Chính sách đi trước một bước
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thực tiễn chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh còn nhiều khó khăn mang tính đặc thù. Tỉnh có số lượng tàu cá lớn, hoạt động phân tán; một bộ phận tàu chưa bảo đảm đầy đủ điều kiện pháp lý để ra khơi.
Đáng chú ý, nhóm tàu hành nghề câu mực hoạt động tại các tỉnh phía Nam tiềm ẩn nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài. Bên cạnh đó, đời sống của không ít ngư dân còn khó khăn, sinh kế chủ yếu phụ thuộc vào khai thác hải sản.
Từ thực tế này, tỉnh xác định, nếu chỉ tăng cường kiểm tra, xử phạt mà thiếu các chính sách hỗ trợ phù hợp thì khó tạo được sự đồng thuận bền vững trong cộng đồng ngư dân. Vì vậy, cùng với việc siết chặt kỷ cương, kỷ luật trong quản lý đội tàu, tỉnh đã chủ động ban hành nhiều chính sách mang tính đặc thù, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa hỗ trợ ngư dân ổn định sản xuất, đời sống.
Trọng tâm là các chính sách: Hỗ trợ cước phí thuê bao duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) và nhật ký điện tử cho tàu cá có chiều dài từ 12 m trở lên, thuộc phạm vi quản lý của tỉnh; hỗ trợ kinh phí lắp đặt VMS cho nhóm tàu câu mực dài từ 12 m đến dưới 15 m có nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài.
Cuối năm 2025, tỉnh triển khai chính sách chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; hỗ trợ ổn định đời sống đối với tàu cá phải nằm bờ do không đủ điều kiện tham gia khai thác thủy sản.
Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn khẳng định, các chính sách được xây dựng trên tinh thần “trúng và đúng”, xuất phát từ thực tiễn của địa phương. Chỉ khi ngư dân hiểu, tin và cùng thực hiện thì công tác chống khai thác IUU mới hiệu quả, bền vững.
Cùng với chính sách hỗ trợ, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát hoạt động khai thác thủy sản. Đến nay, 100% tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên đã lắp đặt VMS; 100% tàu câu mực từ 12 m đến dưới 15 m hoạt động tại các tỉnh phía Nam cũng đã lắp VMS. Năm 2025, tỉnh triển khai nhật ký khai thác thủy sản điện tử cho tàu cá từ 12 m trở lên; đến nay đã cài đặt, áp dụng cho gần 3.000 tàu.
Công tác số hóa, định danh tàu cá và liên thông dữ liệu được triển khai đồng bộ, góp phần minh bạch hóa thông tin. Đặc biệt, Gia Lai là một trong những địa phương tiên phong triển khai hệ thống cảnh báo tự động tàu cá mất kết nối, vượt ranh giới trên biển, hỗ trợ hiệu quả cho công tác giám sát và phòng ngừa vi phạm IUU.
Theo thống kê của Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), từ tháng 6-2024 đến nay, Gia Lai không còn tàu cá bị nước ngoài bắt giữ.
Tạo sự đồng thuận từ cơ sở
Ngư dân Nguyễn Ngọc Hoàng (xã Đề Gi) cho biết: Chi phí lắp đặt và duy trì thiết bị giám sát hành trình từng là rào cản lớn đối với đa số tàu cá câu mực hoạt động ở vùng biển phía Nam. Khi được Nhà nước hỗ trợ kinh phí và có cảnh báo sớm, ngư dân yên tâm vươn khơi, chấp hành nghiêm quy định của pháp luật.
Theo ông Lê Văn Diêu - Phó Chủ tịch UBND xã Cát Tiến, tính đến ngày 25-1, địa phương còn 40 tàu cá không đủ điều kiện khai thác do hết hạn giấy phép và đăng kiểm. Chính quyền xã thường xuyên kiểm tra, phối hợp với các hội, đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền, vận động chủ tàu hoàn thiện thủ tục theo quy định; phân công cán bộ, đảng viên theo dõi từng tàu, giám sát chặt vị trí neo đậu.
Nhiều tháng qua, chiếc tàu làm nghề vây rút chì - nguồn thu nhập chính của gia đình ngư dân Bùi Văn Phụng (phường Quy Nhơn Đông) đã phải dừng khai thác. “Nhận được khoản tiền và gạo hỗ trợ của tỉnh trong những tháng cuối năm 2025, gia đình tôi đỡ áp lực. Chúng tôi xác định chấp hành nghiêm các quy định, không để ảnh hưởng đến việc chung” - ông Phụng chia sẻ.
Theo Chi cục Thủy sản, công tác kiểm soát hoạt động tàu cá và xử lý vi phạm được thực hiện quyết liệt, không có “vùng cấm”. Chi cục đã phối hợp chặt chẽ với BĐBP, Công an tỉnh, chính quyền địa phương kiểm soát nghiêm tàu cá ra, vào cảng; kiên quyết không cho tàu cá không đủ điều kiện xuất bến. Các hành vi vi phạm về mất kết nối VMS, vượt ranh giới cho phép, vi phạm vùng biển nước ngoài đều được phát hiện, xử lý kịp thời, đúng quy định, góp phần nâng cao tính răn đe, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.
Theo Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh, việc kết hợp quản lý chặt tại bến, cảng với ứng dụng công nghệ giám sát và tăng cường tuyên truyền đã tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức của ngư dân. Nhiều chủ tàu chủ động liên hệ lực lượng chức năng khi gặp sự cố trên biển để được hướng dẫn, tránh vi phạm vùng biển nước ngoài.
Ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - nhìn nhận: Khi mỗi ngư dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trên biển, mỗi làng chài sẽ trở thành một “pháo đài” kỷ luật thì công tác chống khai thác IUU sẽ mang lại hiệu quả.
