Đá tượng Phật
Ở núi Chư Glap (làng Ring, xã Ia Hrú) có nhiều tảng đá khổng lồ xếp chồng lên nhau, vững chãi qua bao mùa gió núi mưa ngàn. Những tảng đá chồng tạo thành một “tòa tháp” cao khoảng 30 m.
Từ mỗi hướng nhìn, quần thể đá lại gợi một hình dáng khác. Đặc biệt, nhìn từ phía sau, khối đá hệt như tượng Phật trầm mặc hướng xuống thung lũng rộng lớn.
Người Jrai ở vùng này kể rằng: Từ nhỏ, họ đã nghe người già bảo đây là vùng đất do thần linh cai quản và những khối đá do vợ chồng người khổng lồ tạo nên.
Trên đá có một dấu lõm được dân làng gọi là “nút ấn”. Chạm tay vào đây và thành tâm cầu nguyện sẽ gặp may mắn. Nhưng cùng với lời nguyện cầu là một điều cấm được truyền lại qua nhiều thế hệ - không được săn bắt thú rừng quanh núi.
Bởi vậy, với người Jrai nơi đây, những phiến đá không chỉ mang hình hài kỳ thú mà còn ẩn chứa những linh thiêng cùng lời nhắc nhở con người ứng xử với núi rừng.
Đá vợ chồng
Ở làng Plei Thơ Ga (xã Chư Pưh) có một quần thể đá chồng hình tháp ngược kỳ thú. Nổi bật là hai khối đá cao khoảng 5 m nằm cạnh nhau.
Phiến đá trên cùng lớn hơn phần chân đỡ, nhìn rất chênh vênh nhưng lại vững chãi qua bao gió mưa. Nhìn từ trên cao, chúng tựa hai chiếc bàn đá hướng về dãy núi Chư Don và cánh đồng làng.
Người dân ở đây kể rằng: Hai tảng đá là hóa thân của đôi vợ chồng cùng tên Dong. Vì một hiểu lầm, người chồng bỏ vào rừng rồi chết, hóa thành đá hướng mặt về làng.
Người vợ đi tìm, khi biết tảng đá chính là hóa thân của chồng đã rất đau buồn và hóa đá bên cạnh. Từ huyền tích ấy, trai gái trong làng trước đây thường tìm đến đây cầu ông bà Dong chứng giám tình yêu, hôn nhân và hóa giải những bất hòa vợ chồng.
Đá mẹ bế con
Trên đỉnh núi Chư Tao Yang, thuộc Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi (xã Ayun Hạ), giữa một quần thể đá khổng lồ có hai khối đá chồng lên nhau được người dân gọi là đá “mẹ bế con”.
Tương truyền rằng, từ thời chiến tranh giữa các bộ lạc, trai tráng trong làng đều phải đi chiến đấu. Một người vợ thường bế con ra đứng trên đỉnh núi nhìn về thung lũng Ayun Hạ để ngóng tin chồng.
Tháng ngày trôi qua vẫn bặt tin người đi, mẹ con cứ mòn mỏi đợi chờ rồi hóa đá trên đỉnh núi. Từ đó, đá “mẹ bế con” được người Jrai xem như biểu tượng của tình yêu son sắt và tình cảm gia đình.
Đá Ya Vêh
Người Xê Đăng ở làng Ea Lũh (xã Biển Hồ) tự hào về một bãi đá cổ kỳ vĩ trải dài từ đầu làng đến sát chân núi. Những phiến đá mang đủ hình thù: Tảng tròn như chiếc bát úp khổng lồ, tảng như quả trứng, có khối lại tựa giọt nước từ trời rơi xuống.
Ở cuối làng, một khối đá nhỏ tựa vào khối đá lớn được người dân gọi là đá Ya Vêh. Người Xê Đăng truyền lại rằng: Ya Vêh là tên một người bà đã hóa đá khi đi làm rẫy. Người cháu đi tìm, đến sát chân núi quá mệt đã ngồi tựa vào phiến đá, rồi hóa đá bên cạnh người bà.
* * *
Không ai biết những câu chuyện ấy bắt đầu được kể từ bao giờ. Chỉ biết qua nhiều thế hệ, cùng với hình hài kỳ thú của đá, những huyền tích vẫn được người dân lưu truyền như một phần ký ức của làng.
