Tập sách minh oan Nguyễn Văn Tường làm lộ sáng nhiều sử liệu triều Nguyễn

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Một bộ sách dày hơn 1.800 trang tập hợp tư liệu về cuộc đời nhân vật Nguyễn Văn Tường - vị quan Phụ Chánh đại thần dưới triều Nguyễn - do người cháu cố là giáo sư Nguyễn Quốc Trị dày công khảo cứu vừa ra mắt bạn đọc Việt Nam.

Bộ sách đồ sộ về nhân vật Nguyễn Văn Tường vừa được ấn hành - Ảnh: L. ĐIỀN
Bộ sách đồ sộ về nhân vật Nguyễn Văn Tường vừa được ấn hành - Ảnh: L. ĐIỀN


“Để soi sáng vấn đề... trong cuộc đời chính trị của Nguyễn Văn Tường, tác giả Nguyễn Quốc Trị phải soi sáng cả một triều đại, cả một giai đoạn lịch sử u tối vì lạc trong mê lộ của sử sách thuộc địa. Một vài nhà viết sử nước ngoài gần đây, như Charles Fourniau, đã vạch ra cái mê lộ ấy, nhưng không ai làm cái công việc này một cách chi li, thấu đáo bằng ông Nguyễn Quốc Trị”.

Cao Huy Thuần - nguyên giáo sư Đại học Picardie (Pháp)


Có nhiều lý do khiến một phần sử liệu triều Nguyễn - triều đại phong kiến muộn nhất trong lịch sử Việt Nam - bị thất lạc hoặc được tiếp cận không đầy đủ. Hệ quả là dẫn đến những kết luận về các nhân vật lịch sử cũng chưa được toàn diện.

Tâm nguyện nung nấu một đời của hậu duệ Nguyễn Văn Tường

Quan đại thần Nguyễn Văn Tường được xếp vào "phe chủ chiến" của triều đình Huế, nhưng bản thân lại vừa chịu nhiều tiếng xấu của người trong nước, vừa bị người Pháp bắt đi lưu đày ở Tahiti, đến nỗi phải kết thúc cuộc đời nơi đất khách quê người.

Điều đáng kể là ý định thực hiện bộ sách đồ sộ Nguyễn Văn Tường và cuộc chiến chống đô hộ Pháp của nhà Nguyễn xuất phát từ cảm xúc ấu thơ của tác giả - một hậu duệ của Nguyễn Văn Tường:

"Lúc nhỏ đi học, tôi thường bị bạn học giễu cợt là dòng giống gian, nịnh thần. Hai anh tôi, Viện và Dân, và tôi thường bàn bạc với nhau về cố chúng tôi, nghi ngờ rằng người có bị oan ức gì chăng, vì người bị nhà cầm quyền Pháp đày đi biệt xứ và chết ở một nơi xa thẳm trên quả địa cầu. Chúng tôi dặn dò nhau thế nào cũng cố gắng hết sức viết một cuốn sách để làm sáng tỏ mọi sự về cố của mình".

Cái ý định thời trẻ ấy, hóa ra phải nung nấu ngót một đời, đến tuổi ngoại bát tuần, ông Nguyễn Quốc Trị mới hoàn thành tâm nguyện.

Và có lẽ sự nung nấu ấy cũng thuận chiều lịch sử, khi vào năm 1991, một hội thảo về Nhóm chủ chiến trong Triều đình Huế cuối thế kỷ XIX do Trường đại học Sư phạm TP.HCM tổ chức, có đề cập đến nhân vật lịch sử Nguyễn Văn Tường.

Tại đó, có những nhận định về Nguyễn Văn Tường mang lại những gợi mở quan trọng, chẳng hạn cho rằng Nguyễn Văn Tường là người "có tài kinh bang tế thế, có lòng trung quân ái quốc đến trọn đời...".

Nhưng vị thế và vai trò của Nguyễn Văn Tường lại mang nhiều sắc thái, nhiều chiều kích với các mối quan hệ phức tạp trong triều đình Huế vào thời đoạn lịch sử hết sức gay go khi người Pháp đã "thọc tay" quá sâu vào Nam triều.

Nguyễn Văn Tường có mặt trong phái đoàn đại diện nhà Nguyễn ký Hiệp ước Patenôtre, lại có vai trò trong việc đưa vị vua yêu nước Hàm Nghi rời cung lánh nạn dẫn đến phong trào Cần Vương đánh Pháp phát khởi; ngoài ra ông còn bị mang tiếng giết vua Kiến Phúc mà trong tập sách này, tác giả đã tìm ra chứng cớ cho thấy đó chỉ là động tác của người Pháp lúc bấy giờ trong chuỗi âm mưu bôi nhọ Nguyễn Văn Tường và phe chủ chiến.

Bộ sách là pho sử liệu đồ sộ, chạm đến rất nhiều nội dung lịch sử: kế sách chủ chiến của Nguyễn Văn Tường là như thế nào (ông chủ trương "hòa để thủ, thủ để mưu chiến"), phong trào văn thân yêu nước, chính sách đối với đạo Công giáo, mối quan hệ phức tạp với nhiều thế lực người Pháp lúc bấy giờ, thái độ của vua Gia Long và Minh Mạng trong chuyện "thọ ơn" người Pháp...

Nhiều chi tiết lịch sử có giá trị

Trong quá trình thực hiện cuốn sách, Nguyễn Quốc Trị đã vượt thoát ra khỏi vị thế của một người cháu đang lần theo dấu vết tư liệu của ông cố, để trong tư thế một người Việt Nam khám phá một vấn đề quan trọng: "Không phải một mình cố tôi mà cả vua quan nhà Nguyễn và và nền văn hóa Việt Nam nói chung đã bị sử thuộc địa bôi nhọ một cách bất công".

Tuy nhiên, công trình Nguyễn Văn Tường và cuộc chiến chống đô hộ Pháp của nhà Nguyễn không đơn thuần chỉ có tính chất tìm cách minh oan cho một nhân vật mà hành trình nghiên cứu đã làm bộc lộ nhiều chi tiết lịch sử có giá trị.

Chẳng hạn trong mối quan hệ của Hiệp ước Patenôtre, chính Nguyễn Văn Tường là người sớm nhận ra sự lắt léo về nghĩa của từ "bảo hộ" trong văn bản chữ Pháp và từ "bảo trợ" trong văn bản chữ Hán.

Ông đã đề nghị thống nhất dùng từ "bảo trợ", nhưng phía Pháp rốt cuộc đã dùng chữ "bảo hộ" cho văn bản chữ Pháp và văn bản chữ Hán lại dùng từ "bang trợ" có nghĩa là giúp đỡ.

Do vậy, phía Nam triều hiểu Hiệp ước Patenôtre (Điều 1) là "Nước Đại Nam tự nhận nước Đại Pháp giúp đỡ", trong khi phía Pháp thì căn cứ vào hiệp ước này bảo rằng Pháp có quyền "bảo hộ", tức có thể can thiệp cả vào việc cai trị nội bộ của triều đình như lựa chọn vua kế vị và cả việc bổ nhiệm các quan lớn.

Còn rất nhiều tình tiết và những mảng lịch sử ít được biết đến trong công trình tầm vóc và nặng ký hiểu theo nhiều nghĩa này. Do vậy, bộ sách được xuất bản tại Việt Nam là tin tốt cho học giới và người quan tâm trong cả nước.

 

Giáo sư Nguyễn Quốc Trị
Giáo sư Nguyễn Quốc Trị


Phần việc thu thập tư liệu đã ngốn của tác giả rất nhiều năm tháng trong điều kiện định cư tại Mỹ. Theo lời ông Nguyễn Quốc Trị, từ năm 2002 ông đã bắt đầu "đi thư viện Quốc hội Hoa Kỳ để tìm tư liệu vài ngày mỗi tuần".

Sau đó ông sang Pháp, đến các nơi lưu trữ tài liệu như: Văn khố Bộ Ngoại giao, Hội Truyền giáo hải ngoại Paris, Văn khố của Lục quân, Trung tâm Văn khố hải ngoại...


Theo LAM ĐIỀN (TTO)

Có thể bạn quan tâm

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

Nét đẹp cúng Quý xuân ở đình An Mỹ

(GLO)- Cứ đến ngày 10 tháng 2 hàng năm, người dân phường An Phú (tỉnh Gia Lai) lại tổ chức Lễ cúng Đình làng An Mỹ. Đây là nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng của người dân, thể hiện lòng biết ơn các bậc tiền hiền, hậu hiền khai hoang lập đất và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

Các thung lũng ở Quy Nhơn xưa

(GLO)- Trong cuốn "Du ký Trung kỳ theo đường cái quan", Camille Paris - nhà khảo cổ người Pháp từng tham gia xây dựng đường điện báo tại Trung Kỳ giai đoạn 1885-1889 đã nhắc đến 2 thung lũng nổi tiếng của Quy Nhơn xưa: thung lũng Công và thung lũng Gà.

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

Lễ cúng Quý Xuân tại tổ đình An Khê

(GLO)- Sáng 28-3 (tức mùng 10 tháng 2 âm lịch), tại đình An Khê (phường An Khê, tỉnh Gia Lai), Ban Nghi lễ đình tổ chức lễ cúng Quý Xuân trong không gian linh thiêng, rộn ràng tiếng chiêng, trống giữa tiết trời đẹp nhất của mùa xuân.

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

Di tích Plei Ơi chào đón du khách

(GLO)- Khu di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi - điểm đến mang giá trị tâm linh, lịch sử gắn với truyền thuyết Vua Lửa của đồng bào Jrai ở xã Chư A Thai - vừa được đầu tư đồng bộ, khang trang, sẵn sàng chào đón du khách trong Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026.

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

Lặng lẽ tìm về ký ức nghề xưa

(GLO)- Cuối năm 2025, cuốn sách Nghề dệt truyền thống tỉnh Bình Định (từ thế kỷ XIX đến nay) của ThS. Hoàng Bình ra mắt bạn đọc như một công trình biên khảo công phu về một nghề thủ công từng gắn bó mật thiết với đời sống người dân đất Võ.

Bộ chiêng của các thủ lĩnh Jrai trở thành bảo vật quốc gia

Bộ chiêng Kơ Đơ trở thành bảo vật quốc gia

(GLO)- Bộ cồng chiêng Kơ Đơ (niên đại đầu thế kỷ XX) vừa được công nhận là bảo vật quốc gia. Không chỉ là nhạc cụ cổ, chiêng Kơ Đơ còn là hiện vật gắn với những thủ lĩnh Jrai xưa, phản ánh cấu trúc xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật âm nhạc độc đáo của cư dân Tây Nguyên.

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành

Những mùa xuân huy hoàng trên kinh thành Hoàng Đế

(GLO)- Thành Hoàng Đế thuộc huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ) là di tích duy nhất còn lại của vương triều Tây Sơn. Đây là một công trình kiến trúc thành cổ khá đặc biệt, sau 6 lần khai quật khảo cổ phục vụ nghiên cứu và trùng tu, đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn...

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

Giai thoại về ba con ngựa nổi tiếng trong lịch sử

(GLO)- Trong dòng chảy lịch sử, không chỉ có những bậc anh hùng làm nên huyền thoại, mà còn có những chiến mã góp phần tạo nên kỳ tích. Trong những thời khắc sinh tử, có 3 con ngựa nổi tiếng đã đi vào sử sách như biểu tượng của lòng trung nghĩa và sức mạnh phi thường.

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

Chất thuần khiết nâng tầm thổ cẩm

(GLO)- Với việc hợp chuẩn OCOP, nhiều sản phẩm thổ cẩm Bahnar, Jrai ở Gia Lai bắt đầu định vị được thương hiệu. Quá trình này có công rất lớn của nhiều phụ nữ, nghệ nhân đã dồn tâm huyết từng bước đưa thổ cẩm truyền thống ra thị trường.

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

Tiến sĩ Lê Quang Lâm cùng câu chuyện tù và Jrai

(GLO)- Hiểu về văn hóa Tây Nguyên bắt đầu từ những hiện vật dân tộc học, đó cũng là một trong những cách tiếp cận của TS. Lê Quang Lâm (phường Diên Hồng, tỉnh Gia Lai) khi nghiên cứu về văn hóa của người Jrai. Trong hàng nghìn hiện vật mà ông dày công sưu tầm, có bộ sưu tập tù và Jrai độc đáo.

Giọt nước - Mạch nguồn văn hóa Jrai

Giọt nước - Mạch nguồn văn hóa Jrai

(GLO)- Ở Tây Nguyên, những bước chân đầu ngày của người Jrai hướng về giọt nước của làng. Nguồn nước trong lành từ đó đã đi cùng các buôn làng qua bao mùa rẫy, bao thế hệ; đồng thời lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa, tín ngưỡng và nếp sinh hoạt cộng đồng từ ngàn xưa.

null