Kiểm kê cồng chiêng: Cơ sở để bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Nhiều địa phương trong tỉnh Gia Lai đã hoàn thành việc kiểm kê cồng chiêng năm 2020 với những kết quả bất ngờ so với số liệu cách đây 12 năm (năm 2008). Với phương pháp kiểm kê khoa học và cụ thể, kết quả đã phản ánh tương đối chính xác hiện trạng cồng chiêng trong cộng đồng.
Kiểm kê khoa học, cụ thể
Theo kết quả kiểm kê cồng chiêng năm 2020, huyện Ia Grai hiện còn lưu giữ 765 bộ chiêng, giảm 351 bộ so với năm 2008  với 1.116 bộ. Về hiện trạng sử dụng, có 337 bộ thường xuyên sử dụng, 385 bộ ít sử dụng và 43 bộ không sử dụng. 4 xã phía Tây huyện (Ia O, Ia Chía, Ia Khai, Ia Krai) hiện còn lưu giữ nhiều cồng chiêng nhất. Mặc dù số lượng cồng chiêng giảm gần 200 bộ nhưng xã Ia O vẫn là địa phương còn lưu giữ nhiều cồng chiêng nhất huyện với 344 bộ chiêng, trong đó có nhiều bộ chiêng quý. Nhiều gia đình lưu giữ từ 4 đến 5 bộ chiêng. 
Ông Nguyễn Khắc Hùng-Phó Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện Ia Grai-cho biết: “Chúng tôi đã trực tiếp kiểm kê một số gia đình ở các xã biên giới Ia O. Có một thực tế đáng mừng là khi đời sống của đồng bào Jrai ngày một khấm khá, họ có xu hướng mua thêm cồng chiêng, dù gia đình đã sở hữu vài bộ. Có những gia đình bỏ ra vài trăm triệu đồng để mua cho được những bộ chiêng quý. Với họ, đó là một cách khẳng định vị thế với cộng đồng. Thế nhưng qua kiểm kê, xã này giảm tới gần 200 bộ so với năm 2008. Chúng tôi cũng đã đối chiếu với kết quả kiểm kê năm 2008 để phân tích nguyên nhân của việc giảm số lượng và tìm giải pháp bảo vệ, gìn giữ, phát huy giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng”.
Theo ông Hùng, việc huyện Ia Grai giảm 350 bộ chiêng và nhiều địa phương khác đều có số lượng giảm so với lần kiểm kê năm 2008 một phần nguyên nhân do sự không thống nhất trong cách ghi số lượng từng bộ hay từng chiếc.
“Một bộ chiêng bao gồm nhiều chiếc nhưng cách ghi thống kê thời điểm trước khác với hiện tại. Bên cạnh đó, nhiều gia đình trước đây có chiêng quý bị mất trộm nên sinh tâm lý hoài nghi, cất cồng chiêng rất kỹ không cho cán bộ kiểm kê. Một số gia đình đi làm ở lại trên nhà rẫy nên việc kiểm kê cũng gặp khó khăn, cán bộ đến nhiều lần vẫn không gặp được để kiểm đếm. Trong đợt kiểm kê này, vẫn còn 5-6 gia đình có cồng chiêng nhưng chưa thực hiện được công tác này”-ông Hùng cho biết thêm.
Cồng chiêng đang được các buôn làng lưu giữ cẩn thận. Ảnh: Đức Thụy
Cồng chiêng đang được các buôn làng lưu giữ cẩn thận. Ảnh: Đức Thụy
Tại vùng đất lễ hội Kông Chro, địa phương có số lượng cồng chiêng đứng thứ 3 toàn tỉnh theo số liệu ghi nhận năm 2008 là 651 bộ. Thế nhưng kết quả kiểm kê lần này cho con số 538 bộ. Ông Nguyễn Trọng Hiếu-Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện-cho hay: “Năm 2018, ngành Văn hóa-Thông tin huyện đã tổ chức đợt kiểm kê cồng chiêng trên quy mô toàn huyện, ghi nhận số lượng còn lưu giữ là 462 bộ. Chúng tôi tin tưởng vào số liệu này vì được thực hiện theo quy trình tương đối khoa học, cụ thể, gần giống với lần kiểm kê năm 2020. Từ năm 2018 đến nay, nhiều thôn làng, tổ chức cơ sở Đoàn và nhiều gia đình không ngừng bổ sung thêm cồng chiêng. Do đó, trong lần kiểm kê năm 2020, ghi nhận số cồng chiêng đã tăng thêm 76 bộ, nâng tổng số còn lưu giữ là 538 bộ, hầu hết là loại chiêng cổ Bahnar (443 bộ). Số lượng cồng chiêng tăng so với đợt kiểm kê 2018 cho thấy, người dân lưu giữ cồng chiêng tương đối tốt và đã có sự bổ sung số lượng đáng kể”.
Theo Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện Kông Chro, làng nào cũng có cồng chiêng. “Ngoài số liệu thực tế đưa vào báo cáo, một số người dân cho biết vẫn còn cồng chiêng chôn giấu dưới đất hoặc ở nhà rẫy để đề phòng trộm cắp. Tuy nhiên, chúng tôi chỉ ghi nhận chứ không đưa vào số liệu kiểm kê thực tế”-ông Hiếu nói.
Bảo tồn sát với đời sống thực
Tại một số địa phương khác, số lượng cồng chiêng cũng có sự biến động theo chiều hướng giảm, cụ thể như huyện Kbang hiện còn 690 bộ (giảm 229 bộ so với năm 2008), Krông Pa có 407 bộ (giảm 110 bộ), Đức Cơ có 215 bộ (giảm 35 bộ)…
Theo ông Nguyễn Quang Tuệ-Trưởng phòng Quản lý Di sản (Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch), đợt kiểm kê này không chỉ là kiểm đếm số lượng mà còn đánh giá tổng quan về môi trường thực hành của cồng chiêng trong cộng đồng. Từ những thông tin, số liệu này, ngành Văn hóa sẽ có những đề xuất liên quan đến công tác bảo tồn và phát huy các giá trị của cồng chiêng và không gian văn hóa cồng chiêng trên địa bàn.
Các địa phương đang có những cách làm khác nhau để gìn giữ cồng chiêng cũng như phát huy giá trị của không gian văn hóa của di sản này. Tuy nhiên, theo nhiều địa phương, để công tác bảo tồn đúng hướng, phù hợp với đời sống thực của cồng chiêng cần có những quy định, cơ chế, chính sách cụ thể.
“Không chỉ là bảo vệ số lượng cồng chiêng mà cần nâng tầm giá trị của cồng chiêng về mặt văn hóa di sản phi vật thể để người dân hiểu rõ giá trị từng bộ chiêng mình đang sở hữu. Ngoài ra, ngành Văn hóa cũng cần tôn vinh các hộ gia đình và cộng đồng thực hiện tốt công tác gìn giữ và bảo quản cồng chiêng qua công tác kiểm kê lần này”-Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin huyện Kông Chro đề xuất.
MINH CHÂU

Có thể bạn quan tâm

Vợ chồng nghệ nhân trẻ Kro-Bier tham gia trình diễn tại Liên hoan cồng chiêng Tây Nguyên năm 2023.

Vợ chồng trẻ đều là nghệ nhân

(GLO)- Giữa núi rừng Đông Trường Sơn có cặp vợ chồng trẻ đều là nghệ nhân, được dân làng yêu mến gọi là “hgei” (người giỏi giang, giỏi nhất) bởi khả năng nổi bật về đan lát, dệt vải và thực hành di sản văn hóa. Đó là vợ chồng anh Kro-chị Bier ở thôn 3, xã Đăk Pơ Pho, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai.
Dưới bóng nhà dài

Dưới bóng nhà dài

(GLO)- Ngày trước, nhiều cộng đồng các dân tộc thiểu số ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên có tập quán ở nhà dài. Dưới bóng nhà dài, cuộc sống của bà con diễn ra thật yên bình, thư thái.
Mở rộng không gian cho di sản

Mở rộng không gian cho di sản

(GLO)- Cuối tuần qua, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm”, “Sắc màu văn hóa Gia Lai-Bảo tồn và phát triển” được mở rộng không gian trình diễn. Đây là hướng đi mới nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả của công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong bối cảnh hiện nay.

 Gia Lai phát huy giá trị của văn hóa lễ hội

Gia Lai phát huy giá trị của văn hóa lễ hội

(GLO)- Gia Lai hiện có 44 dân tộc cùng sinh sống nên có sự đa dạng, phong phú về các loại hình văn hóa lễ hội. Để góp phần phát triển kinh tế-xã hội, tỉnh luôn chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị của văn hóa lễ hội trong cộng đồng các dân tộc.
Đưa cồng chiêng cuối tuần về Ia Pa

Đưa cồng chiêng cuối tuần về Ia Pa

(GLO)- Tối 9-6, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm” lần đầu tiên được tổ chức tại huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. Mặc dù trời mưa nặng hạt nhưng không làm khó được các nghệ nhân với những tiết mục đặc sắc, hấp dẫn.
Những nghi lễ cần biết về Tết Đoan Ngọ

Những nghi lễ cần biết về Tết Đoan Ngọ

Theo quan niệm dân gian, ngày Tết Đoan Ngọ mang ý nghĩa phòng bệnh, giữ gìn sức khỏe và bảo vệ mùa vụ. Một trong những nét đặc trưng của ngày Tết Đoan Ngọ là việc thực hiện nghi thức cúng tổ tiên và thần linh. Ý nghĩa lớn nhất và sâu sắc nhất của Tết Đoan Ngọ là ngày “y dược toàn dân”.
Pleiku có 157 bộ cồng chiêng

Pleiku có 157 bộ cồng chiêng

(GLO)- Trên địa bàn TP. Pleiku (tỉnh Gia Lai) hiện có 157 bộ cồng chiêng, 682 nghệ nhân trình diễn cồng chiêng, xoang, 4 nghệ nhân chỉnh chiêng và 27 đội văn nghệ có sử dụng cồng chiêng.
Phụ nữ Đăk Pơ Pho bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

Phụ nữ Đăk Pơ Pho bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Tiếng dệt vải bần bật, mạnh và dứt khoát xua tan cái im ắng quanh không gian ngôi nhà rông. Thanh âm của các khung dệt tạo nên giai điệu gần gũi và thân thuộc. Đó là một buổi sinh hoạt trong câu lạc bộ dệt thổ cẩm của phụ nữ xã Đăk Pơ Pho, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai.
Khi người Bahnar về thế giới Atâu

Khi người Bahnar về thế giới Atâu

(GLO)- Mây đen vần vũ, cây cối lặng như tờ báo trước một cơn mưa. Vừa đến đầu xã Ya Ma (huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai), tôi đã nghe tiếng cồng chiêng vang xa. Hỏi thăm một người dân trên đường thì biết đó là nhạc chiêng đưa tiễn người chết ở làng Tờ Nùng-Măng.
Bà Siu H'Phưl-Người đưa sắc màu thổ cẩm vươn xa

Bà Siu H'Phưl-Người đưa sắc màu thổ cẩm vươn xa

(GLO)- Gần 60 tuổi, bà Siu H'Phưl (làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai) vẫn miệt mài may các sản phẩm từ chất liệu thổ cẩm để bán ra thị trường. Với cách làm này, bà không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà còn góp phần gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc.