, chi phí tuân thủ của 1.713 thủ tục, bình quân 55,15% (vượt mục tiêu 50%); đồng thời tái cấu trúc 45/45 thủ tục đất đai trên cơ sở tái sử dụng dữ liệu.

Từ ngày 1-7-2026, tỷ lệ văn bản phải qua khâu trung gian ở cấp xã giảm từ hơn 50% xuống còn 7,5%. Công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ xử lý hồ sơ đất đai được triển khai tại 135 xã, phường; tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn tăng từ 85% trong quý I/2026 lên 91,5% trong giai đoạn tháng 4 đến 9-2026. AI hỗ trợ tra cứu, rà soát; công chức vẫn chịu trách nhiệm về kết quả giải quyết hồ sơ.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Hữu Hà nhấn mạnh nguyên tắc dữ liệu “tạo lập một lần, chia sẻ và khai thác nhiều lần” giữa cấp tỉnh, cấp xã và các ngành. Tỉnh chuẩn hóa phần mềm, nền tảng số, xây dựng tiêu chí kết nối để dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”; đồng thời ứng dụng AI có kiểm soát, bảo đảm an toàn thông tin.

Như vậy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được kết nối, quy trình được tinh gọn và cán bộ đủ năng lực vận hành. Quan trọng hơn, những thay đổi trong xử lý công việc phải chuyển thành lợi ích cụ thể cho người dân.

Gần dân phải đo bằng kết quả phục vụ

Đổi mới phương thức làm việc không chỉ diễn ra bên trong cơ quan nhà nước. Nếu người dân khó tiếp cận dịch vụ công, không biết cách thực hiện thủ tục hoặc vẫn phải phụ thuộc vào người khác, lợi ích của chuyển đổi số chưa được phát huy đầy đủ.

Bà Đinh Thị Diệu - Bí thư Đảng ủy xã An Hòa - cho rằng, vận động người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến phải đi cùng hướng dẫn cụ thể. Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi người dân sử dụng được; hiệu quả cải cách thủ tục hành chính cần được đo bằng thời gian, chi phí và công sức họ tiết kiệm.

Tại xã Chư Pưh, Tổ công nghệ cộng đồng và dịch vụ công lưu động hỗ trợ người cao tuổi, người yếu thế và đồng bào dân tộc thiểu số hạn chế kỹ năng công nghệ.

1 người dân ở thôn Hòa Lộc được thành viên tổ đến nhà hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, đăng nhập VNeID và thực hiện thủ tục trực tuyến. Từ chỗ phải nhờ người thân hoặc đến trực tiếp cơ quan chức năng, người này đã biết tự thao tác, tra cứu hồ sơ và theo dõi kết quả giải quyết.

Hệ thống Văn phòng điện tử iDesk góp phần kết nối UBND cấp xã với thôn, tổ dân phố, giúp chuyển tải chủ trương, chính sách nhanh hơn và cập nhật kiến nghị, phản ánh của người dân, doanh nghiệp đến cơ quan có thẩm quyền.

Theo Sở Nội vụ, chuyển đổi số thực chất cần bắt đầu từ nơi gần dân nhất là thôn, tổ dân phố. Lựa chọn trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố đủ năng lực, kinh nghiệm, tiêu chuẩn, đồng thời đầu tư thiết bị và tập huấn công nghệ, sẽ giúp người dân tiếp cận thông tin, thực hiện thủ tục thuận tiện hơn.

Ngày 25-9-2026, thôn O2 (xã Vĩnh Sơn) trở thành thôn cuối cùng của tỉnh được phủ sóng di động; internet vệ tinh Starlink cũng được đưa vào sử dụng. Thôn có 57 hộ, khoảng 200 nhân khẩu; trước đây, việc liên lạc, trao đổi thông tin gặp nhiều khó khăn do chưa có sóng di động và nguồn điện chưa ổn định.

Theo ông Đinh Khích - Trưởng thôn O2, từ khi có sóng di động và internet, việc tiếp nhận, trao đổi thông tin thuận lợi hơn. Ông có thể tiếp cận văn bản, chỉ đạo qua iDesk để phổ biến đến người dân.

Người dân có thêm điều kiện cập nhật thời sự, tìm hiểu chủ trương, chính sách, kiến thức sản xuất và dịch vụ công trực tuyến; học sinh thuận lợi hơn trong tiếp cận học liệu, học trực tuyến.

Để đánh giá chất lượng phục vụ từ góc độ người dân, năm 2026, tỉnh tổ chức khảo sát Chỉ số hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước với khoảng 9.000 phiếu.

Đối tượng khảo sát là người dân, đại diện tổ chức đã trực tiếp giao dịch và nhận kết quả giải quyết thủ tục hành chính từ ngày 1-1 đến 20-9-2026.

“Kết quả khảo sát sẽ là căn cứ để các cơ quan, đơn vị điều chỉnh cách thức phục vụ, nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính, hướng tới nền hành chính công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm” - ông Nguyễn Hữu Hà cho hay.

Đổi mới tư duy ở cấp xã phải thể hiện qua từng quyết định, hồ sơ và cách cán bộ giải quyết công việc cho người dân. Khi thẩm quyền rõ, cán bộ chủ động, chịu trách nhiệm và kết quả phục vụ được đánh giá thực chất, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới tạo chuyển biến bền vững.

-------------------------------

Kỳ cuối: Phân quyền đi đôi kiểm soát, kiến tạo vì dân