Thông qua hệ thống dự báo thời tiết, công nghệ tưới tiết kiệm nước và các mô hình canh tác tiên tiến, người dân từng bước chủ động trước rủi ro, giảm chi phí, nâng cao năng suất và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Giúp nông dân “đi trước” thiên nhiên
Qua nhiều năm sản xuất, phần lớn nông dân đã nhận ra canh tác dựa vào kinh nghiệm “nhìn trời, đoán mưa” chỉ mang lại hiệu quả trong điều kiện khí hậu tương đối ổn định. Khi quy luật thời tiết bị phá vỡ, phương thức này dần bộc lộ nhiều hạn chế.
Hai năm trước, việc sản xuất rau màu của gia đình bà Thân Thị Liền (tổ dân phố Tân Phong, phường An Bình) phụ thuộc gần như hoàn toàn vào kinh nghiệm. Khi thời tiết bất ngờ chuyển xấu, bà chỉ có thể “chạy theo” tình hình, thu hoạch vội vàng hoặc chấp nhận thiệt hại. Không ít vụ mùa, sản lượng sụt giảm do mưa lớn đến sớm hoặc tưới nước không phù hợp trong các đợt nắng hạn kéo dài.
Bước ngoặt đến khi bà tham gia dự án GLIMER và bắt đầu tiếp cận các bản tin dự báo thời tiết định kỳ. Không chỉ dừng ở thông tin mưa - nắng, các bản tin còn đưa ra khuyến cáo cụ thể về lịch thời vụ, kỹ thuật chăm sóc, bón phân, tưới nước và phòng trừ sâu bệnh. Nhờ đó, bà có thể chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất.
Khi dự báo có mưa lớn, bà thu hoạch sớm; khi nắng hạn kéo dài thì điều chỉnh chế độ tưới phù hợp. “Có thông tin sớm, mình chủ động hơn rất nhiều, giảm hẳn thiệt hại. Làm nông bây giờ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm như trước nữa”-bà Liền chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở dự báo thời tiết, việc ứng dụng các giải pháp tưới tiết kiệm nước cũng mang lại hiệu quả rõ rệt. Ông Tào Văn An (tổ dân phố Tân Tụ, phường An Bình) cho biết, gia đình ông đã mạnh dạn đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt, phun mưa phù hợp với từng loại cây trồng.
Theo ông An, giải pháp này giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất. Bình quân mỗi vụ, chi phí giảm từ 1 - 4 triệu đồng/sào, trong khi hiệu quả sản xuất tăng khoảng 15 - 20%. Cây trồng được cung cấp nước đều, đúng nhu cầu nên sinh trưởng ổn định hơn, hạn chế sâu bệnh.
“Trước đây có vụ thiệt hại tới 30 - 40% do thời tiết, còn bây giờ đã giảm đáng kể. Khi kết hợp giữa dự báo thời tiết và tưới tiết kiệm nước, mình kiểm soát tốt hơn toàn bộ quá trình sản xuất”-ông An cho hay.
Tích cực thích ứng, thay đổi tư duy sản xuất phù hợp
Theo ông Huỳnh Việt Hùng - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường), việc tiếp cận kịp thời các bản tin dự báo thời tiết và cảnh báo sớm rủi ro giúp nông dân chủ động lựa chọn phương án sản xuất phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, đây là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro và ổn định năng suất.
Cùng với đó, quá trình triển khai dự án GLIMER, các hoạt động tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn và hỗ trợ kết nối tiêu thụ đã góp phần nâng cao năng lực toàn diện cho người sản xuất. Nông dân không chỉ cải thiện kỹ thuật canh tác mà còn từng bước tiếp cận thị trường, gia tăng giá trị nông sản.
Dự án GLIMER do Tổ chức International Development Enterprises (IDE) tài trợ, triển khai tại các xã: Ia Pa, Đak Pơ, Ya Hội và phường An Bình trong 2 năm (2024, 2025) với kinh phí hơn 11,7 tỷ đồng.
Dự án tập trung phát triển thị trường công nghệ tưới tiết kiệm; thí điểm hệ thống dự báo thời tiết quy mô nhỏ và giới thiệu kỹ thuật canh tác tiên tiến. Mục tiêu đặt ra là hỗ trợ nông dân nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng thu nhập, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững.
“Từ chỗ phụ thuộc kinh nghiệm, nông dân tham gia dự án dần thay đổi tư duy, chuyển sang canh tác dựa trên dữ liệu và quy trình kỹ thuật” - ông Hùng nhận định.
Theo đại diện dự án GLIMER, sau 2 năm triển khai thực tế, dự án thu hút hơn 2.800 hộ nông dân tham gia, trong khi dự kiến ban đầu chỉ khoảng 500 hộ tham gia mô hình dự báo thời tiết và 500 hộ tham gia mô hình tưới tiết kiệm nước.
Trong giai đoạn 2, dự án sẽ tập trung vào hệ thống dự báo thời tiết và phát triển thị trường tiêu thụ nông sản, chú trọng chuyển biến tư duy sản xuất, tăng năng lực thích ứng trong từng nông dân, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang sản xuất chuyên nghiệp, hiện đại.
Ông Huỳnh Việt Hùng kỳ vọng, việc đẩy mạnh tiếp cận thông tin dự báo thời tiết và ứng dụng công nghệ trong canh tác sẽ tiếp tục giúp nông dân Gia Lai chủ động thích ứng trước biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản xuất, góp phần định hình nền nông nghiệp thông minh, bền vững và hội nhập.
