Ia Grai dựa vào di sản văn hóa để phát triển

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Dù ảnh hưởng cuộc sống hiện đại song huyện Ia Grai vẫn lưu giữ đa dạng các loại hình sinh hoạt văn hóa truyền thống. Với nỗ lực bảo tồn của chủ thể văn hóa, huyện vùng biên ngày càng dày thêm với những giá trị đặc sắc riêng có.

1. Gần 70 năm mùa rẫy trôi qua là chừng đó thời gian ông Rơ Châm Luyên (làng O, xã Ia O) gắn bó tiếng cồng, tiếng chiêng của dân tộc mình. Mê đắm thanh âm ấy, ông lưu giữ cẩn thận 4 bộ chiêng quý truyền đời. Chúng được bao bọc, cất giữ cẩn thận trong một góc nhà đầu giường ngủ. Ông Luyên không biết tuổi chúng, chỉ biết vợ chồng ông là đời thứ tư được truyền lại, trong đó có 2 chiếc chiêng Pat vô cùng quý hiếm. Khi ông cầm dùi gõ nhẹ vào chiếc chiêng Pat, âm thanh trầm bổng vang vọng.

Theo ông Luyên, ngày trước, làng có 3 người lớn tuổi đánh chiêng rất giỏi. Thấy ông mê tiếng chiêng nên họ sẵn lòng truyền dạy. Cứ mỗi chiều về, khi mặt trời vừa xuống núi, ông cùng thanh niên trong làng lại say mê học đánh chiêng. Nay không chỉ tự hào vì giữ được vốn quý di sản, ông còn rất vui khi động viên, hướng dẫn con cháu trong nhà đều biết đánh chiêng. “Giờ ông cha mình đã về cõi Atâu hết rồi, mình mong muốn truyền dạy cho con cháu và thế hệ trẻ trong làng để chúng biết gìn giữ cồng chiêng”-ông Luyên bày tỏ.

Ia Grai dựa vào di sản văn hóa để phát triển  ảnh 1

Xã Ia O là địa phương dẫn đầu huyện Ia Grai về số lượng cồng chiêng đang bảo tồn. Ảnh: Lam Nguyên

Cũng như ông Luyên, ông Ksor Hơn (làng Mít Jép, xã Ia O) đang lưu giữ 6 bộ chiêng quý. Năm nay đã ngoài 80 tuổi nhưng già Hơn vẫn còn minh mẫn, khỏe mạnh. Lấy chiêng ra khoe, ông nói: “Có cán bộ văn hóa mình mới kể chuyện chiêng và cho xem chiêng, chứ người lạ mình không cho xem đâu”. Không những dành riêng một căn phòng để cất giữ, ông còn cẩn thận “mặc áo” cho chiêng. Trong số này, ông quý nhất chiếc chiêng Pom mà trước kia gia đình phải bán đi 2 con bò, 1 con trâu, 1 kho thóc mới mua được. Còn chiếc chiêng Pat được ông mua với giá 260 triệu đồng, nhiều người tìm đến trả giá cao hơn nhưng ông quyết không bán. “Thời chiến tranh cha mẹ mình còn gìn giữ được, giờ bán chiêng đi thì sau này về với Atâu rồi ăn nói làm sao khi gặp cha mẹ?”-già Hơn bảo. Vậy nên, ông thường xuyên nhắc nhở con cháu phải giữ gìn cồng chiêng. Người còn thì chiêng còn.

Với ý thức bảo tồn mạnh mẽ và đẩy mạnh tuyên truyền của chính quyền và ngành văn hóa, nhiều năm qua, xã Ia O luôn là địa phương dẫn đầu huyện Ia Grai về thành tích bảo tồn cồng chiêng với gần 350 bộ, trong đó, không ít gia đình lưu giữ 5-6 bộ chiêng quý.

2. Bên cạnh cồng chiêng, cộng đồng người Jrai ở Ia Grai còn lưu giữ nghề tạc tượng gỗ dân gian, nổi bật là xã Ia Tô. Hiện 7 làng đồng bào dân tộc thiểu số của xã đều có nghệ nhân tạc tượng. Bà Trương Thị Tình-Phó Chủ tịch UBND xã-thông tin: Thời gian qua, xã thường xuyên tuyên truyền, vận động, khuyến khích các nghệ nhân tạc tượng tham gia các hội thi cấp huyện, tỉnh, qua đó gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Trong số này, 2 nghệ nhân ở làng De Lung 1 được nhiều người biết đến nhờ đôi tay tài hoa, khéo léo. Đó là nghệ nhân Rơ Mah Blip và Rơ Mah Klụi. Nói về ý nghĩa tượng “Mẹ cõng con” mà cả hai hoàn thiện để chuẩn bị tham gia một hội thi, ông Rơ Mah Blip vừa đục đẽo vừa giải thích: Với người Jrai, người con từ khi sinh ra đã gắn bó với mẹ. Đi đâu mẹ cũng địu con theo, từ xuống suối gùi nước hay lên rừng lấy củi. Vì vậy, 2 nghệ nhân làm bức tượng này để nhớ về người mẹ, nhớ về truyền thống của dân tộc mình. Nghệ nhân Rơ Mah Klụi thì chia sẻ thêm: “Mình học từ ông cố, ông dạy cho mình tạc tượng nên mình mới biết. Mình hy vọng con cháu sẽ học theo, không bỏ nghề này”.

Ia Grai dựa vào di sản văn hóa để phát triển  ảnh 2

Nghệ nhân tạc tượng Rơ Mah Blip, xã Ia Tô. Ảnh: Phương Duyên

3. Cũng ra đời từ đôi bàn tay nghệ nhân giỏi đục đẽo là thuyền độc mộc. Đây từng là phương tiện di chuyển phổ biến của đồng bào Jrai sinh sống hai bên bờ dòng sông Pô Cô. Tuy nhiên, do cuộc sống thay đổi, do không có nguyên liệu và thuyền máy dần thay thế, độc mộc dần vắng bóng và mai một. Cả xã Ia O và Ia Khai hiện chỉ còn tổng cộng 11 chiếc độc mộc.

3 năm trở đây, huyện Ia Grai gây được tiếng vang khi tổ chức hội đua thuyền độc mộc trên sông Pô Cô tại làng Dăng, xã Ia O, qua đó không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào Jrai mà còn kích cầu du lịch địa phương. Giữa tháng 4-2022, Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao huyện phối hợp với UBND xã Ia O mở lớp truyền dạy đẽo và chèo thuyền độc mộc tại làng Bi. Theo đó, 30 học viên đã được các nghệ nhân truyền dạy tỉ mỉ cách đẽo thuyền, chèo thuyền độc mộc. Đây là hoạt động chính của Dự án “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản thuyền độc mộc và không gian văn hóa cồng chiêng của người Jrai ở xã biên giới Ia O, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai” do Hội đồng Anh tài trợ.

Anh Rahlan Pxenh nhớ lại: “Tôi từng được xem ông chú làm thuyền độc mộc. Hồi đó, mỗi chiếc thuyền phải mất khoảng 2-3 tuần mới làm xong. Tham gia học lớp này, tôi thấy hứng thú và thêm tự hào về văn hóa của dân tộc mình”. Chứng kiến không khí sôi nổi của lớp học, ông Ksor Tuâng-Phó Chủ tịch UBND xã Ia O-khẳng định: Đây là hoạt động thiết thực, qua đó gìn giữ, bảo tồn giá trị văn hóa của thuyền độc mộc trong đời sống của đồng bào Jrai.

Với những nỗ lực đáng quý, văn hóa truyền thống trên địa bàn huyện Ia Grai đang được bảo tồn, gìn giữ với tất cả sự hiểu biết và trân trọng. Đặc biệt, khi bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch thì động lực bảo tồn càng mạnh mẽ hơn nữa. Theo UBND huyện, năm 2022, sau khi dịch Covid-19 được khống chế, huyện đã đẩy mạnh quảng bá các địa điểm như: Chiến thắng Chư Nghé, Bến đò A Sanh, thác Mơ, thác Chín Tầng, lòng hồ thủy điện Sê San 4… cùng những sinh hoạt văn hóa độc đáo của đồng bào địa phương. Kết quả, năm qua, huyện đã thu hút trên 20.000 lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm. Riêng Hội đua thuyền độc mộc trên sông Pô Cô lần thứ III và Liên hoan văn hóa cồng chiêng tổ chức vào đầu tháng 11-2022 đã thu hút gần 15.000 lượt du khách. Dựa vào di sản văn hóa để phát triển chính là một trong những định hướng phát triển của Ia Grai trong thời gian tới.

Có thể bạn quan tâm

Hội làng vùng “chảo lửa” Krông Pa

Hội làng vùng “chảo lửa” Krông Pa

(GLO)- Với nhiều hoạt động sôi nổi, vui tươi, Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số và Hội chợ kết nối nông sản huyện Krông Pa lần thứ I là cuộc trình diễn bản sắc, quảng bá sản vật của đồng bào Jrai trên địa bàn.
Nhiều hoạt động hấp dẫn tại lễ hội nho và vang Ninh Thuận năm 2023

Nhiều hoạt động hấp dẫn tại lễ hội nho và vang Ninh Thuận năm 2023

(GLO)- Lễ đón Bằng công nhận của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp” và Lễ hội Nho-Vang Ninh Thuận năm 2023 sẽ diễn ra từ ngày 13 đến ngày 18-6. Trong đó, lễ khai mạc được tổ chức vào lúc 20 giờ ngày 15-6 và lễ bế mạc vào lúc 20 giờ, ngày 18-6 tại Quảng trường 16 Tháng 4 (TP.Phan Rang-Tháp Chàm). 
Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số huyện Đak Pơ: Sôi nổi, giàu bản sắc

Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số huyện Đak Pơ: Sôi nổi, giàu bản sắc

(GLO)- Từ ngày 17 đến 19-5, huyện Đak Pơ tổ chức Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số (DTTS) lần thứ IV với nhiều hoạt động sôi nổi, ý nghĩa. Ngày hội là dịp để các nghệ nhân, vận động viên cùng nhau thể hiện tài năng cũng như giới thiệu, quảng bá nét đẹp văn hóa đặc trưng.
Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih đưa văn hóa, âm nhạc Jrai ra “biển lớn”

Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih đưa văn hóa, âm nhạc Jrai ra “biển lớn”

(GLO)- Từ khi biết chơi và chế tác các loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào Jrai, anh Rơ Châm Tih (làng Jút 1, xã Ia Dêr, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai) chưa bao giờ nghĩ đến ngày sẽ mang văn hóa, âm nhạc của dân tộc mình ra thế giới. Nhưng rồi những lời mời biểu diễn ở nhiều nước ngày càng nhiều đã giúp anh nhận thức sâu sắc về nội lực văn hóa mà bản thân được trao truyền.
Đak Đoa lưu giữ 106 bộ cồng chiêng

Đak Đoa lưu giữ 106 bộ cồng chiêng

(GLO)- Huyện Đak Đoa (tỉnh Gia Lai) hiện có khoảng 106 bộ cồng chiêng được lưu giữ trong dân và cộng đồng thôn, làng; đồng thời, duy trì hoạt động của 79 đội cồng chiêng. Công tác gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc được cấp ủy, chính quyền và người dân địa phương đặc biệt quan tâm.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam 2023-2025

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam 2023-2025

(GLO)- Nhằm bảo tồn, phát huy bền vững giá trị văn hóa dân tộc; Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định 515/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn 2023-2025 (Chương trình) sẽ triển khai tu bổ, phục hồi và tôn tạo cho 2 di sản văn hóa, thiên nhiên được UNESCO ghi danh và 15 di tích quốc gia đặc biệt đang xuống cấp.
Tục “nối dây” của người Jrai xưa

Tục “nối dây” của người Jrai xưa

(GLO)- Không riêng người Jrai, nhiều dân tộc ít người ở khu vực Trường Sơn-Tây Nguyên, rộng ra cả trên thế giới, những tộc người theo chế độ mẫu hệ cũng có lệ tục này. Theo nhà dân tộc học Jacques Dournes, tục “nối dây” mục đích là nhằm tăng cường các mối liên kết trong dòng họ, bảo tồn gia đình, giảm thiểu rủi ro và sự phân tán tài sản trong bối cảnh xã hội mà cuộc sống con người luôn hướng tới các mối quan hệ liên minh để bảo tồn cuộc sống của mình.
Dân làng Jrăng Krăi cúng nhà rông mới

Dân làng Jrăng Krăi cúng nhà rông mới

(GLO)- Ngày 6 và 7-5, dân làng Jrăng Krăi (xã Ia Khai, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai) vui mừng làm lễ cúng nhà rông mới. Lễ cúng có ý nghĩa cảm tạ và mong các thần linh sẽ tiếp tục phù hộ cho dân làng khỏe mạnh, bình an khi về sinh hoạt trong ngôi nhà rông mới.
Nghệ sĩ đa tài ở Ó Kly

Nghệ sĩ đa tài ở Ó Kly

(GLO)- Âm nhạc dường như đã có sẵn trong dòng máu của nghệ sĩ đa tài Rơ Châm Luih (làng Ó Kly, xã Ia Tôr, huyện Chư Prông). Năm 2017, ông được cộng đồng công nhận nhờ tài năng chỉnh chiêng. Ngoài ra, ông còn có thể chế tác, sử dụng thành thạo nhiều loại nhạc cụ dân tộc ở trình độ và kỹ thuật điêu luyện.
“Bóng hồng di sản”

“Bóng hồng di sản”

(GLO)- Trong sinh hoạt diễn tấu cồng chiêng của đồng bào Bahnar, Jrai ở Tây Nguyên, phụ nữ thường chỉ tham gia đội hình múa xoang, các vị trí còn lại đều do nam giới đảm nhận. Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều các đội chiêng nữ, một số buôn làng cũng xuất hiện các tay trống và pơtual (múa hề) nữ. Những “bóng hồng di sản” này tạo nên sự khác lạ, góp phần bảo tồn cồng chiêng đầy sáng tạo và mới mẻ.
Về buôn Ky xem lễ cúng cầu mưa

Về buôn Ky xem lễ cúng cầu mưa

Khi những cái nắng lên đến đỉnh điểm của mùa khô Tây Nguyên thì đồng bào Êđê ở buôn Ky, phường Thành Nhất (TP. Buôn Ma Thuột) lại náo nức tổ chức Lễ cúng cầu mưa, một nét đẹp văn hóa truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ.