Tháng Tư, phố núi Pleiku trầm mặc như một bản nhạc xưa vọng lại. Gió vẫn thổi qua những rặng thông ven hồ Đức An, mang theo mùi ngai ngái của đất đỏ bazan trong những buổi chiều se lạnh.
Ở nơi ấy, ký ức về chiến tranh như được phủ một lớp bụi mờ. Người ta nhắc về nó bằng những cái gật đầu lặng thinh, bằng những ánh mắt xa xăm nhìn về phía chân trời.
Một ngày giữa tháng Tư, tôi có chuyến thăm TP. Hồ Chí Minh. Như tín hiệu của vũ trụ, có điều gì đó thôi thúc tôi phải về với nơi mà 50 năm về trước, cả dân tộc vỡ òa trong niềm vui của ngày đại thắng, thống nhất non sông. Tôi muốn được một lần đứng giữa lòng thành phố để lắng nghe nhịp đập của Sài Gòn trong tháng Tư lịch sử, để hiểu hơn những điều mà tôi chỉ từng đọc qua sách báo hay nghe từ những câu chuyện của người thân.
Thành phố Hồ Chí Minh chào đón chúng tôi bằng cái nóng hừng hực của nắng phương Nam và sự hối hả vốn có. Giữa những tòa nhà cao tầng, dòng người tấp nập như mắc cửi. Tôi cảm thấy mình nhỏ bé, lạc lõng như một kẻ vừa rời khỏi giấc mơ cao nguyên. Nhưng rồi, khi bước chân vào Dinh Độc Lập, nơi từng chứng kiến thời khắc xe tăng của quân giải phóng húc đổ cánh cổng sắt, kết thúc 30 năm chiến tranh gian khổ và anh dũng của dân tộc Việt Nam, tôi chợt lặng người.
Mặc dù đã học tập và làm việc ở thành phố này ngót nghét 10 năm, cũng đã đến tham quan hay dẫn những người bạn học, những đoàn khách nước ngoài tới thăm, song khi trở lại nơi đây đúng dịp tháng Tư lịch sử, cảm giác trong tôi thật bồi hồi khó tả.
Thành phố mang tên Bác những ngày này luôn rộn rã bởi tiếng bước chân rầm rập, tiếng hô đồng thanh vang dội cả trục đường Lê Duẩn, đường Tôn Đức Thắng-nơi trở thành “sân khấu” tập luyện cho lễ diễu binh, diễu hành chào mừng 50 năm đại thắng mùa xuân 1975. Tôi, một người con của phố núi Pleiku, quay trở lại Sài Gòn đúng vào dịp tháng Tư lịch sử, đã có dịp chứng kiến những buổi tập luyện ấy. Tim tôi đã rung lên tự hào theo từng nhịp bước đều tăm tắp của các chiến sĩ.
Trên nền trời xanh trong, cờ đỏ sao vàng tung bay kiêu hãnh giữa nắng vàng rực rỡ. Những đoàn chiến sĩ, từ bộ binh, công an, hải quân đến nữ dân quân hiện diện trong một bức tranh sống động và đầy khí thế. Mỗi đội hình là một khối đồng lòng, mạnh mẽ nhưng không khô cứng, như đang kể lại câu chuyện bằng chính nhịp chân và ánh mắt của mình.
Dưới ánh nắng vàng ruộm của tháng Tư, những gương mặt rắn rỏi ấy liên tục đổ mồ hôi nhưng chẳng hề tỏ ra mỏi mệt. Bởi lẽ, họ không chỉ luyện tập cho một buổi lễ, mà như đang viết tiếp giấc mơ dang dở của những thế hệ cha anh. Trong mỗi nhịp chân ấy là hòa bình, là độc lập, là hy vọng.
Tôi lặng lẽ dõi theo buổi luyện tập bên lề đường cùng với rất đông người bên cạnh. Có những cựu chiến binh tóc điểm bạc chăm chú nhìn từng đoàn quân đi qua như đang nhìn thấy chính mình của năm xưa-một thời tuổi trẻ gắn với hành quân, với lý tưởng và khát vọng. Còn tôi, người trẻ sinh sau chiến tranh, lần đầu cảm nhận được sự thiêng liêng của 2 chữ “thống nhất” không chỉ qua sách vở, mà bằng hiện thực, bằng âm thanh rền vang ngay giữa lòng Sài thành.
Từng chỉ biết về chiến tranh qua những câu chuyện do người thân kể lại, hôm nay, tôi đã được sống trong một phần của lịch sử, dù chỉ là đứng lặng lẽ bên lề một buổi tập diễu binh, diễu hành. Với tôi, từng phút ấy thật quý giá. Tôi nhìn thấy niềm tự hào của dân tộc mình không chỉ qua chiến thắng, mà qua cách chúng ta trân trọng, giữ gìn và kể lại nó cho mai sau.
Tôi đến trước chiếc xe tăng mang số hiệu 390. Bên cạnh là tấm bảng nhỏ kể lại sự kiện trưa 30-4-1975. Không gian như đặc quánh lại, giữa cái nắng gay gắt và bóng cây dài đổ xuống sân. Một cảm giác rưng rưng len vào lồng ngực. Tự do, thống nhất mà chúng ta có hôm nay không đến từ một phép màu mà được đánh đổi bằng biết bao hy sinh, bằng máu và nước mắt của những người đã đi qua cuộc chiến vệ quốc đầy khốc liệt.
Tối hôm đó, tôi tiếp tục đi qua những con đường rực rỡ đèn hoa. Dư âm của lịch sử dường như vẫn lẩn khuất đâu đây, trong từng hơi thở của thành phố. Những cụ già ngồi trên ghế đá công viên, những người lính trẻ tuần tra qua phố, tiếng loa phát thanh đọc lại bản tin thời sự của năm 1975...
Quả thực, khi đặt chân tới thành phố mang tên Bác, tôi mới thật sự hiểu được chiều sâu của 2 từ “hòa bình”. Tháng Tư, giữa lòng Sài Gòn, tôi đã chạm vào lịch sử không phải bằng tay mà bằng trái tim của một người trẻ được sống trong hòa bình, với niềm tự hào và khát khao mãnh liệt được sống, cống hiến cho Tổ quốc, quê hương.
