Những người trót mê món thạch sương sâm của bà Hoa thì phải chịu khó đi chợ sớm. Cái duyên bán hàng hay kinh nghiệm trên 40 năm làm món “thạch lá” này khiến hàng sương sâm của bà luôn đắt như tôm tươi.
Chợ Bà Định cũng có dăm bảy hàng, nhưng chỉ khi sương sâm của bà Hoa bán hết, khách mới lựa chọn những chỗ khác.
Chị Phạm Lan-một khách quen của bà Hoa-kể: Nhà chị ở đường Trường Chinh đoạn gần ngã tư Lâm nghiệp. Vậy nhưng hàng ngày, chị vẫn bỏ qua các khu chợ gần nhà để đi quãng đường khá xa tới chợ Bà Định. Ngoài thực phẩm tươi ngon, nhiều khi chị tới chợ chỉ để mua thạch sương sâm của bà Hoa.
“Không hiểu sao tôi ghiền món này. Tôi là khách quen của bà Hoa ngót 20 năm rồi. Ăn thạch sương sâm bán ở nhiều nơi nhưng chỉ ở đây là ngon nhất. Miếng thạch dai, mát lạnh, thơm mùi lá tươi rất đặc trưng. Nếu không có kinh nghiệm và làm kỹ lưỡng, đảm bảo không ra được mùi vị gợi nhớ ký ức như vậy”-chị Lan chia sẻ.
Còn bà Hoa thì thuộc làu thói quen của khách ruột. Bà chỉ cần nhìn qua là biết gu của khách như thế nào, mua 5 ngàn hay 10 ngàn, có ăn kèm nước đường gừng hay hạt é không. Bà bán sương sâm từ khi còn là một thiếu nữ mới lớn tới nay. Những khách quen của bà như chị Phạm Lan không phải ít.
Nhớ lại khoảng thời gian 43 năm trước khi lần đầu gánh sương sâm ra ngồi ở khu chợ Lớn, bà Hoa bồi hồi: “Lúc đó, tôi mới 19 tuổi, ra chợ bán cũng ngại lắm. Nhưng mình không có cái nghề gì trong tay, thôi thì phải ráng. Tôi bán ở chợ Lớn hơn 20 năm, đến khi chợ Bà Định hình thành, thấy có người Bình Định bán buôn nên tôi chuyển về đây vì có cảm giác gần gũi như ở quê hương”.
Vừa thoăn thoắt rót nước đường vào bì ni lông tặng khách ăn kèm sương sâm, bà Hoa vừa trò chuyện: “Món này lạ nghe, mùa nắng hay mùa mưa đều có người thích ăn. Tôi bán mùa nào cũng đắt. Thạch sương sâm có tính hàn nên ăn mùa lạnh thì tôi nấu thêm nước đường với gừng, còn mùa nắng thì thêm chút hạt é ngâm nở cho tăng phần giải nhiệt. Món ăn dân dã, rẻ tiền vậy mà ăn một chén thạch vào là khỏe người lắm”.
Bà kể: Trước đây, cây sương sâm mọc khắp nơi. Còn bây giờ rất khó kiếm, muốn có nguyên liệu tươi phải vào rừng. Hồi còn trẻ khỏe, bà vẫn thường một buổi đi hái lá, một buổi ra chợ bán.
Những năm 90 của thế kỷ trước, chỉ cần đạp xe từ trung tâm thành phố lên tới ngã ba La Sơn hay lên dốc Hàm Rồng là mặc sức hái sương sâm. Khoảng chục năm nay, bà đạp xe đường xa không nổi nên nhường lại công việc hái nguyên liệu cho một người họ hàng.
Gánh sương sâm của bà Hoa trở thành gánh hàng mưu sinh của người phụ nữ chọn cuộc sống không chồng, không con. Bà bảo nhà có 6 anh chị em, bà là con thứ 3 lại không lập gia đình nên nhận luôn trọng trách phụng dưỡng cha mẹ nay đã ngoài 90 tuổi.
Mùa nắng đắt hàng, có khi mỗi ngày, bà kiếm được 400-500 ngàn đồng. Còn mùa mưa bán ít hơn cũng được 200-300 ngàn đồng. Từ gánh quà vặt này đủ để bà nuôi bố mẹ già và sống một cuộc đời bình yên, vui vẻ.
Từ kinh nghiệm hơn 40 năm làm thạch từ lá tươi, bà Hoa đúc rút rằng, lá sương sâm hái từ Kon Tum là ngon nhất, cho ra món ăn dai và thơm hơn lá hái ở vùng khác.
Bà tâm sự: “Ông anh tôi mỗi tuần đi 2-3 chuyến Kon Tum hái lá mới kịp cho tôi bán. Nghề này lấy tiền lẻ của khách nhưng thu nhập cũng đủ sống. Do làm thủ công, lại phải hái lá tươi từ tự nhiên nên cũng có những vất vả riêng. Tôi lại không làm lá khô vì màu thạch không đẹp, không thơm.
Nhưng mưu sinh mà, có nghề nào không vất vả. Tôi chỉ cần khỏe mạnh, hàng ngày được ra chợ bán sương sâm, gặp khách quen mấy chục năm là thấy cuộc đời mình trọn vẹn, không mong gì hơn”.
Thạch sương sâm không chỉ là món ăn vặt thanh mát, đó còn là món quà của ký ức. Có lẽ vì vậy mà nhiều người chỉ cần nghe mùi vị món thạch lá này đã như được tặng một tấm vé trở về tuổi thơ.
Chị gái tôi sinh ra lớn lên ở Gia Lai từ nhỏ, đến tuổi trưởng thành mới chuyển ra Hà Nội sinh sống. Mỗi khi chúng tôi có dịp gặp nhau, chị vẫn luôn nhắc đến món ăn tuổi thơ này.
Hồi nhỏ, mỗi khi bố mẹ đi làm vắng nhà, chị thường dẫn chúng tôi tha thẩn đi khắp các bờ rào hái lá sương sâm về làm thạch. Ngày đó, những bờ rào xanh trên các con đường đất đỏ là nơi chứa đựng “kho báu” của chúng tôi khi cây sương sâm mọc bám vào các cây chủ như dã quỳ, nho dại nhiều vô kể.
Có khi lũ trẻ ở trong xóm còn rủ nhau cùng đi hái lá sương sâm về làm thành một thau lớn, háo hức chờ thạch đông lại để “đánh chén”. Nhưng cũng có khi “tai nạn nghề nghiệp”, chờ mãi thạch không đông vì lỡ cho quá nhiều nước.
Đối với tôi khi ấy, từ một chậu nước xanh thẫm màu ngọc dần đông kết lại thành miếng thạch núng nính, dai và trong là một sự kỳ diệu không tả xiết.
Có lẽ thạch sương sâm có chỗ đứng riêng trong lòng người, trong nhịp sống sôi động của đô thị cũng bởi, nó luôn gợi những ký ức trong veo, mát lành như chính đặc tính tự nhiên của món ăn này.
