Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT để lấy ý kiến góp ý. Một trong những điểm đáng chú ý là các quy định nhằm tăng cường liêm chính khoa học và kiểm soát việc sử dụng AI trong quá trình thực hiện dự án.
Theo dự thảo, học sinh được phép sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng, song phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích và phạm vi sử dụng. Việc dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh bị nghiêm cấm.
Điều này đồng nghĩa, AI có thể đóng vai trò công cụ hỗ trợ nhưng không được “làm hộ” phần nghiên cứu cốt lõi. Kết quả nghiên cứu phải phản ánh đúng mức độ tham gia và đóng góp thực chất của từng thành viên trong dự án.
Dự thảo cũng không cho phép gian lận, giả mạo, sao chép trái phép, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép kết quả nghiên cứu của tổ chức, cá nhân khác.
Để kiểm soát quá trình thực hiện dự án, học sinh được yêu cầu lập nhật ký nghiên cứu liên tục, dưới dạng bản viết hoặc điện tử. Nhật ký phải thể hiện thời gian, công việc, phương pháp thực hiện và vai trò của từng thành viên, đồng thời có xác nhận định kỳ của giáo viên hướng dẫn.
Đáng chú ý, dự thảo đưa ra chế tài đối với các hành vi vi phạm liêm chính khoa học. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và có thể bị cấm tham gia cuộc thi từ 1-2 năm.
Không chỉ học sinh, người hướng dẫn cũng phải chịu trách nhiệm. Giáo viên không được thực hiện thay học sinh các nội dung cốt lõi của dự án và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học. Người hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn từ 1-2 chu kỳ cuộc thi tiếp theo, đồng thời bị xử lý theo quy định pháp luật có liên quan.
Cơ sở giáo dục nếu thiếu giám sát để xảy ra sai phạm cũng có thể bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu. Danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster dự thi phải được công khai; đơn vị thường trực cuộc thi công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc và thực hiện xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.
Trường hợp dự án đã được trao giải nhưng sau đó bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học, giải thưởng sẽ bị thu hồi và việc xử lý được công bố công khai.
Nếu được ban hành, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT đang quy định về Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT.
