Trong một buổi chiều tháng 6 mưa rả rích, những đứa trẻ làng Kol vẫn say mê theo nhịp chiêng. Cạnh bên, ông Mlang chăm chú lắng nghe từng âm thanh để biết chiêng nào lạc nhịp, chiêng nào đã tròn tiếng, cháu nào đánh tốt, cháu nào chưa đồng điệu.
Ông Mlang kể: Năm 10 tuổi, ông đã theo chân cha mình và các già làng tham gia nhiều lễ hội để nghe, cảm nhận, học hỏi và ghi chép lại những bài chiêng cổ. “Hồi đó, cứ nghe rồi học theo mà rành. Có lẽ, mình sinh ra giữa tiếng chiêng nên cảm và học nhanh. 2 tuần thôi là tay chân đã nhịp nhàng rồi”-ông nói.
Cả tuổi thanh xuân của ông gắn liền với tiếng chiêng nhưng đến năm 1992, bộ chiêng cuối cùng của làng bị mất, hoạt động cồng chiêng gián đoạn. “Lúc đó, ai cũng buồn nhưng không biết xoay xở thế nào vì bộ cồng chiêng có giá trị rất lớn, không dễ gì mua lại được. Không có chiêng thì đành chịu, song trong lòng vẫn đau đáu”-ông Mlang nhớ lại.
Để bảo tồn di sản văn hóa của dân tộc, năm 2013, UBND xã Trang đã trao tặng làng Kol bộ cồng chiêng mới. Lúc này, ông Mlang cùng với các già làng thành lập đội chiêng, bắt tay tập luyện và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Từ năm 2014, ông bắt đầu truyền dạy đánh chiêng cho lớp trẻ trong làng tại chính căn nhà nhỏ của mình. Lớp học không có bảng đen, không học phí và cũng không có nguồn hỗ trợ tài chính nào. Ông dạy bằng ký ức, bằng trải nghiệm của một người từng sống trọn với tiếng chiêng.
Ông Mlang chia sẻ: “Ai muốn học thì tới, tôi sẵn sàng chỉ dạy cho đến khi nào biết thì thôi. Chỉ mong thế hệ trẻ không bỏ mất văn hóa. Mình còn sức thì còn dạy”.
Dưới sự tận tâm chỉ dạy của ông Mlang, nhiều em nhỏ trong làng đã được tiếp cận và dần gắn bó với cồng chiêng. “Sau 2 tháng học, em đã có thể giữ nhịp và chơi thành thạo vài bài chiêng. Ông Mlang không chỉ dạy cách đánh chiêng sao cho đúng mà còn giải thích cặn kẽ cho chúng em về nguồn gốc từng âm thanh của tiếng chiêng”-em Anh cho hay.
Hiện nay, đội chiêng làng Kol có 15 thành viên, thường xuyên tham gia biểu diễn tại các dịp lễ hội và ngày hội văn hóa các dân tộc do tỉnh, huyện tổ chức. Ghi nhận những đóng góp tích cực của đội, đầu năm 2025, UBND tỉnh đã trao tặng bộ cồng chiêng gồm 20 chiếc để phục vụ hoạt động truyền dạy và biểu diễn.
Trao đổi với P.V, ông En-Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Trang-nhận xét: “Ông Mlang không chỉ là người gìn giữ di sản cồng chiêng mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Nhờ ông, đội chiêng làng Kol đã duy trì hoạt động đều đặn, tạo nền tảng để phát huy bản sắc văn hóa trong cộng đồng.
Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng, phối hợp cùng ông Mlang và các nghệ nhân mở lớp dạy cồng chiêng, xoang cho thế hệ trẻ”.
